Ngày xuân ăn chạ

Ăn chạ là lễ thiêng và ngày hội của hai làng. Khi mùa màng, Tết nhất đã xong, đình làng, ngõ xóm được dọn quang quẻ là lúc chuẩn bị ăn chạ.
Ngày xuân nghĩ về chợ miền núi

Bắt đầu từ một câu chuyện truyền tụng lâu đời mà làng tôi, mường Denh và làng Tray- hai làng người Mường nhỏ - bên sông Mã kết tình anh em, từ xưa tới nay vẫn giữ lời nguyền chỉ là tình thân, trai gái hai làng không được yêu, không được lấy nhau.

Theo lời kể của người già trong làng, từ xưa lắm con sông Mã uốn dòng vào làng tôi tạo nên một vực xoáy, thuyền bè qua lại đều bị quấn vào và nuốt chửng. Tương truyền, con thủy quái dưới vực đã tác quái, hại người. Trai tráng hai làng phải gắng sức mới đánh bắt được thủy quái. Cuộc hợp sức đó để lại lời nguyền: Hai làng là anh em, muôn đời không được gây thù oán hoặc kết giao thông gia. Lệ làng từ hàng trăm năm nay vẫn vậy. Hai làng chọn ngày 12 tháng Giêng âm lịch hàng năm ăn Tết chung, gọi là ăn chạ.

Ngày xuân ăn chạ
Ảnh: Bùi Nỏm

Tết ăn chạ (*) sẽ luân phiên cho hai bên.

Ăn chạ là lễ thiêng và ngày hội của hai làng. Khi mùa màng, Tết nhất đã xong, đình làng, ngõ xóm được dọn quang quẻ là lúc chuẩn bị ăn chạ.

Khi đến phiên làng tổ chức, trước đó một năm làng đã bổ đinh mỗi suất nam trong nhà đóng tiền và nếp cho làng. Nếp để làm xôi, bánh, tiền để lo mua lễ, thuê ông ậu và sắm đồ tế lễ. Trước đó, mấy sào đất trước làng gọi là Mổ lớn được dọn sạch cỏ, các khuôn viên tế lễ,xới chơi được trang trí. Ngày 11 tháng Giêng chủ tế làm lễ xin động thổ, chọn trai tân khỏe đẹp chuẩn bị chỗ đặt bài vị thổ thần cho ngày mai.

Sáng sớm ngày 12 tháng Giêng, trong tiếng trống chiêng báo tin vui, trên bãi sông hoa cải rờn rợn trong gió xuân, in vàng xuống mặt sông, bãi dâu tằm cũng vào thì tỏa tán xanh rờn, lá vẫy trong gió xuân, đoàn quan viên làng chỉnh tề lễ phục màu vàng, khăn sếp đỏ đi theo hàng về phía bến sông đón đoàn quan anh làng Tray sang lễ và ăn chạ. Tiếng chiêng, trống, sắc áo rực rỡ trong sớm xuân đầy hứng khởi và chờ đợi. Khi đoàn thuyền làng bên cập bến, trang trọng trong sắc áo tím, khăn đen lên dốc sông, hai bên tay bắt mặt mừng, hai làng đều gọi nhau là quan anh, xưng em. Câu hát câu xường chào, mời nhau chén rượu lễ gặp mặt, hai bên cùng lên đình chấp lễ. “Nhà tạo chiếu ngang, nhà lang chiếu dọc” đã trải ngay ngắn, người chủ tế dẫn dắt việc dâng cỗ, thượng hương, châm tửu, sau mỗi lời nhắc, một tiếng “phèng” đáp. Xong ba lần điểm, chủ tế bắt đầu khấn “Đại Nam quốc, Thanh Hóa tỉnh, Cẩm Thủy huyện, Cẩm Bình xã”…sau khi xin âm dương biết thánh đã nhập vị, mâm cỗ đặt trên bàn án thư đi trước, chủ tế đội bài vị và hai người đi chầu hai bên; bên trái trống, bên phải chiêng gióng nhịp đi về phía Mổ lớn hành lễ.

