Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Mường (Hòa Bình) đã xây dựng cho mình tri thức dân gian Lịch tre độc đáo làm từ 12 thanh tre tương ứng 12 tháng
Nghi lễ Mát nhà của dân tộc Mường Cỗ lá- ẩm thực độc đáo của dân tộc Mường Gần 22.000 người dân tộc Mường sẽ được hỗ trợ cải thiện điều kiện sống trong năm 2022

Lịch tre (Lịch Đoi) dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình là tri thức dân gian đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử của người Mường Hòa Bình từ khi chưa có nguyên liệu giấy và được lưu truyền đến ngày nay. Đây là loại lịch pháp hội tụ tri thức dân gian độc đáo của người Mường Hòa Bình…

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre hội tụ tri thức dân gian độc đáo của người Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, người Mường Hòa Bình đã xây dựng cho mình một cách tính lịch rất độc đáo. Tuy chưa phát triển thành hệ lịch chặt chẽ có tính mật xác cao để có thể tính trước được nhiều năm, nhưng rõ ràng nó là sản phẩm của quá trình quan sát lâu dài về các quy luật của vận động tự nhiên. Xác lập ra cách tính Lịch tre, người Mường đã có phương tiện để khám phá ra những quy luật tự nhiên, cũng như công cụ để hoạch định mùa vụ canh tác nông nghiệp riêng của mình. Hiện nay, tri thức dân gian này được ứng dụng trong đời sống hàng ngày của người dân, thể hiện sự trường tồn của tri thức dân tộc, xứng đáng là một tri thức, di sản văn hóa phi vật thể mang tầm cỡ quốc gia.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre, giúp người Mường khám phá ra những quy luật tự nhiên
Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre, di sản văn hóa vẫn còn nguyên giá trị

Từ xa xưa, dân tộc Mường Hòa Bình cứ theo Lịch tre mà chọn ngày lành, ngày đẹp để làm những việc quan trọng như tổ chức lễ Khai hạ đầu năm, làm nhà, làm đám cưới... Theo cách tính Lịch tre, các ngày từ 1-10, người Mường gọi là “ngày cây”; từ ngày 11-20 gọi là “ngày lồng”; từ ngày 21-30 gọi là “ngày cuối”. Người Mường thường tổ chức những việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ. Theo thống kê hiện nay, trong toàn tỉnh Hòa Bình chỉ còn 5 bộ Lịch tre cổ của dân tộc Mường có từ hàng trăm năm và khoảng trên 100 bộ Lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong nhân dân. Hiện, di sản văn hóa này vẫn còn nguyên giá trị, được một bộ phận nhân dân lưu giữ, sử dụng, đa số là bậc cao niên, các thầy mo, thầy cúng.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
12 thanh tre tượng trưng cho 12 tháng trong năm

Được biết, bộ lịch tre của dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình làm từ những thanh tre được dóc, vót và đánh bóng cẩn thận, sử dụng để khắc các khấc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) nhằm chỉ thị cho ngày, tháng và các hiện tượng, quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm. Trong đó, 12 thanh tre tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Mỗi thanh tre được tạo hình chữ nhật, có 2 mặt rộng gọi là mặt lịch và 2 mặt hẹp gọi là sống lịch. Tất cả các thanh tre đều khắc 30 khấc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng.

Trên Lịch tre, nếu thấy vạch nào hình chữ vê (v) thì gọi là ngày cá, vạch nào có một chấm ở trên thì gọi là ngày tiểu hao, hai chấm thì gọi là ngày hao, vạch hình mũi tên là ngày mưa bão. Số lượng và mật độ của các ngày này thay đổi theo từng tháng. Tháng nào thấy có nhiều vạch hình mũi tên thì tháng đó rất nhiều mưa bão, nếu gieo mạ, cấy lúa... vào những ngày mưa bão thì sẽ bị hư hỏng hết. Nếu vào ngày cá thì người dân đi đánh cá, mò cua bắt ốc sẽ được nhiều. Trong Lịch tre, tháng 1 là tháng có nhiều ngày cá nhất vì đó là thời điểm mùa cá đẻ. Nếu vào ngày hao thì người dân dù có buôn bán bốn phương, lắm của nhiều tiền thì cũng bị thua lỗ... Khi dựng vợ, gả chồng, người Mường phải nhằm vào những ngày vạch ngắn, đó là ký hiệu của ngày bình thường có thể làm đủ mọi công việc mà không sợ bị thua lỗ, nhưng cũng không phát tài phát lộc được.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Ông Bùi Thanh Bình, nhà nghiên cứu sưu tầm văn hóa dân gian dân tộc Mường, giới thiệu bộ Lịch tre

