Phát triển công nghiệp văn hóa: Kiến tạo môi trường lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Đây là chia sẻ của PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương với Báo Công Thương về thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Công nghiệp văn hóa đang lan tỏa mạnh mẽ

- Theo ông, công nghiệp văn hóa có vai trò như thế nào trong việc phát huy sức mạnh mềm, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, củng cố niềm tin và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn phát triển mới của đất nước? 

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Trong hành trình dựng xây và phát triển đất nước, sức mạnh lớn nhất của dân tộc ta chính là khối đại đoàn kết toàn dân. Văn hóa, với bản chất là nền tảng tinh thần của xã hội, luôn giữ vai trò hạt nhân gắn kết cộng đồng. Hôm nay, khi đặt công nghiệp văn hóa trong dòng chảy phát triển mới, chúng ta càng thấy rõ: đây không chỉ là một ngành kinh tế đặc thù, mà còn là một sức mạnh mềm để khơi dậy lòng tự hào, củng cố niềm tin và phát huy tinh thần đại đoàn kết của toàn dân tộc.

Nhìn vào đời sống hiện nay, dễ thấy công nghiệp văn hóa đã và đang lan tỏa mạnh mẽ. Những chương trình đại nhạc hội quốc gia quy mô lớn thu hút hàng chục nghìn khán giả, nơi khán phòng vang lên những khúc ca cách mạng xen lẫn giai điệu hiện đại, đã biến âm nhạc thành chiếc cầu nối các thế hệ. Người trẻ tìm thấy sự hứng khởi, người lớn tuổi tìm lại ký ức và tất cả cùng chung nhịp đập yêu nước. Những sự kiện ấy không chỉ là hoạt động nghệ thuật, mà còn là minh chứng sống động cho sự hội tụ và lan tỏa sức mạnh cộng đồng.

- Với ý nghĩa đó, Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu đóng góp 7% vào GDP của công nghiệp văn hóa vào năm 2030. Ông chia sẻ gì mục tiêu này?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Chiến lược) là một dấu mốc rất đặc biệt, không chỉ vì đây là lần đầu tiên chúng ta có một chiến lược tầm quốc gia, toàn diện và dài hạn dành riêng cho công nghiệp văn hóa, mà quan trọng hơn, nó thể hiện tư duy phát triển mới của đất nước trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng.  

Bên cạnh đó, Chiến lược lần này tạo ra kỳ vọng rất lớn về khả năng đưa Việt Nam vươn lên trong bản đồ công nghiệp văn hóa khu vực và thế giới. Chiến lược đặt người dân vào trung tâm cả với tư cách người sáng tạo và người hưởng thụ. Khi văn hóa trở thành một lĩnh vực giúp nâng cao chất lượng sống, tạo việc làm sáng tạo, khơi dậy lòng tự hào và niềm tin vào bản sắc của chính mình, chúng ta đang kiến tạo một nền văn hoá phát triển bền vững, bao trùm và có chiều sâu.

Tôi cho rằng, mục tiêu tăng trưởng bình quân 10%/năm và đóng góp 7% GDP vào năm 2030 là mục tiêu cao nhưng hoàn toàn cần thiết để thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển đúng với tiềm năng của đất nước. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu ấy, chúng ta phải nhìn thẳng vào thực trạng hiện nay: công nghiệp văn hóa Việt Nam đã có bước tiến đáng kể nhưng vẫn chưa thực sự bứt phá tương xứng với kỳ vọng.

Vì vậy, nếu giải quyết được những điểm nghẽn thể chế, hạ tầng và nhân lực, thị trường, khả năng cạnh tranh, tôi tin rằng, công nghiệp văn hóa Việt Nam hoàn toàn có thể đạt tốc độ tăng trưởng 10% mỗi năm. Bởi sự sáng tạo của người Việt là vô tận và khi được tiếp sức bằng một môi trường thuận lợi nó sẽ trở thành một động lực quan trọng đưa văn hóa và đất nước vươn mình mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.

Mở rộng thị trường và xuất khẩu tài sản trí tuệ

- Với tiềm năng của công nghiệp văn hóa, theo ông đâu là những lĩnh vực công nghiệp văn hóa Việt Nam cần ưu tiên đầu tư trong giai đoạn tới để vừa phát huy giá trị văn hóa dân tộc, vừa tạo ra giá trị kinh tế, cũng như nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Việt Nam không nên đầu tư dàn trải vào tất cả các lĩnh vực cùng một lúc, mà cần lựa chọn những ngành vừa có lợi thế về chất liệu văn hóa, vừa có khả năng ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và xuất khẩu tài sản trí tuệ.