Lễ tế trang trọng có đầu lợn cắp đuôi đặt trên cỗ xôi lớn diễn ra vừa tàn tuần nhang. Phần hội bắt đầu. Các trò chơi dân gian được người chủ tế cho phép về sới. Các chị ném còn, đu dây, đánh mảng. Trong lúc quả còn tung lên một câu ca, một điệu cười cũng vang theo trong đám trai làng gái bản. Bọn trẻ chơi khăng, đánh cù. Trai tráng vào sới vật. Trong trò chơi hay thi đấu nhất nhất đều trọng nể, không ăn thua, coi được vui là phần thưởng. Các trò chơi được diễn ra khi chiêng trống hội cứ bung binh rộn rã, âm vang những giai điệu thanh bình.

Việc ăn cỗ ngày chạ để lấy may, làm lệ chứ không trọng phải linh đình, no nê. Mọi chị phí tổ chức được lấy từ quỹ đinh (**) của làng. Ai cũng dùng lời vui, ý hay để đối đãi với nhau, không khí anh em, bè bạn được hội ngộ, tương giao hào hứng như món quà mùa xuân. Họ chúc nhau năm mới an lành, ăn nên làm ra, tình nghĩa thuận hòa.

Lễ chạ kết thúc bằng việc chia tay và đưa tiễn làng anh ra thuyền sang sông. Những lời chào giã biệt, hẹn hò, những câu xường chúc tụng “thương thiết thương nồng” lan trên mặt nước sông khói sương. Đoàn đưa tiễn đứng mãi nơi bến, trống chiêng trống dàm vọng mãi cho đến lúc đoàn làng anh sang sông, lên bờ, những bàn tay vẫy chào lưu luyến như không muốn rời.

Tục ăn chạ của làng tôi chỉ được tham dự trong hình dung qua những câu chuyện của mẹ tôi, của cậu người em họ hơn tuổi của mẹ tôi kể lại. Ngôi đình thiêng của làng nay chỉ còn những thớt đá kê cột trên khoảng đồi đất sau làng. Ngôi đền đã gắn với đời sống tâm linh của làng tôi. Già làng kể, đền thiêng lắm, xưa quan lang đi ngang qua phía dưới đền phải xuống ngựa, dân thường đi qua phải ngả nón mũ tỏ lòng thành kính. Ngôi đền ấy đã từng là nơi họp bí mật của tổ Đảng đầu tiên của xã tôi. Trong thời kỳ chín năm, vào năm 1952, đình làng tôi đã là nơi hội họp bí mật của Ban chỉ huy của một đơn vị bộ đội. Cũng vì thế mà lần kẻ chỉ điểm đã khiến máy bay Pháp bắn đình làng, làm 10% số dân trong làng tôi thiệt mạng và nhiều trâu bò bị trúng bom, nhà cháy. Ngôi đình một thời gắn với lễ hội, tâm linh của làng thành một di tích tang thương. Sau cách mạng, đền cũng bị phá bỏ. Ngôi đền chỉ còn lại nền đất và ít tảng đá kê cột.

Trong câu chuyện xưa về niêm vui và nỗi đau, trong khát vọng khôi phục những nét đẹp văn hóa của làng, anh Phạm Văn Hưng, người am tường văn hóa Mường, tự nguyện hiến ba sào phần đất đồi trong chương trình vườn đồi của gia đình tha thiết muốn khôi phục lại ngôi đình. Người bạn cùng tuổi của tôi là anh Phạm Văn Lương, Bí thư thôn cũng gật gù tán đồng khi trao đổi về ý nguyện muốn khôi phục ngày ăn chạ, kết lại tình nghĩa thiêng của hai làng vẫn trân trọng và gìn giữ bấy nay. Trong không khí nông thôn đổi mới, việc khôi phục nét đẹp xưa sẽ làm cho làng xã gắn bó hơn, tốt lành hơn.