Có thể thấy, Lịch Tre người Mường Hòa Bình có vai trò đặc biệt trong cuộc sống của cộng đồng dân tộc Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt thường ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường đều dựa vào cách tính cát hung của bộ lịch. Giá trị tri thức dân gian lịch tre của người Mường hiện nay vẫn còn được ứng dụng trong đời sống hàng ngày của người dân thể hiện sự trường tồn của tri thức dân tộc.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Tỉnh Hòa Bình đón nhận bằng công nhận Tri thức dân gian Lịch tre dân tộc Mường

Với những giá trị độc đáo, đặc sắc mang tính tiêu biểu cho tinh hoa văn hóa dân tộc, Lịch tre dân tộc Mường Hòa Bình đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngày 31/7 vừa qua tỉnh Hòa Bình đã tổ chức lễ đón nhận bằng công nhận Tri thức dân gian Lịch tre dân tộc Mường. Đây thực sự là tri thức dân gian đáng tự hào của dân tộc Mường Hòa Bình.

Phạm Tiệp
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: Tỉnh Hòa Bình

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

U19 Sông Lam Nghệ An giành vé vào bán kết giải U19 Quốc gia 2024

U19 Sông Lam Nghệ An giành vé vào bán kết giải U19 Quốc gia 2024

U19 Sông Lam Nghệ An đã có một trận đấu đầy bản lĩnh trước U19 PVF để giành chiến thắng 2-1 và vào bán kết Giải U19 Quốc gia 2024.
Hàn Quốc tiếp tục dẫn đầu thị trường khách du lịch quốc tế đến Việt Nam

Hàn Quốc tiếp tục dẫn đầu thị trường khách du lịch quốc tế đến Việt Nam

Theo Cục Du lịch quốc gia Việt Nam, trong tháng 2/2024, Hàn Quốc tiếp tục dẫn đầu thị trường khách du lịch quốc tế đến Việt Nam.
Hà Nội: Sức cuốn hút của bóng bay nghệ thuật

Hà Nội: Sức cuốn hút của bóng bay nghệ thuật

Từ những quả bóng bình thường, thế nhưng sau vài phút, thổi, kéo, xoắn, vặn, kẹp… người làm bóng bay nghệ thuật đã biến chúng thành những tác phẩm đầy sức động.
Lâm Đồng: Đà Lạt được công nhận là Thành phố lễ hội của châu Á

Lâm Đồng: Đà Lạt được công nhận là Thành phố lễ hội của châu Á

TP. Đà Lạt (Lâm Đồng) chính thức trở thành "Thành phố lễ hội của châu Á" và lễ hội Festival hoa Đà Lạt vinh dự được trao giải thưởng Lễ hội hoa châu Á năm 2024.
Lễ hội Việt - Nhật lần thứ 9 tại TP. Hồ Chí Minh có gì đặc sắc?

Lễ hội Việt - Nhật lần thứ 9 tại TP. Hồ Chí Minh có gì đặc sắc?

Lễ hội Việt - Nhật năm 2024 sẽ diễn ra nhiều chương trình giao lưu văn hóa nghệ thuật, giao lưu thương mại, ẩm thực và du lịch của hai nước.

