Tin Khu Vực
Logistics: Mắt xích cần tháo gỡ để nâng sức cạnh tranh hàng hóa
Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, 9 tháng năm 2026, Việt Nam nhập khẩu hơn 34,3 tỷ USD dịch vụ, tăng 15% so với cùng kỳ. Trong đó, riêng dịch vụ vận tải đạt 16,4 tỷ USD, chiếm gần 48% tổng kim ngạch nhập khẩu dịch vụ. Đáng chú ý, phí dịch vụ vận tải và bảo hiểm của hàng hóa nhập khẩu lên tới gần 14,4 tỷ USD.
Theo Báo cáo Logistics Việt Nam 2025, chi phí logistics của Việt Nam được ước tính tương đương khoảng 16-17% GDP, cao hơn so với nhiều nước trong khu vực. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hệ thống logistics theo hướng hiệu quả hơn, từ hạ tầng vận tải, cảng biển, kho bãi đến công nghệ quản lý và năng lực cung ứng dịch vụ của doanh nghiệp.
Logistics ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
Trong bối cảnh đó, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu tiếp tục giảm chi phí logistics, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trên bảng xếp hạng quốc tế. Đáng chú ý, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm chi phí logistics xuống dưới 12% GDP, hình thành 5-6 trung tâm logistics hiện đại, ngang tầm quốc tế.
Đây là những mục tiêu cho thấy logistics đang được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển kinh tế biển và hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, yêu cầu không chỉ là bổ sung hạ tầng, mà còn phải tạo được sự kết nối đồng bộ giữa các phương thức vận tải, các trung tâm sản xuất, hệ thống phân phối và thị trường tiêu thụ.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương nhấn mạnh, logistics ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, đặc biệt sau những đứt gãy chuỗi cung ứng trong đại dịch Covid-19. Quyết định số 2229/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành là dấu mốc quan trọng, tạo cơ sở để các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp cùng triển khai các nhiệm vụ phát triển logistics.
Thời gian qua, Bộ Công Thương liên tục tổ chức các buổi làm việc với địa phương, doanh nghiệp về triển khai Quyết định số 2229/QĐ-TTg. Hoạt động này cho thấy yêu cầu đưa định hướng phát triển logistics vào thực tiễn đang được chú trọng, với sự tham gia của nhiều chủ thể trong nền kinh tế.
Trong quá trình xây dựng Dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Bộ Công Thương cũng xác định phát triển dịch vụ logistics là một trong những nội dung quan trọng.
Theo bản dự thảo chiến lược được công bố tại hội thảo lấy ý kiến về Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030 do Bộ Công Thương tổ chức ngày 9/10, dự thảo đặt ra yêu cầu xây dựng chính sách phát triển đội tàu quốc gia phù hợp với nhu cầu vận chuyển các mặt hàng xuất nhập khẩu chủ lực, nhất là những ngành hàng có khối lượng lớn. Nhà nước cần nghiên cứu cơ chế tín dụng trung và dài hạn, chính sách hỗ trợ phù hợp, đồng thời có giải pháp tạo nguồn cầu ổn định cho doanh nghiệp vận tải biển trong nước.
Định hướng này hướng tới từng bước nâng cao năng lực vận chuyển của đội tàu trong nước, giảm phụ thuộc vào doanh nghiệp nước ngoài và tăng khả năng tự chủ của chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh chi phí dịch vụ vận tải và bảo hiểm hàng hóa nhập khẩu ở mức lớn, nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ trong nước là một hướng đi cần thiết để cải thiện hiệu quả hoạt động thương mại.
Cùng với vận tải biển, dự thảo nhấn mạnh việc tăng cường kết nối giữa hạ tầng công nghiệp với hạ tầng thương mại và logistics. Theo đó, khu công nghiệp, trung tâm sản xuất cần được phát triển đồng bộ với hệ thống cảng biển, cảng cạn (ICD), kho bãi, trung tâm logistics, cửa khẩu và mạng lưới phân phối. Sự kết nối này nhằm tối ưu chi phí logistics, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa và nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.
Một nội dung đáng chú ý khác là hình thành các hành lang công nghiệp - logistics - thương mại liên vùng ven biển, phát triển trung tâm logistics hiện đại gắn với khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và cửa khẩu quốc tế. Đồng thời, logistics xanh, logistics số và hạ tầng phục vụ thương mại điện tử, thương mại xuyên biên giới được xác định là những hướng phát triển cần thúc đẩy.
