Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Mường (Hòa Bình) đã xây dựng cho mình tri thức dân gian Lịch tre độc đáo làm từ 12 thanh tre tương ứng 12 tháng
Nghi lễ Mát nhà của dân tộc Mường Cỗ lá- ẩm thực độc đáo của dân tộc Mường Gần 22.000 người dân tộc Mường sẽ được hỗ trợ cải thiện điều kiện sống trong năm 2022

Lịch tre (Lịch Đoi) dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình là tri thức dân gian đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử của người Mường Hòa Bình từ khi chưa có nguyên liệu giấy và được lưu truyền đến ngày nay. Đây là loại lịch pháp hội tụ tri thức dân gian độc đáo của người Mường Hòa Bình…

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre hội tụ tri thức dân gian độc đáo của người Mường

Trong quá trình tồn tại và phát triển, người Mường Hòa Bình đã xây dựng cho mình một cách tính lịch rất độc đáo. Tuy chưa phát triển thành hệ lịch chặt chẽ có tính mật xác cao để có thể tính trước được nhiều năm, nhưng rõ ràng nó là sản phẩm của quá trình quan sát lâu dài về các quy luật của vận động tự nhiên. Xác lập ra cách tính Lịch tre, người Mường đã có phương tiện để khám phá ra những quy luật tự nhiên, cũng như công cụ để hoạch định mùa vụ canh tác nông nghiệp riêng của mình. Hiện nay, tri thức dân gian này được ứng dụng trong đời sống hàng ngày của người dân, thể hiện sự trường tồn của tri thức dân tộc, xứng đáng là một tri thức, di sản văn hóa phi vật thể mang tầm cỡ quốc gia.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre, giúp người Mường khám phá ra những quy luật tự nhiên
Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Lịch tre, di sản văn hóa vẫn còn nguyên giá trị

Từ xa xưa, dân tộc Mường Hòa Bình cứ theo Lịch tre mà chọn ngày lành, ngày đẹp để làm những việc quan trọng như tổ chức lễ Khai hạ đầu năm, làm nhà, làm đám cưới... Theo cách tính Lịch tre, các ngày từ 1-10, người Mường gọi là “ngày cây”; từ ngày 11-20 gọi là “ngày lồng”; từ ngày 21-30 gọi là “ngày cuối”. Người Mường thường tổ chức những việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ. Theo thống kê hiện nay, trong toàn tỉnh Hòa Bình chỉ còn 5 bộ Lịch tre cổ của dân tộc Mường có từ hàng trăm năm và khoảng trên 100 bộ Lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong nhân dân. Hiện, di sản văn hóa này vẫn còn nguyên giá trị, được một bộ phận nhân dân lưu giữ, sử dụng, đa số là bậc cao niên, các thầy mo, thầy cúng.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
12 thanh tre tượng trưng cho 12 tháng trong năm

Được biết, bộ lịch tre của dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình làm từ những thanh tre được dóc, vót và đánh bóng cẩn thận, sử dụng để khắc các khấc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) nhằm chỉ thị cho ngày, tháng và các hiện tượng, quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm. Trong đó, 12 thanh tre tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Mỗi thanh tre được tạo hình chữ nhật, có 2 mặt rộng gọi là mặt lịch và 2 mặt hẹp gọi là sống lịch. Tất cả các thanh tre đều khắc 30 khấc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng.

Trên Lịch tre, nếu thấy vạch nào hình chữ vê (v) thì gọi là ngày cá, vạch nào có một chấm ở trên thì gọi là ngày tiểu hao, hai chấm thì gọi là ngày hao, vạch hình mũi tên là ngày mưa bão. Số lượng và mật độ của các ngày này thay đổi theo từng tháng. Tháng nào thấy có nhiều vạch hình mũi tên thì tháng đó rất nhiều mưa bão, nếu gieo mạ, cấy lúa... vào những ngày mưa bão thì sẽ bị hư hỏng hết. Nếu vào ngày cá thì người dân đi đánh cá, mò cua bắt ốc sẽ được nhiều. Trong Lịch tre, tháng 1 là tháng có nhiều ngày cá nhất vì đó là thời điểm mùa cá đẻ. Nếu vào ngày hao thì người dân dù có buôn bán bốn phương, lắm của nhiều tiền thì cũng bị thua lỗ... Khi dựng vợ, gả chồng, người Mường phải nhằm vào những ngày vạch ngắn, đó là ký hiệu của ngày bình thường có thể làm đủ mọi công việc mà không sợ bị thua lỗ, nhưng cũng không phát tài phát lộc được.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Ông Bùi Thanh Bình, nhà nghiên cứu sưu tầm văn hóa dân gian dân tộc Mường, giới thiệu bộ Lịch tre

