CADAO Collective: ‘Đánh thức’ những thanh âm di sản giữa lòng Hà Nội

Chạm vào di sản, cảm nhận ‘hồn’ Hà Nội

Tháng 11, tiết trời Hà Nội bắt đầu se lạnh, khi chiều dần buông cũng là lúc phố Tô Ngọc Vân (Tây Hồ) bắt đầu lên đèn, khoác lên mình vẻ trầm lắng và yên bình. Giữa không gian ấy, CADAO Collective mở ra một điểm hẹn văn hóa ấm cúng, nơi du khách tạm rời nhịp sống thường nhật để bước vào thế giới của những thanh âm dân tộc, những làn điệu nghệ thuật truyền thống và đắm mình vào những câu chuyện về di sản.

Tiếng trống, tiếng phách ngân lên, những làn điệu xẩm mộc mạc, câu hát ca trù sâu lắng cùng những con rối chuyển động trên mặt nước lần lượt mở ra một hành trình khám phá văn hóa Hà Nội đầy cuốn hút. Trong chương trình múa rối nước, giọng hát của nghệ sĩ trẻ Đặng Kim Thiên Kim, hay tiếng trống của Trịnh Quang Minh tạo nên những điểm nhấn ấn tượng của show diễn.

Những tràng pháo tay vang lên không ngớt sau mỗi màn trình diễn, xen lẫn sự thích thú của khán giả khi được giao lưu, trò chuyện cùng nghệ sĩ. Ở đó, nghệ thuật không chỉ hiện diện trên sân khấu mà còn được kết nối với người xem qua những câu chuyện về nguồn gốc, giá trị và nét độc đáo của từng loại hình di sản.

Nhiều du khách đến từ New Zealand, Australia và Anh đã không giấu được sự hào hứng khi lần đầu được thưởng thức nghệ thuật truyền thống Việt Nam trong một không gian đậm chất văn hóa gần gũi, ấm cúng và giàu tính tương tác. Từ những thanh âm dân tộc đến hình ảnh các nghệ sĩ trực tiếp trình diễn, mỗi trải nghiệm đều mở ra một góc nhìn mới mẻ về văn hóa Việt Nam, giúp du khách không chỉ nghe, nhìn mà còn cảm nhận sâu hơn vẻ đẹp của nghệ thuật truyền thống. 

Chia sẻ về trải nghiệm những thanh âm nghệ thuật truyền thống Việt Nam, chị Bella - du khách trẻ đến từ New Zealand cho biết, chị đặc biệt ấn tượng với cơ hội tìm hiểu một nền văn hóa mới thông qua nghệ thuật biểu diễn. Theo chị, cách thể hiện giọng hát trong các tiết mục múa rối của Việt Nam có nhiều điểm khác biệt so với nghệ thuật ca hát ở quê hương chị. Sự khác biệt trong cách hát cũng như hệ thống nhạc cụ được sử dụng ở mỗi nền văn hóa đã mang đến cho chị những trải nghiệm thú vị.

Chị Hoài My (sinh viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) cũng bày tỏ ấn tượng khi được trải nghiệm và thưởng thức nghệ thuật truyền thống tại CADAO Collective không chỉ là những tiết mục biểu diễn hay những âm thanh quen thuộc của nhạc cụ dân tộc. Đây là cơ hội để gặp gỡ nghệ nhân, lắng nghe câu chuyện về di sản, trực tiếp chạm vào nhạc cụ, tìm hiểu cách điều khiển con rối và khám phá những nét văn hóa Hà Nội qua nghệ thuật, ẩm thực.

Từ tình yêu di sản đến mô hình doanh nghiệp văn hóa

Xuất hiện trong chiếc áo lụa truyền thống, nền nã, thanh lịch và phong thái duyên dáng của người phụ nữ Hà thành, bà Nguyễn Hoài Thu - nhà sáng lập CADAO Collective (thuộc hệ sinh thái của Công ty Cổ phần Giải pháp Kinh doanh Corex) đã dành thời gian chia sẻ với phóng viên về hành trình đưa tình yêu nghệ thuật dân tộc trở thành động lực xây dựng một điểm hẹn văn hóa độc đáo giữa lòng Hà Nội.