Dự thảo đề xuất ứng dụng logistics thông minh, công nghệ quản lý kho bãi tự động, theo dõi và truy xuất hàng hóa theo thời gian thực, tối ưu hóa vận tải và phân phối, đồng thời xây dựng các khu phức hợp logistics tích hợp.
Các hệ thống quản trị chuỗi cung ứng số cũng được đặt ra với việc ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và nền tảng số trong quản lý, điều phối, dự báo nhu cầu thị trường. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa, giảm chi phí logistics và hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức hoạt động xuất nhập khẩu.
Bên cạnh hạ tầng và công nghệ, dự thảo hướng tới phát triển các doanh nghiệp dịch vụ logistics có khả năng cung cấp dịch vụ tích hợp, từ vận tải, kho bãi thông minh đến quản trị chuỗi cung ứng. Các tập đoàn logistics nội địa lớn được định hướng hỗ trợ xây dựng hoặc thuê kho ngoại quan tại những thị trường trọng điểm, qua đó thúc đẩy xuất khẩu sang các thị trường mới.
Để tăng năng lực hỗ trợ doanh nghiệp, dự thảo cũng đề cập việc phát triển các tổ chức tư vấn về pháp luật thương mại quốc tế, logistics, tiêu chuẩn chất lượng, sở hữu trí tuệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Sự tham gia của hiệp hội ngành hàng, viện nghiên cứu, trường đại học và khu vực tư nhân được khuyến khích theo cơ chế xã hội hóa. Đồng thời, việc kiểm soát tập trung kinh tế trong lĩnh vực logistics cần được thúc đẩy nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới
Một hướng đi khác gắn trực tiếp với logistics là đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới. Tại Diễn đàn Thương mại điện tử xuyên biên giới (VOIEF 2026) với chủ đề “Những tác động từ chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan” tổ chức mới đây, đại diện Cục Thương mại điện tử - Bộ Công Thương đánh giá dư địa phát triển lĩnh vực này của Việt Nam còn rất lớn. Năm 2025, tỷ trọng xuất khẩu qua thương mại điện tử mới đạt 0,48% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước; nhiều ngành hàng như dệt may, giày dép, sản phẩm chăm sóc cá nhân có dư địa phát triển trực tuyến từ 80-99%.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, nhận định kim ngạch xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử hiện mới đạt khoảng 4,4 tỷ USD trên tổng số 930 tỷ USD năm 2025. Hàng hóa xuất khẩu qua thương mại điện tử hiện vẫn tập trung ở một số ngành hàng tiêu dùng, chưa mở rộng sang các sản phẩm công nghiệp chế biến và nông sản chế biến sâu. Thị trường tiếp cận cũng chủ yếu là các quốc gia lân cận do vướng mắc về chi phí và thủ tục vận tải đường dài. Vì vậy, mở rộng xuất khẩu trực tuyến cần đi cùng giải pháp logistics phù hợp, hạ tầng số, dữ liệu hàng hóa và các dịch vụ giao dịch điện tử an toàn, tin cậy.
Trong bối cảnh đó, Dự thảo chiến lược đề xuất xây dựng giải pháp tăng cường ứng dụng thương mại điện tử xuyên biên giới trên cơ sở phát triển đồng bộ hạ tầng số, nền tảng dữ liệu logistics và truy xuất hàng hóa. Cùng với đó là tổ chức các sự kiện xúc tiến, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới, xây dựng và vận hành các gian hàng quốc gia trên những sàn thương mại điện tử lớn của thế giới để quảng bá sản phẩm uy tín, sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và hàng hóa chủ lực của Việt Nam.
Doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP cũng được định hướng hỗ trợ hoàn thiện thông tin, dữ liệu sản phẩm, nâng cao năng lực khai thác các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới.
Từ mục tiêu giảm chi phí logistics xuống dưới 12% GDP đến yêu cầu nâng cao năng lực xuất khẩu, các định hướng trong dự thảo chiến lược cho thấy logistics cần được nhìn nhận như một mắt xích chiến lược của thương mại hàng hóa. Hạ tầng đồng bộ, đội tàu có năng lực, doanh nghiệp dịch vụ đủ sức cạnh tranh và công nghệ số được ứng dụng hiệu quả sẽ góp phần giảm chi phí, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng tự chủ của chuỗi cung ứng. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xuất nhập khẩu Việt Nam phát triển bền vững đến năm 2030 và những năm tiếp theo.