Có thể thấy, Lịch Tre người Mường Hòa Bình có vai trò đặc biệt trong cuộc sống của cộng đồng dân tộc Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt thường ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường đều dựa vào cách tính cát hung của bộ lịch. Giá trị tri thức dân gian lịch tre của người Mường hiện nay vẫn còn được ứng dụng trong đời sống hàng ngày của người dân thể hiện sự trường tồn của tri thức dân tộc.

Độc đáo tri thức dân gian Lịch tre của dân tộc Mường
Tỉnh Hòa Bình đón nhận bằng công nhận Tri thức dân gian Lịch tre dân tộc Mường

Với những giá trị độc đáo, đặc sắc mang tính tiêu biểu cho tinh hoa văn hóa dân tộc, Lịch tre dân tộc Mường Hòa Bình đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngày 31/7 vừa qua tỉnh Hòa Bình đã tổ chức lễ đón nhận bằng công nhận Tri thức dân gian Lịch tre dân tộc Mường. Đây thực sự là tri thức dân gian đáng tự hào của dân tộc Mường Hòa Bình.

Phạm Tiệp
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

Sắp diễn ra Lễ hội Văn hóa ẩm thực, món ngon tại TP. Hồ Chí Minh

Sắp diễn ra Lễ hội Văn hóa ẩm thực, món ngon tại TP. Hồ Chí Minh

Những tinh hoa ẩm thực Việt mang đậm bản sắc ba miền sẽ được giới thiệu đến với công chúng, qua “Lễ hội Văn hóa ẩm thực, món ngon Saigontourist Group 2022”.
Ngoại hạng Anh: Lisandro Martinez sẽ là lời giải tuyến giữa cho MU và Ten Hag ?

Ngoại hạng Anh: Lisandro Martinez sẽ là lời giải tuyến giữa cho MU và Ten Hag ?

MU đang cuống cuồng tìm kiếm những giải pháp nhân sự ở vị trí tiền vệ trung tâm, nơi bị xem là huyệt điểm yếu nhất hiện tại của đội bóng này.
TP. Hồ Chí Minh đón đoàn 123 khách du lịch MICE đến từ Nam Phi

TP. Hồ Chí Minh đón đoàn 123 khách du lịch MICE đến từ Nam Phi

Đoàn 123 khách du lịch MICE quốc tịch Nam Phi vừa đến TP. Hồ Chí Minh, bắt đầu hình trình khám phá Việt Nam từ 11 - 14/8/2022.
Nhiều sự kiện văn hóa, âm nhạc hấp dẫn sẽ diễn ra tại lễ hội chọi trâu Đồ Sơn 2022

Nhiều sự kiện văn hóa, âm nhạc hấp dẫn sẽ diễn ra tại lễ hội chọi trâu Đồ Sơn 2022

Sau thời gian tạm dừng vì dịch Covid-19, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được tổ chức trở lại từ 27/8 đến 5/9.
Sẽ có hơn 1.400 tỷ đồng để trùng tu các di tích xuống cấp

Sẽ có hơn 1.400 tỷ đồng để trùng tu các di tích xuống cấp

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang trình cấp có thẩm quyền phân bổ 1.428 tỷ đồng để chống xuống cấp di tích.