Theo bà Nguyễn Hoài Thu, doanh nghiệp đã có gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực văn hóa truyền thống. Khoảng thời gian đó, đội ngũ sáng lập đã trải qua nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật, từ kinh doanh, vận hành đến sản xuất, đồng thời có cơ hội làm việc trực tiếp với nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ và các nhà sản xuất nghệ thuật. Đặc biệt, sau quá trình triển khai một đề án bảo tồn và phát huy giá trị hồ Tây, doanh nghiệp có điều kiện nghiên cứu sâu hơn về văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

Từ những tìm hiểu đó, ý tưởng về một không gian văn hóa tinh tế, mang cốt cách Hà Nội dần hình thành. CADAO Collective ra đời từ mong muốn ấy (ngày 10/7/2026). Theo bà Nguyễn Hoài Thu, khu vực Quảng An, Tây Hồ tập trung đông du khách quốc tế, có nhiều cơ sở dịch vụ ăn uống và giải trí mang phong cách phương Tây, nhưng lại thiếu một không gian văn hóa bản địa đặc trưng. “Trước đây, muốn xem múa rối nước hay nghe ca trù, du khách thường phải di chuyển lên khu vực phố cổ. Việc xây dựng một điểm đến văn hóa tại Quảng An, Tây Hồ vì thế xuất phát từ mong muốn bổ sung không gian trải nghiệm nghệ thuật truyền thống ngay trong khu vực có nhiều khách quốc tế”, bà Thu nói.

Với tinh thần cách tân "New Taste of Heritage - Phong vị mới của di sản", không gian CADAO Collective quy tụ ba loại hình nghệ thuật đặc trưng của Hà Nội: xẩm, ca trù và rối nước. Ba loại hình nghệ thuật được kết nối thành một hành trình khám phá Hà Nội qua ba cảm thức: Làng - Phố - Nhà. Trong đó, nếu xẩm đại diện cho một Hà Nội của đời sống và tinh thần phố thị, ca trù gợi lên một Hà Nội của tri thức, sự tinh tế và thanh lịch, thì rối nước lại đưa người xem trở về với không gian lễ hội và những huyền tích dân gian. Sự kết hợp này tạo nên một cách tiếp cận di sản trong cùng một điểm đến, nơi du khách có thể lần lượt khám phá những lát cắt văn hóa khác nhau của Thăng Long - Hà Nội.

Điều đáng chú ý là CADAO Collective không lựa chọn cách tiếp cận đơn thuần bằng việc tái hiện các chương trình nghệ thuật truyền thống. Thay vào đó, mô hình nghệ thuật này hướng đến xây dựng một không gian có đời sống nghệ thuật liên tục, trong đó các giá trị nguyên bản được tôn trọng, đồng thời được nghiên cứu, sáng tạo và làm mới để phù hợp hơn với nhu cầu thưởng thức của công chúng hôm nay.

Dù vậy, để xây dựng một chương trình nghệ thuật vừa có tính hấp dẫn, vừa bảo đảm giá trị truyền thống, doanh nghiệp xác định phải tôn trọng cốt lõi di sản trước khi nghĩ đến cách tân. Đây cũng là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu và dàn dựng các chương trình tại CADAO Collective. Đội ngũ sáng lập đã trực tiếp đến gặp gỡ, học việc tại nhiều phường rối, đồng thời làm việc với các nghệ nhân hát xẩm gạo cội như NSND Xuân Hoạch và Giáo phường ca trù Thái Hà để hiểu sâu hơn về di sản.

Trên nền tảng đó, những yếu tố sáng tạo mới được đưa vào quá trình dàn dựng. Với múa rối, đơn vị kết hợp rối nước truyền thống và rối chiếu bóng. Âm nhạc, lời thoại và phần thuyết minh nhân vật đều được biểu diễn trực tiếp. Âm nhạc được viết riêng, kết hợp linh hoạt các chất liệu xẩm, chèo, ca trù, chầu văn cùng một chút tiết tấu rap hiện đại nhằm tạo sự tươi mới, phù hợp với tâm trạng từng cảnh diễn nhưng vẫn giữ hồn cốt dân tộc.

