Gió Ayun Pa dịu dàng…

Tôi đã dành cả tháng cuối năm để về với núi, với rừng, với bà con Jrai ở Ayun Pa, nơi cao nguyên Gia Lai.
Tỉnh Gia Lai: Tết sum vầy ở Trại giam Gia Trung

Đây cũng là vùng đất bắt đầu từ tên hai dòng sông, sông Ayun và sông Pa (sông Ba) hợp lại, là nơi khắc dấu lòng tôi những đêm rừng đại ngàn phía đầu nguồn cùng đồng đội và bà con Khu 5 bám trụ thời chống Mỹ.

Gió Ayun Pa dịu dàng…

Mới đấy mà đã đây, kể từ sau 1975, gần nửa thế kỷ trôi qua rồi! Thuở ấy, tôi đầu xanh tuổi trẻ, bây giờ là một lão già U80, nhưng vẫn nhớ mồn một hai bên dòng sông là những cánh rừng già. Chúng tôi, tôi và anh Nay Pha ngồi bên ghè rượu cần trước sàn cửa nghe ông già Nay Đer kể về thời xa xưa. Nơi đây, ngày ấy còn sình lầy với bao nhiêu truyền thuyết về những cuộc chiến tranh bộ tộc, về các bậc bô lão cùng với những đoàn người sống du canh du cư trên triền núi, ven các con suối chảy ra sông. Tôi hình dung thấy những cuộc đi săn tập thể với tiếng hú vang rừng, những chàng trai Jrai cưỡi ngựa phóng rạp mình trên đồng cỏ. Và gió. Gió hú trên những nóc nhà, tàn tro bay, bụi xám mặt người. Tôi nghe rõ tiếng dây ná bật, tiếng những mũi tên xé gió cắm chụm vào đầu một hình nộm nơi cuối bãi sông trong những ngày lễ hội của buôn làng. Tôi nhận ra trên đỉnh núi cao Chư Mố tiếng trống hội quân và những đoàn tráng sĩ lực lưỡng với tấm lưng trần cuồn cuộn cơ bắp, hò reo theo lệnh của người tù trưởng. Rồi tiếng cồng chiêng âm vang, tiếng tù và sừng trâu hú lên tiếng hú thời hoang sử. Rồi tiếng chó sủa, tiếng ngựa hí, tiếng người hét, tiếng cây đổ, tiếng heo éc, tiếng bò rừng rống. Những con thú quăng mình vào vách đá, thân cây. Ban đêm, đuốc sáng rực trời và bóng những đoàn người hối hả chặt cây bắc dàn săn trong khu rừng nguyên sinh sình lầy. Những chàng trai uốn mình phóng lao. Những con bò tót hung hãn bị trúng lao, cắm cổ phóng xuống vực. Tôi nhận ra đám người vây quanh đống lửa vít cong cần rượu, cùng với những bài dân ca trầm đục đượm buồn, những lời ca chứa chất niềm tâm sự của những người dân thời mất rẫy mất rừng, mất tự do...

Và kia nữa, những đàn voi hiền lành tung vòi đùa nghịch với những chú khỉ ranh mãnh làm trò mua vui cho bọn chủ làng theo giặc. Đâu đó có tiếng khiên va chạm, tiếng gươm giáo khua vùn vụt của trai làng luyện võ. Mùi thịt rừng nướng khét, tiếng mỡ rỏ xuống lửa xèo xèo, tiếng hát sáng dần về sáng sau khi tai nghe được lời từ bài hát kể chuyện của già làng và giọng hát thao thiết của ai đó xa xa gần gần: “Em nhớ cheo Reo…”, bài hát của nhạc sĩ Kpa Pui ca ngợi rừng núi, đồng cỏ xưa, nhắc nhở cánh trai làng gái làng rằng quê ta đẹp đẽ đến nhường nào…