Trong hơi khí ngày đầu Đông, chúng tôi đứng trên bến nhìn ra bờ sông bên làng quan anh với con đường ven bờ sông thấp thoáng sau bóng cây nay đã liên thôn trải nhựa, dưới bóng dãy núi chạy dài cao ngất xanh màu rừng tái sinh mỗi người hồi tưởng và theo đuổi một ý nghĩ. Tôi cứ nghe đâu đây âm vang bên vách núi tiếng trống chiêng, trống dàm và những con thuyền chở đoàn người mặc sắc phục tím, đội khăn sếp đen của làng quan anh đang hướng về phía bờ tôi đứng như sắp cập bờ…

Cẩm Thủy, trước mùa ăn chạ 2023

Bút ký của Khánh Trang
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: Văn hoá

Tin mới nhất

Nhận được bình luận kém duyên khi đăng ảnh cùng người yêu đồng giới, ca sĩ Thiện Nhân phản ứng ra sao?

Nhận được bình luận kém duyên khi đăng ảnh cùng người yêu đồng giới, ca sĩ Thiện Nhân phản ứng ra sao?

Mới đây, ca sĩ Thiện Nhân đã khoe khoảnh khắc ngọt ngào bên người yêu đồng giới. Bên cạnh đó, cô cũng nhận được bình luận kém duyên từ netizen.
Đừng nói khi yêu tập 3: Ly bị dọa đền bù 100 triệu nếu nghỉ việc

Đừng nói khi yêu tập 3: Ly bị dọa đền bù 100 triệu nếu nghỉ việc

Đừng nói khi yêu tập 3 xoay quanh câu chuyện của Ly khi cô nàng định nghỉ việc nhưng sau đó 'xanh mặt' vì bị dọa sẽ phải đền bù 100 triệu.
Tỉnh Hà Tĩnh: 150.000 lượt khách nội địa du xuân, du lịch kỳ vọng bùng nổ

Tỉnh Hà Tĩnh: 150.000 lượt khách nội địa du xuân, du lịch kỳ vọng bùng nổ

Kỳ nghỉ Tết Quý Mão kéo dài một tuần cùng với thời tiết thuận lợi, lượng du khách đến Hà Tĩnh du xuân tăng gấp 4 lần so với Tết năm ngoái.
Chelsea công phá thị trường chuyển nhượng với bom tấn đắt nhất lịch sử Ngoại hạng Anh

Chelsea công phá thị trường chuyển nhượng với bom tấn đắt nhất lịch sử Ngoại hạng Anh

Với mức phí chuyển nhượng 121 triệu euro, Enzo Fernandes đã chính thức phá vỡ kỷ lục chuyển nhượng của Ngoại hạng Anh khi trở thành cầu thủ đắt giá nhất lịch sử
Đợt phim miễn phí Kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Đợt phim miễn phí Kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam

Đợt phim miễn phí Kỷ niệm 93 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 – 3/2/2023) diễn ra từ ngày 1 đến 5-2/2023 tại Trung tâm chiếu phim Quốc gia.

Tin cùng chuyên mục

XSMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 1/2/2023: Xổ số miền Nam ngày 1 tháng 2

XSMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 1/2/2023: Xổ số miền Nam ngày 1 tháng 2

Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 1/2/2023. XSMN 1/2. Xổ số miền Nam ngày 1 tháng 2. KQXSMN ngày 1/2. Kết quả xổ số miền Nam thứ tư ngày 1/2/2023.
Phú Thọ: Không tổ chức cướp phết tại Lễ hội Phết Hiền Quan

Phú Thọ: Không tổ chức cướp phết tại Lễ hội Phết Hiền Quan

Lễ hội Phết Hiền Quan, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ diễn ra từ ngày 12-13 tháng Giêng, chỉ tổ chức nghi lễ tại đình, không tổ chức lễ đánh trận phết.