Bà Nguyễn Hoài Thu nhấn mạnh, nếu làm văn hóa một cách nghiêm túc, văn hóa có sức hút đại chúng mạnh mẽ, không chỉ giới hạn trong một nhóm công chúng tinh hoa mà có thể lan tỏa đến nhiều tầng lớp khác nhau. Từ quan điểm đó, doanh nghiệp chú trọng thiết kế trải nghiệm theo hướng kết hợp thưởng thức nghệ thuật, tìm hiểu văn hóa, giao lưu với nghệ sĩ và tiếp cận ẩm thực truyền thống. Mỗi không gian của CADAO Collective đảm nhận một vai trò riêng, nhưng cùng hướng tới mục tiêu giúp khán giả hiểu hơn về những giá trị văn hóa được giới thiệu.

Theo đó, không gian mang cảm thức "Làng" có điểm nhấn múa rối nước với thủy đình được thiết kế riêng và thực hiện thủ công 100%. Không gian kết hợp đường nét nghệ thuật di sản với ngôn ngữ kiến trúc tối giản của thời đại. Đây cũng là nơi giới thiệu những tương tác sân khấu đặc biệt, kết hợp giữa rối bóng và rối nước dưới sự dẫn dắt của âm nhạc dân gian đương đại. Còn không gian mang cảm thức "Nhà" lại mở ra một không gian thưởng thức nghệ thuật thính phòng, nơi những giá trị tinh tế của ca trù và sức sống dân gian của hát xẩm được giới thiệu một cách ấn tượng, hấp dẫn.

Điểm khác biệt trong cách tổ chức là mỗi buổi biểu diễn không chỉ dừng lại ở việc nghe và xem. Khán giả có thể trực tiếp trò chuyện, giao lưu với nghệ nhân, tìm hiểu những câu chuyện văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế kỷ và tiếp xúc với các nhạc cụ như đàn đáy, trống chầu, nhị, phách, đàn bầu. Từ đó, những giá trị văn hóa tưởng như xa cách với đời sống hiện đại được đưa đến gần hơn với người thưởng thức.

Cách thức vận hành của CADAO Collective cũng được thể hiện rõ qua việc thiết kế một buổi trải nghiệm nghệ thuật thành nhiều lớp hoạt động đó là thưởng thức, kết nối nghệ thuật và ẩm thực. Qua đó giúp người thưởng thức tiếp cận những nét đặc trưng của đời sống Hà Nội qua nhiều giác quan. Theo đó, CADAO Collective mở thêm không gian giới thiệu trà sen Quảng An, cà phê, socola bản địa cùng những món quà ẩm thực truyền thống như xôi Phú Thượng, bánh cuốn Thanh Trì, cháo cá ám...  

Lan toả sức sống mới cho nghệ thuật truyền thống

Sau một thời gian ngắn ra mắt, CADAO Collective đang dần trở thành một điểm hẹn văn hóa được yêu thích tại Hà Nội. Và, một trong những điều khiến những người sáng lập CADAO Collective phấn khởi chính là sự đón nhận của thế hệ trẻ.

Bà Nguyễn Hoài Thu tiết lộ, nhiều khán giả sinh năm 2000 trở về sau yêu thích mô hình trải nghiệm nghệ thuật tại đây. Đáng chú ý hơn, người trẻ không chỉ đến thưởng thức mà còn trực tiếp tham gia biểu diễn. Những ca nương mới 13, 14 tuổi như Đặng Kim Thiên Kim, Lâm Ngọc Diệp có thể thể hiện các thể loại từ xẩm, ca trù đến nhạc thính phòng, pop ballad. Còn tay trống Trịnh Quang Minh, sinh năm 2007, vốn quen với trống phương Tây, cũng tự tin thử sức và biểu diễn với trống văn truyền thống.

Với ý nghĩa đó, CADAO Collective hiện không chỉ tổ chức biểu diễn mà còn xây dựng các khóa đào tạo nghệ sĩ và chương trình trải nghiệm dành cho du khách, công chúng yêu văn hóa. Điểm đáng chú ý trong phương pháp đào tạo là sự kết hợp giữa truyền dạy của các nghệ nhân gạo cội với cách tiếp cận mới, tích hợp nhiều kỹ năng biểu diễn. Người học không chỉ học hát hay tập gõ nhịp mà còn được tiếp cận những kỹ năng cần thiết để tham gia vào một hoạt động biểu diễn nghệ thuật truyền thống.