***

Người Ayun Pa xa xưa với rừng núi điệp trùng, với xứ sở của những đồng cỏ sình lầy ngút tầm mắt. Miền quê của hàng trăm loài muông thú quý hiếm. Vùng đất của những bản nhạc cồng chiêng, của hàng trăm nhạc cụ đặc sắc và chính nơi đây đã nuôi dưỡng những người con yêu dấu của mình ra đi làm cách mạng từ thuở còn đầu xanh tuổi trẻ, từ thuở cách mạng còn trong bóng tối, muôn ngàn khó khăn, muôn ngàn trắc trở. Chàng trai Nay Đer của miền quê Cheo Reo, một cái nôi của văn hoá dân tộc Jrai, người trí thức đầu tiên được người Pháp đào tạo, đã sớm đi theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc trở thành người thầy giáo đầu tiên, nhà trí thức đầu tiên. Cụ Nay Đer như bóng cây Kơ - nia, như cái trống cái trong dàn nhạc cồng chiêng lớn, như con sông lớn Ia Pa, như đỉnh Chư Prông, như nóc nhà rông… Từ cụ đã tạo nên một sức hút cực kỳ lớn lao và mạnh mẽ với cộng đồng. Cũng chính từ cụ đã tạo ra một lớp các nhà trí thức Jrai đàn em, đàn con, đàn cháu lần lượt được thức tỉnh: Nay Phin, Ksor Kơ Rơn, Ksor Ní, Nay Pha… Ý thức sớm được vai trò của các nhà trí thức với quê hương xứ sở của mình, ngay từ khi còn trẻ, các nhà trí thức Jrai đã làm nên bao điều kỳ diệu.

Về Ayn Pa bây giờ, ta sẽ được chính các già làng vít cần mời rượu, được dự đêm hội làng, thưởng thức cảnh sinh hoạt văn hoá cộng đồng. Cái không khí vừa linh thiêng vừa hồn nhiên dân dã ấy được truyền lan từ các làn điệu dân ca, các điệu múa, điệu hát dân gian theo nhịp cồng chiêng thấm vào lòng người. Ayun Pa, đó là thời tuổi trẻ của tôi!

Ayun và Pa, hai dòng sông thơ mộng và hùng tráng được lịch sử chọn làm nơi chứng kiến cuộc tháo lui tới nút tận cùng của quân đội Sài Gòn trên đất Tây Nguyên tháng Ba năm 1975. Nơi đây chính là nơi các dòng sông tụ về một điểm, đuợc gọi là thị trấn Ayun Pa, thủ đô của hoa trái cao nguyên, cái nôi của văn hoá Jrai với những bài sử thi dài theo con nước, với những dàn cồng chiêng đêm lễ hội của dân các làng rừng, những làn điệu dân ca mềm như ngọn lửa, giờ đây đã khởi sắc tươi màu sau nhiều chục năm thanh bình. Mẹ Lúa về kho không chỉ còn là Mẹ Lúa nương, Lúa rẫy, mà có cả Mẹ Lúa nước cùng về về buôn làng. Điện tuôn sáng khắp thị trấn giờ đã lên thị xã. Tiếng máy xay xát, tiếng máy cày, máy dệt, cánh đồng mẫu lớn tạo nên âm sắc mới, nhịp sống mới. Và gió. Gió Ayun Pa dường như cũng dịu dàng hơn, hoà tan trong ánh điện, ánh trăng, dập dìu đây đó tiếng học bài con trẻ, dập dìu tiếng hát thanh niên, và ta nghe được cả lời hát của người già, lời hát trầm và ấm và tha thiết quá. Lời hát nhắc ta đừng quên quá khứ, đừng quên những tháng năm nước sông đục ngầu vì bóng giặc…

Trung Trung Đỉnh
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: Văn hoá

Tin mới nhất

Hội Lim Xuân Quý Mão 2023: Nghiêm cấm hát quan họ “ngửa nón xin tiền”

Hội Lim Xuân Quý Mão 2023: Nghiêm cấm hát quan họ “ngửa nón xin tiền”

Hội Lim Xuân Quý Mão 2023 cần thực hiện với tinh thần vui tươi, thiết thực, đảm bảo tính trang nghiêm, an toàn và tiết kiệm.
Hà Nam: Đón nhận Bằng di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia cho đình Hạ - Sồng

Hà Nam: Đón nhận Bằng di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia cho đình Hạ - Sồng

Vừa qua, UBND xã Đức Lý (Lý Nhân - Hà Nam) đã tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia cho đình Hạ - Sồng.
Ninh Bình: Khai hội chùa Bái Đính Xuân Quý Mão 2023