'Cặp đôi tin đồn' Huyền Lizzie - Đình Tú tái ngộ sau Tết

Mùng 9 Tết, nhóm bạn thân Vbiz gặp nhau trong đó có 'cặp đôi tin đồn' Huyền Lizzie - Đình Tú. Tuy nhiên cả hai đều né đứng sát nhau trong mọi khung hình.
Nhận định bóng đá trận MU và Nottingham Forest (03h00 ngày 2/2), bán kết cúp Liên đoàn Anh

Nhận định bóng đá trận MU và Nottingham Forest (03h00 ngày 2/2), bán kết cúp Liên đoàn Anh

Với việc đã thắng 3-0 ở trận lượt đi, MU được đánh giá sẽ không gặp khó trong việc giành vé vào chung kết cúp Liên đoàn Anh trước đối thủ Nottingham Fores
VPF và nhà tài trợ Sâm Ngọc Linh chính thức lên tiếng quanh vụ lùm xùm của Hoàng Anh Gia Lai

VPF và nhà tài trợ Sâm Ngọc Linh chính thức lên tiếng quanh vụ lùm xùm của Hoàng Anh Gia Lai

Chiều 31/1/2023, đại diện Công ty Cổ phần bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam (VPF) và Công ty Sâm Ngọc Linh Kon Tum đã lên tiếng về vụ việc của Hoàng Anh Gia Lai.
Mẹ Đặng Thái Sơn, nghệ sĩ piano Thái Thị Liên qua đời

Mẹ Đặng Thái Sơn, nghệ sĩ piano Thái Thị Liên qua đời

Mẹ danh cầm Đặng Thái Sơn, nghệ sĩ piano, nhà giáo nhân dân Thái Thị Liên đã qua đời 31/1, thọ 105 tuổi, bà là người thầy của nhiều thế hệ nghệ sĩ nổi tiếng.
LienVietPostBank tài trợ cho 2 đội bóng chuyền nam – nữ Ninh Bình

LienVietPostBank tài trợ cho 2 đội bóng chuyền nam – nữ Ninh Bình

Ngày 31/1, LienVietPostBank và Sở Văn hóa & Thể thao tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ ký kết hợp đồng tài trợ cho 2 đội bóng chuyền nam – nữ Ninh Bình tại Hà Nội.
Ứng viên thay thế huấn luyện viên Park Hang Seo: Đắt liệu có xắt ra miếng?

Ứng viên thay thế huấn luyện viên Park Hang Seo: Đắt liệu có xắt ra miếng?

Đội tuyển Việt Nam vẫn đang trong công cuộc tìm kiếm tân thuyền trưởng thay thế cho HLV Park Hang Seo, người đã chính thức nói lời chia tay sau khi AFF Cup 2022
Thừa Thiên Huế: Cận cảnh hội vật hơn 200 năm tuổi được “phủ sóng” mạng xã hội

Thừa Thiên Huế: Cận cảnh hội vật hơn 200 năm tuổi được “phủ sóng” mạng xã hội

Ngày 31/1, lễ hội vật làng Sình, TP. Huế, Thừa Thiên Huế có lịch sử hơn 200 năm chính thức khai hội và được “phủ sóng” rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội.
Trực tiếp kết quả xổ số hôm nay 31/1/2023: Xổ số miền Nam, xổ số miền Bắc, xổ số Vietlott

Trực tiếp kết quả xổ số hôm nay 31/1/2023: Xổ số miền Nam, xổ số miền Bắc, xổ số Vietlott

Trực tiếp kết quả xổ số hôm nay 31/1/2023, kết quả xổ số miền Nam, kết quả xổ số miền Bắc, kết quả xổ số miền Trung, kết quả xổ số Vietlott. KQXS thứ ba 31/1.
VPF không nhượng bộ, Hoàng Anh Gia Lai sẵn sàng bỏ giải V-League 2023

VPF không nhượng bộ, Hoàng Anh Gia Lai sẵn sàng bỏ giải V-League 2023

Sau khi phía VPF yêu cầu Câu lạc bộ Hoàng Anh Gia Lai không được quảng cáo cho thương hiệu Carabao, đội bóng này tuyên bố có thể không dự giải V-League 2023.
Phương Oanh khoe thiệp hồng đầu năm khiến dân mạng dậy sóng

