Nghệ nhân nghề Thủ công mỹ nghệ

Ở nước ta, nghề mỹ nghệ kim hoàn đã có từ hàng ngàn năm đã trở thành nghề cổ truyền cùng với bao nghề thủ công khác. Theo sử sách lưu lại, người có công khai sáng nghề kim hoàn là vị Đệ nhất Tổ sư Cao Đình Độ, sinh năm Giáp Thìn (1744), tại làng Cẩm Tú, huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa.

Gốm là một trong những phát minh quan trọng của tổ tiên ta từ ngàn đời nay, đồ gốm đã gắn bó mật thiết với cuộc sống của nhân dân. Với trí sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo của người thợ gốm, gốm cổ Việt Nam đã trở thành một loại hình nghệ thuật mang tính dân gian sâu sắc.

Đối với người nghệ nhân, tình yêu nghề như một “chất keo” vĩnh cửu gắn bó họ với nghề, khiến họ làm nên những tác phẩm hoàn mỹ - Ông Nguyễn Lương Thành - nghệ nhân phục chế, chế tác đồ thờ, xã Tam Giang, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh chia sẻ.

Dù không sản xuất với quy mô lớn nhưng tiếng tăm của nghệ nhân Nguyễn Văn Nam tại làng nghề chạm bạc Văn Hanh (xã Lê Lợi, huyện Kiến Xương, Thái Bình) vẫn khá nổi tiếng, bởi sản phẩm được tạo ra từ đôi bàn tay của anh luôn mượt mà, tinh tế và cả bởi sự bền bỉ theo đuổi quan niệm tạo dựng uy tín bằng chất lượng sản phẩm qua gần 20 năm làm nghề.

Sơn mài là một trong các chất liệu hội họa độc đáo ở Việt Nam. Nó là sự tìm tòi và phát triển kỹ thuật của nghề sơn (nghề sơn ta) thủ công truyền thống của Việt Nam thành kỹ thuật sơn mài. Tuy nhiên, kỹ thuật mài là điểm khác biệt lớn giữa đồ thủ công mỹ nghệ nước ngoài và tranh sơn mài Việt Nam.

Lễ trao tặng, truy tặng danh hiệu "Nghệ nhân nhân dân", Nghệ nhân ưu tú" trong lĩnh vực nghề Thủ công mỹ nghệ sẽ được Bộ Công Thương tổ chức trang trọng từ 18h00 ngày 15 tháng 12 năm 2020 tại Cung văn hóa Hữu nghị Việt – Xô, số 91 Trần Hưng Đạo, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Đây là một trong những nội dung triển khai Đề án Phát triển thị trường trong nước gắn với Cuộc vận động Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam (Đề án 634); Chương trình Khuyến công Quốc gia...

Nghề khảm, khảm xà cừ hay cẩn xà cừ (ngày nay gọi là khảm trai) là một nghề thủ công từ xưa đã khá phát triển, vì có nguồn nguyên liệu dồi dào; bởi Việt Nam là một quốc gia có địa thế nằm trải dài theo bờ biển.

Ra đời vào khoảng thế kỷ 16 - 17 tại một làng nhỏ ven sông Đuống, thuộc xã Song Hồ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, tranh Đông Hồ là một trong những dòng tranh dân gian nổi tiếng nhất của nước ta, mang vẻ đẹp tinh túy và những giá trị văn hóa đại diện cho di sản dân tộc.

Không bằng lòng với những sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo đã tạo ra mà luôn tìm tòi nghiên cứu, phát triển mẫu mã mới, nguyên liệu mới và kỹ thuật chế tác mới, nghệ nhân Phạm Xuân Pha (thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình) không chỉ nổi tiếng là người có tâm với nghề mà còn là nhà kinh doanh tài ba.

Nhắc đến làng nghề thêu Văn Lâm (Ninh Bình), người ta nhớ đến ngay thương hiệu thêu Minh Trang. Người làm nên thương hiệu này là nghệ nhân Vũ Thị Hồng Yến (sinh năm 1965) - nghệ nhân, doanh nhân làm giàu từ nghề, giữ gìn, phát triển nghề thêu đã có lịch sử hàng nghìn năm của quê hương Văn Lâm, Ninh Hải, Hoa Lư.

Sinh ra trong cái nôi của làng quê vốn nổi danh với nghề chạm bạc truyền thống, nghệ nhân Đặng Xuân Tư (thôn Văn Hanh, xã Lê Lợi, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình) sớm bén duyên với những nét hoa văn uốn lượn tinh xảo trên chất liệu bạc. Xã hội cứ thế phát triển, nhiều người không còn mặn mà với cái nghiệp tay búa, tay đục nhưng ông Tư vẫn chọn gắn bó với nghề của cha ông. Để giờ đây, ông là một trong số những người có thâm niên cao của vùng nghề chạm bạc Lê - Hồng - Trà.

Phường Đồng Kỵ (thị xã Từ Sơn, Bắc Ninh) là cái nôi của nghề gỗ mỹ nghệ, các sản phẩm của làng nghề đã ghi dấu ấn đặc trưng của từng thời kỳ lịch sử. Cho đến ngày nay, làng nghề luôn tự hào vì đã gìn giữ trọn vẹn được nghề tổ không bị thất truyền, thành quả này phải kể đến tình yêu và tâm huyết giữ nghề của những nghệ nhân như ông Dương Thế Tỵ.