Ninh Bình: Khai hội chùa Bái Đính Xuân Quý Mão 2023

Sáng 27/1 (mùng 6 tháng Giêng), chùa Bái Đính đã diễn ra Lễ khai hội chùa Bái Đính Xuân Quý Mão 2023.
Đảm bảo an ninh trật tự phiên chợ Viềng xuân Quý Mão 2023

Đảm bảo an ninh trật tự phiên chợ Viềng xuân Quý Mão 2023

Để đảm bảo an ninh trật tự cho phiên chợ Viềng xuân Quý Mão 2023, các cơ quan chức năng liên quan tỉnh Nam Định sẽ triển khai nhiều hoạt động.
Nhộn nhịp Lễ hội khèn hoa, Hội xuân mở cổng trời trên đỉnh Fansipan

Nhộn nhịp Lễ hội khèn hoa, Hội xuân mở cổng trời trên đỉnh Fansipan

Sáng 26/1 (tức mùng 5 Tết Quý Mão), khu du lịch Sun World Fansipan Legend tưng bừng khai mạc Lễ hội khèn hoa và Hội xuân mở cổng trời.

Tin cùng chuyên mục

Bộ tem “Kỷ niệm 50 năm Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam”

Bộ tem “Kỷ niệm 50 năm Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam”

Ngày 27/01/2023, Bộ tem “Kỷ niệm 50 năm Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam (1973-2023)” đã chính thức được phát hành.
Cúng khai trương đầu năm như thế nào để làm ăn thuận lợi, phát tài?

Cúng khai trương đầu năm như thế nào để làm ăn thuận lợi, phát tài?

Cúng khai trương đầu năm mới là điều quan trọng để khởi đầu công việc làm ăn, buôn bán, kinh doanh của các tiểu thương, doanh nghiệp.
Tựa sách nào bán chạy nhất Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão 2023?

Tựa sách nào bán chạy nhất Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão 2023?

Đắc nhân tâm, Cây cam ngọt của tôi, Võ Văn Kiệt trăm năm một chữ dân, Muôn kiếp nhân sinh là những tựa sách bán chạy nhất Lễ hội Đường sách Tết Quý Mão.
Khai mạc Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa

Khai mạc Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa

Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi - Đống Đa được tổ chức để tưởng nhớ công lao to lớn của người Anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ...
Để lễ hội thực sự là sự kiện của cộng đồng, tôn vinh những giá trị văn hóa của dân tộc

Để lễ hội thực sự là sự kiện của cộng đồng, tôn vinh những giá trị văn hóa của dân tộc

Cả nước đang bước vào mùa lễ hội lớn nhất trong năm, dự báo lượng người tham gia tăng đột biến vì thế công tác quản lý, tổ chức lễ hội cần được tăng cường.
​​​​​​​Những lễ hội nổi tiếng ở miền Trung không thể bỏ qua dịp đầu năm

​​​​​​​Những lễ hội nổi tiếng ở miền Trung không thể bỏ qua dịp đầu năm

Lễ hội tại miền Trung luôn có sức hấp dẫn đặc biệt nhờ những sắc màu độc đáo với nhiều truyền thống thú vị được lưu giữ trong suốt nhiều năm.
Khám phá “vương quốc hang động"

Khám phá “vương quốc hang động"

Quảng Bình - điểm du lịch khám phá thiên nhiên với Vườn QG Phong Nha - Kẻ Bàng cùng hàng nghìn hang động lớn nhỏ, được xem là vương quốc hang động.
Về Cồn Chim - Mảnh đất Thuận Thiên

Về Cồn Chim - Mảnh đất Thuận Thiên

Chụp từ trên cao, Cồn Chim mang hình chiếc lá mảnh mai xanh biếc. Chiếc lá mời gọi những cánh chim trời giữa dòng Cổ Chiên sánh mật phù sa.
Mùng 4 Tết: Phủ Tây Hồ (Hà Nội) đông kẹt cứng

Mùng 4 Tết: Phủ Tây Hồ (Hà Nội) đông kẹt cứng

Trưa mùng 4 Tết, “biển người” vẫn đổ về Phủ Tây Hồ để dâng lễ cầu may mắn những ngày năm mới Quý Mão 2023.
Lễ hội chùa Hương Tích Hà Tĩnh 2023 có gì mới?