Tin cùng chuyên mục

Độc đáo tục ăn "Tết lại" ở ngoại thành Hà Nội

Độc đáo tục ăn "Tết lại" ở ngoại thành Hà Nội

Hàng năm, sau 3 ngày Tết Nguyên đán, người dân nhiều địa phương ở ngoại thành Hà Nội còn tổ chức ngày ăn "Tết lại" - một phong tục văn hóa độc đáo, đặc sắc…
U20 nữ Việt Nam đối mặt thử thách lớn tại U20 nữ Châu Á 2024

U20 nữ Việt Nam đối mặt thử thách lớn tại U20 nữ Châu Á 2024

Vòng chung kết U20 nữ Châu Á 2024 sẽ khởi tranh từ ngày 3 đến 16/3, U20 nữ Việt Nam nằm tại Bảng B và đối thủ là Nhật Bản, Triều Tiên và Trung Quốc.
Hơn 1,5 triệu khách du lịch quốc tế đến Việt Nam trong tháng 2/2024

Hơn 1,5 triệu khách du lịch quốc tế đến Việt Nam trong tháng 2/2024

Khách quốc tế đến Việt Nam trong tháng 2/2024 đạt hơn 1,5 triệu lượt người, tăng 1,3% so với tháng trước và tăng 64,1% so với cùng kỳ năm 2023.
Tổ chức các hoạt động tổng kết 50 năm nền văn học, nghệ thuật Việt Nam

Tổ chức các hoạt động tổng kết 50 năm nền văn học, nghệ thuật Việt Nam

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành kế hoạch tổ chức các hoạt động Tổng kết 50 năm nền văn học, nghệ thuật Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất.
Vụ du khách Đài Loan (Trung Quốc) bị "bỏ rơi" tại Phú Quốc: Yêu cầu cung cấp thêm thông tin

Vụ du khách Đài Loan (Trung Quốc) bị "bỏ rơi" tại Phú Quốc: Yêu cầu cung cấp thêm thông tin

Liên quan đến vụ du khách Đài Loan (Trung Quốc) bị “bỏ rơi” tại Phú Quốc, Cục Du lịch quốc gia Việt Nam yêu cầu cung cấp thêm thông tin.
Các ngày lễ, sự kiện trong tháng 3

Các ngày lễ, sự kiện trong tháng 3

Báo Công Thương tổng hợp các ngày lễ, sự kiện trong tháng 3.
Bảng xếp hạng vòng 11 V-League 2023/2024 ngày 29/2: Nam Định vững ngôi đầu, TP. Hồ Chí Minh trở lại đường đua

Bảng xếp hạng vòng 11 V-League 2023/2024 ngày 29/2: Nam Định vững ngôi đầu, TP. Hồ Chí Minh trở lại đường đua

Giành chiến thắng kịch tính 3-2 trước Hà Nội ở vòng 11 V-League 2023/2024 tối 28/2, Nam Định vững ngôi đầu và nới rộng khoảng cách với Bình Dương lên 2 điểm.
Kết quả bốc thăm tứ kết FA Cup: MU đụng Liverpool, Man City gặp Newcastle

Kết quả bốc thăm tứ kết FA Cup: MU đụng Liverpool, Man City gặp Newcastle

Hai kình địch MU và Liverpool sẽ gặp nhau ở tứ kết FA Cup. Đương kim vô địch Man City sẽ tiếp tục hành trình bảo vệ ngôi vương khi đối đầu Newcastle.
Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 29/2: Bilbao và Atletico tranh vé chung kết Cúp Nhà vua Tây Ban Nha

Lịch thi đấu bóng đá hôm nay 29/2: Bilbao và Atletico tranh vé chung kết Cúp Nhà vua Tây Ban Nha

Báo Công Thương cập nhật lịch thi đấu bóng đá trong nước và các giải đấu quốc tế hấp dẫn ngày 29/2, rạng sáng 1/3/2024.
Kết quả bóng đá ngày 29/2: MU vào tứ kết FA Cup, Thép Xanh Nam Định thắng không tưởng

Kết quả bóng đá ngày 29/2: MU vào tứ kết FA Cup, Thép Xanh Nam Định thắng không tưởng

Báo Công Thương cập nhật kết quả bóng đá hôm nay 29/2/2024, với các trận đấu trên sân cỏ châu Âu, châu Á ngày 28/2, rạng sáng ngày 29/2.
Kết quả Vòng 11 V-League 2023/2024 ngày 28/2: Thép Xanh Nam Định độc chiếm ngôi đầu, Bình Định trắng tay

Kết quả Vòng 11 V-League 2023/2024 ngày 28/2: Thép Xanh Nam Định độc chiếm ngôi đầu, Bình Định trắng tay