Hiện tại, CADAO Collective đang nhận được những “trái ngọt” từ sự yêu mến của công chúng, tuy nhiên, bà Nguyễn Hoài Thu thừa nhận, việc duy trì một mô hình doanh nghiệp văn hóa cần bảo đảm ba yếu tố: đời sống của nghệ sĩ, sự đổi mới của hệ sinh thái và nguồn thu kinh doanh đủ để nuôi dưỡng nghệ thuật. Theo đó, việc vận hành một mô hình văn hóa truyền thống là hành trình dài hơi. Do đó, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, cần có những cơ chế hỗ trợ phù hợp để các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực này có điều kiện duy trì và phát triển; góp phần phát huy giá trị di sản trong đời sống kinh tế đất nước.

Một trong những đề xuất được nhà sáng lập CADAO Collective đặt ra, đó là xây dựng cơ chế tài chính và nguồn vốn vay ưu đãi dài hạn cho doanh nghiệp văn hóa, có thể tiếp cận nguồn vay qua hệ thống ngân hàng với lãi suất ưu đãi, hoặc tiếp cận các quỹ phát triển văn hóa trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, cần tăng cường hỗ trợ xúc tiến du lịch và quảng bá điểm đến. “Khách quốc tế thường lên kế hoạch du lịch trước cả năm. Vì vậy, cần có cơ chế thẩm định, đánh giá và đưa các mô hình văn hóa tư nhân đạt chuẩn vào danh mục điểm đến chính thức của du lịch quốc gia, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến tại các hội chợ và chiến dịch quảng bá du lịch quốc tế”, bà Thu cho hay.

Ngoài ra, hiện có nhiều nhà hát, nhà văn hóa và cơ sở công lập bị bỏ trống hoặc chưa sử dụng hết công năng, trong khi doanh nghiệp tư nhân phải thuê cơ sở vật chất không đúng quy chuẩn biểu diễn với chi phí cao. Do đó, cần sớm có cơ chế hợp tác công tư rõ ràng, tạo điều kiện để các đơn vị nghệ thuật tiếp cận, thuê lại những thiết chế văn hóa công với mức giá hợp lý, qua đó tối ưu nguồn lực xã hội. Mặt khác, các doanh nghiệp làm văn hóa còn cần một nền tảng thông tin đáng tin cậy để phục vụ quá trình nghiên cứu, khai thác và sáng tạo trên chất liệu di sản truyền thống. 

Đặc biệt, về vấn đề bản quyền trong khai thác nghệ thuật truyền thống cũng được doanh nghiệp quan tâm. Bà Nguyễn Hoài Thu chia sẻ, nghệ thuật truyền thống vốn là kho tàng tài sản chung của dân tộc và nhân loại. Điều quan trọng là phải ứng xử có văn hóa và thực hiện việc khai thác một cách nghiêm túc. “Các giá trị dân gian cần được tạo điều kiện để lan tỏa, trong khi phần tạo hình mỹ thuật, thiết kế nhân vật hay những bản phối khí mới mang dấu ấn sáng tạo riêng của tác giả cũng cần được đăng ký và bảo hộ bản quyền chặt chẽ”, bà Nguyễn Hoài Thu nhấn mạnh.  

Chia sẻ về tên gọi CADAO Collective, theo bà Nguyễn Hoài Thu, nhà sáng lập muốn lựa chọn một cái tên dễ tiếp cận đối với cả khách trong nước và quốc tế, bởi điều cốt lõi nhất khi làm văn hóa chính là sự lan tỏa. Ngoài ra, thay vì tách biệt từng loại hình nghệ thuật thành những chương trình độc lập, với ba lớp không gian "Làng - Phố - Nhà" thể hiện định hướng phát triển CADAO Collective thành một điểm đến văn hóa nghệ thuật mới của thủ đô Hà Nội; nơi khán giả phương Đông hay phương Tây, người lớn tuổi hay người trẻ đều có thể dễ dàng tiếp cận và thưởng thức các giá trị văn hóa truyền thống.