Tin cùng chuyên mục

Sắp diễn ra Lễ hội Namaste Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh

Sắp diễn ra Lễ hội Namaste Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh

Lễ hội xin chào Việt Nam (Lễ hội Namaste Việt Nam) lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, sẽ diễn ra từ ngày 12/8-12/9/2022.
Thanh Hoá có thêm 3 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Thanh Hoá có thêm 3 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Lễ hội đền Bà Triệu, Lễ hội Mường Xia, Hát sắc bùa của người Mường ở Thanh Hóa là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hơn 500 vận động viên tham dự Giải Cầu lông truyền thống thành phố Đà Nẵng

Hơn 500 vận động viên tham dự Giải Cầu lông truyền thống thành phố Đà Nẵng

Giải đấu Cầu lông truyền thống các Câu lạc bộ thành phố Đà Nẵng lần thứ 26 năm 2022 sẽ quy tụ 21 câu lạc bộ với hơn 500 vận động viên tham dự.
Khi nào Quang Hải, Văn Lâm hội quân cùng Đội tuyển Việt Nam?

Khi nào Quang Hải, Văn Lâm hội quân cùng Đội tuyển Việt Nam?

Khi thông tin về đối thủ loạt trận giao hữu sắp tới của Đội tuyển Vệt Nam lộ diện, người hâm mộ đã bày tỏ sự quan tâm về Quang Hải, Văn Lâm khi nào hội quân.
Huyện Bắc Quang: Điểm hẹn cho du khách yêu thiên nhiên

Huyện Bắc Quang: Điểm hẹn cho du khách yêu thiên nhiên

Không chỉ sở hữu nhiều giá trị văn hoá đặc sắc riêng có, huyện Bắc Quang (tỉnh Hà Giang) còn hấp dẫn bởi những khu du lịch sinh thái xanh mát.
Huấn luyện viên Mai Đức Chung tiếp tục gắn bó với tuyển nữ Việt Nam

Huấn luyện viên Mai Đức Chung tiếp tục gắn bó với tuyển nữ Việt Nam

Thông tin chính thức từ VFF xác nhận việc gia hạn hợp đồng thành công với huấn luyện viên Mai Đức Chung để chuẩn bị cho FIFA World Cup 2023 sắp được diễn ra.
Liên kết sức mạnh du lịch Việt Nam để phục hồi, phát triển toàn diện

Liên kết sức mạnh du lịch Việt Nam để phục hồi, phát triển toàn diện

Chương trình liên kết sức mạnh du lịch Việt Nam được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều cơ hội cho các địa phương, doanh nghiệp lữ hành phục hồi phát triển toàn diện.
Quỷ đỏ Manchester United - Brighton (1-2): Cú tát hiện nguyên hình

Quỷ đỏ Manchester United - Brighton (1-2): Cú tát hiện nguyên hình

Quỷ đỏ Manchester United đã thua sốc Brighton trong trận ra quân Ngoại hạng Anh 2022/23 dù đã bổ nhiệm Erik ten Hag với ắp đầy sự kỳ vọng.
Cụ bà hơn 60 năm bán mỳ Quảng đạt giải Nhất tại “Ngày hội mỳ Quảng”

Cụ bà hơn 60 năm bán mỳ Quảng đạt giải Nhất tại “Ngày hội mỳ Quảng”

Cụ Trần Thị Thời với hơn 60 năm bán mỳ Quảng đã đạt giải Nhất tại “Ngày hội mỳ Quảng” lần thứ nhất năm 2022.
Câu lạc bộ Barca và cái lắc đầu từ La Liga: Nguy cơ mất trắng 200 triệu Euro

Câu lạc bộ Barca và cái lắc đầu từ La Liga: Nguy cơ mất trắng 200 triệu Euro

Câu lạc bộ Barca đang phải hứng chịu sức ép cực kỳ lớn khi đội bóng này không thể đăng ký thi đấu cho 3 tân binh, đứng trước nguy cơ mất 200 triệu Euro.
Hàng trăm vận động viên tham gia giải xe đạp phong trào Đà Nẵng