Ba trận đấu muộn Vòng 11 V-League 2023/2024 hấp dẫn khi TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương giành trọn 3 điểm và Thép Xanh Nam Định độc chiếm ngôi đầu bảng xếp hạng.
Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch có thêm thứ trưởng

Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch có thêm thứ trưởng

Ông Hồ An Phong - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Bình được Thủ tướng Chính phủ điều động, bổ nhiệm giữ chức Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.
Mua sắm kết hợp giải trí - xu hướng mới trong tương lai

Mua sắm kết hợp giải trí - xu hướng mới trong tương lai

Mua sắm kết hợp giải trí đang là xu hướng mới của người tiêu dùng được dự báo sẽ thống trị thị trường giải trí đa phương tiện trong hiện tại và tương lai.
Thừa Thiên Huế: Khánh thành tượng nghệ thuật cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Thừa Thiên Huế: Khánh thành tượng nghệ thuật cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Ngày 28/2, tại công viên Trịnh Công Sơn, UBND TP. Huế (Thừa Thiên Huế) tổ chức lễ khánh thành tượng nghệ thuật nhạc sĩ Trịnh Công Sơn bên dòng sông Hương.
Tối 28/2/2024, một người trúng độc đắc Vietlott Mega 6/45 hơn 13,5 tỷ đồng

Tối 28/2/2024, một người trúng độc đắc Vietlott Mega 6/45 hơn 13,5 tỷ đồng

Tối 28/2/2024, Công ty Xổ số Điện toán Việt Nam (Vietlott) đã tìm ra tấm vé số may mắn trúng Vietlott Mega 6/45 giải Jackpot với giá trị hơn 13,5 tỷ đồng.
Link xem trực tiếp trận Sông Lam Nghệ An và PVF (14h00 ngày 29/2), Vòng Tứ kết U19 Quốc gia 2024

Link xem trực tiếp trận Sông Lam Nghệ An và PVF (14h00 ngày 29/2), Vòng Tứ kết U19 Quốc gia 2024

Báo Công thương cung cấp link xem trực tiếp trận Tứ kết U19 Quốc gia 2024, giữa U19 Sông Lam Nghệ An - U19 PVF, diễn ra chiều 29/2 tại sân Gò Đậu (Bình Dương).
Link xem trực tiếp Becamex Bình Dương và Hà Nội (16h00 ngày 29/2), Vòng Tứ kết U19 Quốc gia 2024

Link xem trực tiếp Becamex Bình Dương và Hà Nội (16h00 ngày 29/2), Vòng Tứ kết U19 Quốc gia 2024

Báo Công Thương cung cấp link xem trực tiếp trận Tứ kết U19 Quốc gia 2024 giữa U19 Hà Nội và U19 Becamex Bình Dương, diễn ra chiều ngày 29/2 trên sân Gò Đậu.
Bà Nà Hills giảm giá vé cáp treo "siêu khủng" tri ân người dân Quảng Nam, Đà Nẵng

Bà Nà Hills giảm giá vé cáp treo "siêu khủng" tri ân người dân Quảng Nam, Đà Nẵng

Du khách có hộ khẩu thường trú tại Đà Nẵng, Quảng Nam sẽ được hưởng ưu đãi giảm giá vé cáp treo tới 40%, chỉ còn 350.000 đồng/người lớn và 250.000 đồng/trẻ em.
Nhu cầu du lịch Việt Nam của khách Trung Quốc có dấu hiệu phục hồi

Nhu cầu du lịch Việt Nam của khách Trung Quốc có dấu hiệu phục hồi

Theo dữ liệu từ nền tảng du lịch trực tuyến Agoda tại Việt Nam, xu thế nhu cầu của khách Trung Quốc du lịch đến Việt Nam đang có những dấu hiệu hồi phục.
Kiên Giang: Liên tiếp đón siêu du thuyền, tín hiệu vui cho du lịch Phú Quốc

Kiên Giang: Liên tiếp đón siêu du thuyền, tín hiệu vui cho du lịch Phú Quốc

Trong tháng 2/2024, tại Phú Quốc liên tiếp đón các siêu du thuyền chở du khách hạng sang tham quan và vui chơi, đây là tín hiệu đáng mừng cho du lịch tại đây.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động