Trung tâm Tài chính Hàng hải quốc tế: Giữ lại dòng tiền hàng tỷ đô từ cảng biển

Ngày 21/5, Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) phối hợp cùng Tập đoàn Gemadept và Viện Nghiên cứu Phát triển TP. Hồ Chí Minh tổ chức diễn đàn “Phát triển hệ sinh thái Tài chính Hàng hải trong Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh”, ra mắt sáng kiến Hệ sinh thái Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFE).

Nguồn lợi 6 - 8 tỷ USD có thể giữ lại mỗi năm

Năm 2025, toàn hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh thông qua hơn 24 triệu TEU (xếp hạng 8 thế giới), gắn với kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 200 tỷ USD trên địa bàn - chiếm khoảng 20% kim ngạch xuất nhập khẩu toàn quốc. Bên cạnh đó, tổng giá trị giao dịch thương mại qua cảng biển khu vực bao gồm giá trị hàng hóa, dịch vụ logistics và nhu cầu tài chính liên quan, ước tính lên tới hơn 1.000 tỷ USD/năm.

Dù sở hữu khối lượng hàng hóa lưu thông khổng lồ, phần lớn các dịch vụ tài chính cao cấp mang lại biên lợi nhuận lớn nhất gồm tài trợ thương mại xuất nhập khẩu, tài trợ tàu biển, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế, quản trị rủi ro logistics - vẫn đang chảy qua các trung tâm hàng hải khác. Giá trị giao dịch giữ lại trong nước hiện chỉ đạt 4 -5 %, trong khi khoảng 6 - 8 tỷ USD/năm vẫn có khả năng giữ lại.

Tại sự kiện, ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh chỉ ra một thực tế, hiện nay chúng ta mới chỉ tham gia mạnh ở phần “dòng chảy hàng hóa”, trong khi phần giá trị gia tăng cao nhất là “dòng chảy tài chính” vẫn chủ yếu được thực hiện tại các trung tâm tài chính quốc tế như Singapore, Hồng Kông (Trung Quốc) hay London (Anh). Các hoạt động tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm hàng hải, thanh toán quốc tế hay quản trị rủi ro logistics phần lớn vẫn đang được xử lý ở nước ngoài.

“Điều đó cho thấy, để phát triển kinh tế biển một cách bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Việt Nam cần từng bước xây dựng một hệ sinh thái tài chính hàng hải hoàn chỉnh, nơi dòng vốn, dịch vụ tài chính và hoạt động logistics được kết nối chặt chẽ với nhau ngay tại Việt Nam”, ông Vinh nói.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng, Hệ sinh thái Trung tâm Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFC) sẽ trở thành nền tảng kết nối giữa các ngân hàng, quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, doanh nghiệp logistics, hãng tàu và các đối tác quốc tế trong một hệ sinh thái tích hợp, từ đó từng bước nội địa hóa các dịch vụ tài chính hàng hải có giá trị gia tăng cao.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Hoàng Anh, Giám đốc Dự án Roland Berger Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang trở thành một trong những thị trường hàng hải tăng trưởng nhanh nhất châu Á, với sản lượng container tăng gấp 5 lần sau 15 năm. Song, sự tăng trưởng này chủ yếu dựa trên khai thác hạ tầng và logistics cơ bản, phần lớn giá trị, đặc biệt từ các dịch vụ có giá trị gia tăng cao, vẫn được giao dịch tại các trung tâm tài chính hàng hải quốc tế như Singapore, Hong Kong (Trung Quốc).

“Hệ sinh thái hàng hải Việt Nam vẫn còn thiếu chiều sâu dịch vụ hỗ trợ - Việt Nam hiện mới giữ lại khoảng 4 - 5% giá trị giao dịch hàng hải. Giá trị gia tăng hiện tại của ngành hàng hải Việt Nam còn rất khiêm tốn, chiếm khoảng 1% GDP, so với các trung tâm hàng hải khu vực và quốc tế”, ông Nguyễn Hoàng Anh phân tích.

Ông Nguyễn Hoàng Anh nhận định, TP. Hồ Chí Minh hoàn toàn có lợi thế dẫn đầu để phát triển tổng thể ngành hàng hải trở thành “bộ não” dịch vụ - tài chính - pháp lý của Việt Nam và khu vực. Khi đó, Trung tâm Tài chính Hàng hải quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh sẽ là nền tảng kết nối hiệu quả dòng hàng hóa và dòng vốn, tối đa giá trị giữ lại trong nền kinh tế hệ sinh thái này sẽ mở ra nhiều ngành dịch vụ mới có giá trị cao, trong đó tập trung thu hút sự tham gia của 16 nhóm ngành dịch vụ tài chính - hàng hải tiềm năng cao.

“Mục tiêu đến năm 2035, ngành hàng hải Việt Nam sẽ nâng tỷ trọng giá trị giao dịch giữ lại tron nước lên mức 15%, giúp đóng góp trên 9 tỷ USD giá trị gia tăng hàng năm”, ông Nguyễn Hoàng Anh nhận định.

Để IMFC không dừng lại là một ý tưởng

Ông Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) cho rằng, Trung tâm Tài chính Hàng hải (IMFC) là trụ cột quan trọng của VIFC-HCMC, được kỳ vọng sẽ dẫn dắt quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của TP. Hồ Chí Minh và Việt Nam.

Việc hình thành IMFC là mắt xích quan trọng, giúp phát triển hệ sinh thái tài chính chuyên biệt. Trung tâm Hàng hải Quốc tế TP. Hồ Chí Minh đóng vai trò kết nối các chủ thể trong lĩnh vực hàng hải, bảo đảm hình thành chuỗi giá trị hàng hải quốc gia đồng bộ và toàn diện.

“Các cảng biển như Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải là "cảng trung chuyển hàng hóa", còn VIFC-HCMC phải trở thành "cảng trung chuyển dòng vốn" cho kinh tế biển Việt Nam”, ông Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh.

Để IMFC không dừng lại ở một ý tưởng, ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept đã chia sẻ lộ trình, từng bước đi vào vận hành với 3 giai đoạn.

Giai đoạn đầu (1-2 năm), là giai đoạn xây dựng nền tảng, thiết lập trung tâm dịch vụ một cửa, cơ chế sandbox, các nền tảng dữ liệu và blockchain cho tài chính hàng hải.

Giai đoạn hai (2-3 năm), là giai đoạn mở rộng hệ sinh thái, số hóa quy trình, phát triển quỹ đầu tư hàng hải hợp tác công – tư.

Giai đoạn ba (sau 3 năm), là giai đoạn hoàn thiện và nâng tầm, phát triển với quy mô lớn hơn như trọng tài hàng hải khu vực, thị trường phái sinh, sàn giao dịch phái sinh hàng hải và các sản phẩm phòng ngừa rủi ro chuyên biệt.

“Cách tiếp cận này giúp IMFC không phát triển dàn trải, mà đi từ nền tảng vận hành, sang mở rộng hệ sinh thái, và cuối cùng là nâng cấp vị thế cạnh tranh quốc tế”, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept nói.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, VIFC-HCMC và Tập đoàn Gemadept đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược, đồng thời chính thức ra mắt hai sản phẩm công nghệ lõi đầu tiên. Trong đó, Hệ thống thông tin cộng đồng hàng hải sẽ giúp chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực giữa cơ quan quản lý với các tổ chức tài chính.

Cùng với đó là sàn giao dịch hàng hải dựa trên nền tảng blockchain nhằm số hóa chứng từ thương mại, ứng dụng hợp đồng thông minh để tự động hóa giao dịch và rút ngắn thời gian xử lý xuống gần như ngay lập tức.