Vào nghề từ những năm 1992 sau khi rời quân ngũ, nghệ nhân điêu khắc gỗ Nguyễn Công Lộc ở huyện Xuân Lộc tỉnh Đồng Nai, chia sẻ con đường làm nghề của mình cũng đầy vất vả, gian nan. Nhưng với lòng yêu nghề, yêu tiếng đục, tiếng gõ lách cách, mùi bụi cưa... nghệ nhân Nguyễn Công Lộc đã gắn bó làm nghề với mong muốn đầy nhiệt huyết có thể chỉ dạy, truyền nghề cho các bạn trẻ có đam mê theo nghề điêu khắc gỗ.

Trong giới chế tác kim hoàn ở miền Nam, nghệ nhân Võ Quốc Định (Quốc An) là một người khác biệt. Từ ý tưởng, phương thức sáng tạo trong thiết kế, kỹ thuật chạm trỗ…ông thổi hồn vào những sản phẩm kim hoàn để biến nó thành những tác phẩm độc lạ, lấp lánh đầy tính mỹ thuật và giá trị thương mại cao.

Nghệ nhân Huỳnh Kim Phúc là người làm nghề không qua trường lớp, tuy vậy bằng sự chuyên cần tự học, ông đã trở thành bậc thầy về thiết kế, tạo mẫu trang sức, mỹ nghệ với những tác phẩm mang hơi thở của cuộc sống để đời.

Gần 30 năm làm nghề, chứng kiến bao thăng trầm của làng nghề chạm bạc Văn Hanh (xã Lê Lợi, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình), nghệ nhân Nguyễn Văn Hoàn vẫn mong mỏi đưa được sản phẩm của làng tới tận tay người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu giúp gia tăng giá trị, cũng đồng thời tạo thêm thu nhập cho người lao động.

Trong giới thợ kim hoàn ở TP. Hồ Chí Minh, ông Mai Anh Thi là một người thợ giỏi và có nhiều “ngón nghề” độc đáo. Các đồng môn trong nghề nể ông ở sự chăm chỉ, yêu nghề và tỉ mẫn với công việc khó để tạo ra những tác phẩm nữ trang đẹp đến huyền ảo.

Làng Đại Bái (huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh) từ lâu nổi tiếng với nghề đúc đồng thủ công. Nơi đây đã sản sinh ra những người thợ tài năng, tâm huyết với nghề. Một trong số đó phải kể đến nghệ nhân Nguyễn Tấn Đích.

Hơn 20 năm gắn bó với nghề, nghệ nhân Trần Ngọc Ngân Vũ hiện là người thợ, cũng là thầy, người có biệt tài phác họa ra những sản phẩm nữ trang đầy tinh mỹ thuận, đẹp sắc sảo và khó lẫn với ai được.

Miệt mài truyền thụ mọi bí quyết nhưng vẫn tuân thủ nghiêm ngặt về kỹ thuật chế tác và thái độ làm nghề, nghệ nhân Tạ Văn Úy (thôn Hữu Bộc, xã Hồng Thái, huyện Kiến Xương, Thái Bình) đã và đang trở thành người truyền lửa cho nghề chạm bạc truyền thống tại địa phương.

Hơn 60 năm kinh nghiệm làm nhạc cụ dân tộc, ông Đỗ Văn Thước (phố Hào Nam, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội) đã chế tác thành công hàng ngàn cây đàn với những thanh âm trong trẻo truyền đời.

Những nghệ nhân, thợ giỏi làng Giang Cao (xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội) sản xuất rất nhiều dòng sản phẩm gốm sứ khác nhau, vừa theo nhu cầu của thị trường, vừa sáng tạo nghệ thuật theo sở thích cá nhân. Tâm huyết với dòng gốm sứ xây dựng mà đặc biệt là tranh gốm ghép mảnh (mosaic) nghệ thuật, nghệ nhân Nguyễn Quý Sơn (làng Giang Cao, xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội) đã dành rất nhiều thời gian để nghiên cứu, phát triển dòng tranh gốm sáng tạo này.

Ông Vũ Văn Chầm - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Giày Việt - nói rằng, để trở thành một người thợ khâu giày cần hai đức tính quan trọng là trí và lực. Nhưng để là người thợ giỏi cần phải có đầu óc tinh thông, đôi tay tài hoa và sự yêu nghề say đắm”. Và chính tình yêu nghề say đắm ấy đã làm nên người thợ Vũ Văn Chầm khâu giày bậc thầy hiện nay ở Việt Nam.

Từ một cậu bé nhà quê bất hạnh, với tài năng, nghị lực sống, một ý chí vượt khó, Nghệ nhân - Nhà điêu khắc Trần Văn Trầm đã thành công và thành danh. Tài năng của ông còn là sự kết tinh đẹp đẽ của một một tâm hồn nhạy cảm với cái đẹp, một trái tim luôn biết sống vì mọi người.