Lễ hội chùa Hương Tích Hà Tĩnh 2023 có gì mới?

Lễ hội chùa Hương Tích, xã Thiên Lộc, huyện Can Lộc (tỉnh Hà Tĩnh) chính thức khai hội từ 27/1 (tức ngày mùng 6 tháng Giêng).
Phú Thọ: Nghiêm cấm chèo kéo khách, nâng giá bán hàng trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng

Phú Thọ: Nghiêm cấm chèo kéo khách, nâng giá bán hàng trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng

BQL Khu Di tích lịch sử Đền Hùng nghiêm cấm chèo kéo khách, nâng giá và chèn ép du khách khi đến dâng hương trong dịp Tết Nguyên đán Quý Mão 2023.
Đặc sắc tục “lấy nước mới” của đồng bào Tày, Nùng

Đặc sắc tục “lấy nước mới” của đồng bào Tày, Nùng

Theo phong tục cổ truyền của đồng bào Tày, Nùng tỉnh Cao Bằng, sau thời khắc giao thừa đồng bào dân tộc thường đi “lấy nước mới” đầu năm để dâng bàn thờ tổ tiên
Mèo rừng Cúc Phương: Hành trình hồi sinh

Mèo rừng Cúc Phương: Hành trình hồi sinh

Được giải cứu và đưa về rừng Cúc Phương chăm sóc, chữa trị … mỗi cá thể mèo rừng có những số phận và những câu chuyện như một cuộc hành trình hồi sinh.
Suối thực, suối mơ và rượu Văn Cao

Suối thực, suối mơ và rượu Văn Cao

Chúng tôi cho rằng, thưởng thức rượu Văn Cao là 1 hoạt động văn hóa. Chúng ta có thể nhân rộng cách uống rượu này thông qua việc phổ biến rượu nấu từ gạo VN.
CLIP: Ngàn người đổ về ngôi đền Thiêng dưới chân núi Nưa xin

CLIP: Ngàn người đổ về ngôi đền Thiêng dưới chân núi Nưa xin 'nước thánh'

Những ngày đầu năm mới, hàng ngàn người dân khắp nơi lại đổ về Phủ Na, ngôi đền thiêng ở Như Thanh (Thanh Hóa), để vãn cảnh, xin nước thánh cầu may mắn, bình an
Tục xin chữ đầu năm - tôn vinh truyền thống hiếu học của người Việt

Tục xin chữ đầu năm - tôn vinh truyền thống hiếu học của người Việt

Tục xin chữ, cho chữ không chỉ thể hiện truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo mà còn là một nét đẹp văn hóa của người Việt Nam vào những ngày Tết đến, Xuân về.
"Páo dung” gọi Xuân về

"Páo dung” gọi Xuân về

Từ ngàn xưa, trên những nương lúa, đêm hội gặp gỡ của các đôi trai gái và hội vui Xuân của người Dao đều vang lên lời hát ngọt ngào của điệu Páo dung.
Sinh viên quốc tế hào hứng trải nghiệm Tết cổ truyền Việt Nam

Sinh viên quốc tế hào hứng trải nghiệm Tết cổ truyền Việt Nam

Trong dịp Tết Nguyên đán Quý Mão, nhiều sinh viên quốc tế rất thích thú và ấn tượng khi có cơ hội trải nghiệm nét văn hóa truyền thống độc đáo của Việt Nam.
Mèo“quý tộc” và thú chơi thời thượng

Mèo“quý tộc” và thú chơi thời thượng

Không chỉ là thú cưng, những chú mèo thuộc dòng giống quý tộc, được xách tay về Việt Nam với mức giá lên đến hàng trăm triệu đồng còn là biểu tượng sự giàu có.
Hà Nội: Văn Miếu - Quốc Tử Giám đông nghẹt chiều ngày mùng 2 Tết Quý Mão

Hà Nội: Văn Miếu - Quốc Tử Giám đông nghẹt chiều ngày mùng 2 Tết Quý Mão

Chiều 23/1 (tức mùng 2 Tết), tranh thủ thời tiết đẹp, nhiều người dân Hà Nội đã đổ dồn về di tích tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám để khai bút, xin chữ và du Xuân.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động