Hàng trăm vận động viên tham gia giải xe đạp phong trào Đà Nẵng

Sáng 7/8, Giải xe đạp phong trào TP. Đà Nẵng mở rộng - lần thứ I năm 2022 đã được tổ chức với hàng trăm vận động viên đến từ các tỉnh thành trong cả nước.
Du khách thích thú với ngày hội mỳ Quảng

Du khách thích thú với ngày hội mỳ Quảng

Nhiều du khách thích thú khi đến với "Ngày hội mỳ Quảng" lần đầu tiên tổ chức tại Quảng Nam.
Độc đáo nghi thức cung nghinh rước Thánh Mẫu tại lễ hội Điện Huệ Nam

Độc đáo nghi thức cung nghinh rước Thánh Mẫu tại lễ hội Điện Huệ Nam

Cung nghi rước Thánh Mẫu từ Thánh đường Thiên Tiên Thánh giáo, đường Chi Lăng, TP. Huế sau đó ngược dòng sông Hương bằng thuyền lên Điện Huệ Nam
Giải Ngoại hạng Anh 2022/2023 và những thay đổi không thể bỏ qua

Giải Ngoại hạng Anh 2022/2023 và những thay đổi không thể bỏ qua

Liên đoàn Bóng đá Anh (FA) mới đây đã đưa ra những sự điều chỉnh đáng kể của giải Ngoại hạng Anh, qua đó phần nào hạ bớt được tính khắc nghiệt.
Thừa Thiên Huế: Đẩy mạnh hoạt động văn hoá đọc trong nhân dân

Thừa Thiên Huế: Đẩy mạnh hoạt động văn hoá đọc trong nhân dân

Văn hóa đọc tại tỉnh Thừa Thiên Huế đang được các cấp chính quyền quan tâm, người dân hưởng ứng, phát triển mạnh mẽ, chặt chẽ, kịp thời...
Đội tuyển Việt Nam và giấc mơ World Cup 2026: Khả thi hay bất khả thi?

Đội tuyển Việt Nam và giấc mơ World Cup 2026: Khả thi hay bất khả thi?

Mặc dù số suất sự World Cup 2026 của khu vực châu Á đã được tăng cường đáng kể, thế nhưng cơ hội để bóng đá Việt Nam góp mặt là không cao.
Thăng hoa cùng dàn người đẹp Miss World Vietnam 2022 trên sàn catwalk độc nhất vô nhị tại MerryLand Quy Nhơn

Thăng hoa cùng dàn người đẹp Miss World Vietnam 2022 trên sàn catwalk độc nhất vô nhị tại MerryLand Quy Nhơn

Giữa không gian mênh mông, hùng vĩ của biển trời Hải Giang, thí sinh Miss World Vietnam 2022 càng trở nên nổi bật, lộng lẫy dưới những bộ trang phục thướt tha.
Hàn Quốc quảng bá du lịch tại Việt Nam

Hàn Quốc quảng bá du lịch tại Việt Nam

Hơn 1.000 bạn trẻ đã đến tham gia trải nghiệm sự kiện quảng bá du lịch “My Soul Seoul in Ho Chi Minh” tại TP. Hồ Chí Minh.
PGS. TS. Bùi Hoài Sơn: Khai thác giá trị của dân tộc để không là bản sao mờ của một nền văn hóa khác

PGS. TS. Bùi Hoài Sơn: Khai thác giá trị của dân tộc để không là bản sao mờ của một nền văn hóa khác

Những bài học từ hội nhập giúp chúng ta có thêm sự tự tin bằng cách khai thác giá trị văn hóa dân tộc và không trở thành bản sao mờ của nền văn hóa khác.
Gia hạn thời gian nhận tác phẩm cuộc thi thiết kế quà tặng và ảnh du lịch Hà Nội năm 2022

Gia hạn thời gian nhận tác phẩm cuộc thi thiết kế quà tặng và ảnh du lịch Hà Nội năm 2022

Sở Du lịch Hà Nội vừa Thông báo gia hạn thời gian nhận tác phẩm cuộc thi “Ảnh Du lịch Hà Nội năm 2022” và “Thiết kế mẫu quà tặng Du lịch Hà Nội năm 2022".
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động