Trước hết là điện ảnh, hoạt hình và nội dung nghe nhìn. Việt Nam có kho tàng lịch sử, văn học, truyền thuyết, di sản và đời sống xã hội rất phong phú. Đây là nguồn chất liệu lớn để xây dựng những câu chuyện mang bản sắc Việt Nam nhưng có khả năng tiếp cận công chúng toàn cầu.

Thứ hai là âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn. Những đại nhạc hội quy mô lớn thời gian qua cho thấy thị trường trong nước có nhu cầu rất lớn. Nếu được đầu tư bài bản về hạ tầng, công nghệ, bản quyền, quản trị và đào tạo nhân lực, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành hệ sinh thái biểu diễn chuyên nghiệp, thu hút khách du lịch và tạo thêm nhiều việc làm.

Thứ ba là trò chơi điện tử, hoạt hình và các sản phẩm nội dung số. Đây là những ngành có tốc độ tăng trưởng nhanh, khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu và phù hợp với thế mạnh của lực lượng lao động trẻ. Điều quan trọng là đưa lịch sử, kiến trúc, mỹ thuật, âm nhạc và huyền thoại Việt Nam vào trong các sản phẩm ấy, thay vì chỉ tham gia ở những khâu gia công có giá trị thấp.

Thứ tư là thiết kế, thời trang, quảng cáo, kiến trúc và thủ công mỹ nghệ. Đây là nhóm ngành có khả năng chuyển hóa hoa văn, chất liệu, kỹ năng truyền thống và bản sắc địa phương thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh đó là du lịch văn hóa, xuất bản và các sản phẩm sáng tạo dựa trên di sản. Tuy nhiên, cần tránh khai thác di sản theo hướng thương mại hóa dễ dãi. Giá trị kinh tế phải đi cùng bảo tồn, quyền lợi cộng đồng và sự tôn trọng tính xác thực của văn hóa.

- Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa hiện đang được trình Quốc hội xem xét. Ông kỳ vọng gì về việc tạo hành lang pháp lý cho các ngành công nghiệp văn hóa phát triển?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng, việc Quốc hội xem xét dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là một bước tiến rất có ý nghĩa trong quá trình thể chế hóa Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Vấn đề quan trọng nhất không phải là có thêm bao nhiêu quy định, mà là đạo luật có giải quyết được những điểm nghẽn mà thị trường đang gặp phải hay không.

Tinh thần lập pháp, theo tôi, phải là chuyển từ tư duy quản lý hoạt động văn hóa sang tư duy kiến tạo môi trường phát triển công nghiệp văn hóa; lấy doanh nghiệp và người sáng tạo làm chủ thể, Nhà nước đóng vai trò định hướng, tạo nền tảng, bảo vệ lợi ích công và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.

Bên cạnh đó, Luật cần mở đường cho phát triển hạ tầng và huy động vốn dài hạn. Cần có cơ chế khả thi để hợp tác công - tư, thuê và khai thác tài sản công đúng pháp luật, sử dụng đất và tiếp cận tín dụng phù hợp với đặc thù ngành. Đồng thời, phải coi quyền sở hữu trí tuệ là tài sản kinh tế thực sự, cần cơ chế tài chính và hỗ trợ có trọng tâm cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và đơn vị sản xuất tác phẩm Việt Nam có tiềm năng.

Ngoài ra, cần tạo môi trường thuận lợi cho những mô hình kinh doanh và công nghệ mới, từ nền tảng phân phối nhạc và vé điện tử đến sân khấu thực tế mở rộng, công nghệ trình diễn, dữ liệu người xem và các hình thức sáng tạo có sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Xin cảm ơn ông!

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, theo kịch bản cập nhật cuối tháng 10, giá trị gia tăng các ngành công nghiệp văn hóa trong 9 tháng đầu năm ước tăng 9,35%, riêng quý III tăng 10,2%. Hai tháng cuối năm, toàn ngành phấn đấu tăng trưởng công nghiệp văn hóa từ 10% trở lên trong năm 2026.