Phương Oanh khoe thiệp hồng đầu năm khiến dân mạng dậy sóng

Mới đây, Phương Oanh vui vẻ chia sẻ hình ảnh khoe thiệp hồng đầu năm trên trang cá nhân. Hành động này khiến dân tình lầm tưởng cô có 'tin vui'.
Đừng nói khi yêu tập 2: Tú đã giải cứu Ly thoát khỏi một tên đối tác biến thái

Đừng nói khi yêu tập 2: Tú đã giải cứu Ly thoát khỏi một tên đối tác biến thái

Đừng nói khi yêu tập 2 có nhiều diễn biến đặc sắc khi Tú giải cứu Ly khỏi tên đối tác biến thái trong khi chính bản thân Tú bị cô gái say rượu đòi hôn.
Quảng Ninh: Khai hội Xuân Yên Tử năm 2023

Quảng Ninh: Khai hội Xuân Yên Tử năm 2023

Ngày 31/1 (mùng 10 tháng Giêng) TP Uông Bí (Quảng Ninh) đã trang trọng tổ chức Lễ khai Hội xuân Yên Tử. Lễ hội sẽ kéo dài 3 tháng đầu năm Quý Mão 2023.
XSMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 31/1/2023: Xổ số miền Nam ngày 31 tháng 1

XSMN - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay 31/1/2023: Xổ số miền Nam ngày 31 tháng 1

Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay 31/1/2023. XSMN 31/1. Xổ số miền Nam ngày 31 tháng 1. KQXSMN ngày 31/1. Kết quả xổ số miền Nam thứ ba ngày 31/1/2023.
Đà Nẵng: Rộn ràng Lễ rước sắc Thần tại đình làng Túy Loan

Đà Nẵng: Rộn ràng Lễ rước sắc Thần tại đình làng Túy Loan

Trong không khí hân hoan đầu Xuân Quý Mão 2023, Lễ hội đình làng Túy Loan đã chính thức khai mạc với Lễ rước sắc Thần, kế tiếp văn hóa truyền thống của làng.
Hơn 3 vạn lượt khách tham quan Bảo tàng Thế giới Cà phê

Hơn 3 vạn lượt khách tham quan Bảo tàng Thế giới Cà phê

Trong 5 ngày nghỉ Tết, Bảo tàng Thế giới Cà phê đã đón hơn 3 vạn khách tham quan, trải nghiệm với nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc của Việt Nam và thế giới.
Thêm 27 bảo vật vừa được công nhận bảo vật quốc gia

Thêm 27 bảo vật vừa được công nhận bảo vật quốc gia

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa ký Quyết định số 41/QĐ-TTg ngày 30/1/2023 công nhận 27 bảo vật quốc gia (đợt 11, năm 2022).
Trực tiếp kết quả xổ số hôm nay 30/1/2023: Xổ số miền Nam, xổ số miền Trung, xổ số miền Bắc

Trực tiếp kết quả xổ số hôm nay 30/1/2023: Xổ số miền Nam, xổ số miền Trung, xổ số miền Bắc

Trực tiếp kết quả xổ số hôm nay 30/1/2023, kết quả xổ số miền Nam, kết quả xổ số miền Bắc, kết quả xổ số miền Trung, kết quả xổ số Vietlott. KQXS thứ hai 30/1.
Phương Oanh và Shark Bình chụp chung khung hình nhưng lại tiết lộ điểm mâu thuẫn

Phương Oanh và Shark Bình chụp chung khung hình nhưng lại tiết lộ điểm mâu thuẫn

Cặp đôi Phương Oanh và Shark Bình vừa có chuyến du lịch nước ngoài cùng nhau. Tuy nhiên chung một khung hình đã tiết lộ điểm khác biệt giữa hai người.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động