Ngăn 'tẩy xanh' để bảo vệ người tiêu dùng

Nền tảng của tiêu dùng bền vững

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và sự gia tăng nhanh chóng của hoạt động thương mại, vấn đề tiêu dùng bền vững đang ngày càng nhận được sự quan tâm rộng rãi của toàn xã hội. Đây không còn là một khái niệm mang tính xu hướng, mà đã trở thành một định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển của Việt Nam.

Tiêu dùng bền vững không chỉ đơn thuần là việc lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường, mà còn là cách thức tiêu dùng có trách nhiệm, sử dụng hiệu quả tài nguyên, hạn chế lãng phí và bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường.

Đặc biệt, Việt Nam đang trong quá trình thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, việc hình thành và lan tỏa các thói quen tiêu dùng có trách nhiệm đóng vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần định hình thị trường và thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất, kinh doanh.

Chia sẻ tại chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của Người tiêu dùng Việt Nam năm 2026, bà Lê Thị Vân Anh, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho rằng, tiêu dùng bền vững đang trở thành một định hướng quan trọng trong chính sách phát triển của Việt Nam, gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.

Theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tiêu dùng bền vững được hiểu là việc sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng một cách hiệu quả, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường, kinh tế và xã hội. Trong đó, an toàn sản phẩm được xác định là yếu tố nền tảng. Bởi lẽ, chỉ khi sản phẩm bảo đảm an toàn cho sức khỏe, tính mạng và tài sản của người tiêu dùng thì mới có thể hướng tới những lựa chọn tiêu dùng lâu dài và có trách nhiệm.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác và minh bạch về sản phẩm. Đây là yếu tố then chốt giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định phù hợp. Thông tin không chỉ dừng lại ở chất lượng, nguồn gốc xuất xứ mà còn bao gồm mức độ an toàn, tác động môi trường và các cam kết trách nhiệm xã hội. Có thể nói, minh bạch thông tin chính là cầu nối quan trọng giữa an toàn sản phẩm và tiêu dùng bền vững.

“Luật nghiêm cấm việc tổ chức, cá nhân kinh doanh lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin không đầy đủ, không chính xác về sản phẩm, hàng hoá; hình ảnh, giấy tờ, tài liệu chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về sản phẩm, hàng hoá dịch vụ.

Như vậy, có thể thấy một số vấn đề nổi cộm trong lĩnh vực này là như  “tẩy xanh” (greenwashing), tức việc doanh nghiệp đưa ra các tuyên bố không chính xác hoặc gây hiểu lầm về mức độ thân thiện với môi trường của sản phẩm là hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của pháp luật và có thể bị xử phạt theo quy định”, bà Lê Thị Vân Anh nhấn mạnh.

Cũng theo vị đại diện Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, đối với an toàn sản phẩm, Luật quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc bảo đảm an toàn sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ bán, cung cấp cho người tiêu dùng. Đồng thời, phải cảnh báo sản phẩm, dịch vụ có khả năng gây mất an toàn, ảnh hưởng xấu đến tính mạng, sức khoẻ, tài sản của người tiêu dùng và thông báo về các biện pháp phòng ngừa.

Bên cạnh đó, Luật quy định trách nhiệm trong thu hồi sản phẩm, hàng hoá có khuyết tật, tức những sản phẩm, hàng hoá không đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng. Việc bảo đảm an toàn sản phẩm không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là điều kiện tiên quyết để xây dựng niềm tin của người tiêu dùng, kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế lãng phí tài nguyên, qua đó góp phần trực tiếp vào mục tiêu tiêu dùng bền vững.

“Ngày Quyền của người tiêu dùng năm nay có chủ đề “An toàn thông tin - Gắn kết niềm tin - Tiêu dùng bền vững” đã thể hiện rõ mối liên hệ chặt chẽ giữa 3 yếu tố này”, bà Lê Thị Vân Anh nhận mạnh.

Thay đổi nhận thức và hành vi tiêu dùng trong xã hội hiện đại

Theo ông Bùi Thanh Thủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, nhận thức của người tiêu dùng Việt Nam về tiêu dùng bền vững đang có sự chuyển biến rõ rệt, đặc biệt các vấn đề về an toàn thực phẩm, môi trường và sức khỏe ngày càng được quan tâm.

Trước hết, sức khỏe đã trở thành ưu tiên hàng đầu trong lựa chọn tiêu dùng. Người tiêu dùng ngày càng chú trọng đến nguồn gốc, xuất xứ và độ an toàn của sản phẩm, đặc biệt là thực phẩm. Xu hướng này cho thấy sự chuyển dịch từ tiêu dùng theo giá sang tiêu dùng theo giá trị.

Cùng với đó, nhận thức về tiêu dùng xanh đang lan tỏa mạnh mẽ, nhất là tại khu vực thành thị. Người dân bắt đầu phân biệt và ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, sự khác biệt về nhận thức vẫn tồn tại giữa các vùng miền, khi khu vực nông thôn và miền núi còn hạn chế trong tiếp cận thông tin và điều kiện lựa chọn.

Về hành vi tiêu dùng, người Việt ngày càng sẵn sàng chi trả cao hơn, từ 20% đến 40%, cho các sản phẩm an toàn, “xanh” và bền vững. Điều này phản ánh sự thay đổi trong tư duy tiêu dùng, hướng tới chất lượng và giá trị lâu dài thay vì chỉ tập trung vào giá cả.

Một xu hướng đáng chú ý khác là sự chuyển dịch sang mua sắm trên các nền tảng thương mại điện tử. Người tiêu dùng chủ động tìm kiếm thông tin, so sánh giá cả, đọc đánh giá trước khi quyết định mua hàng. Họ có xu hướng lựa chọn các sàn thương mại điện tử uy tín, có chính sách kiểm soát sản phẩm và giải quyết khiếu nại rõ ràng.

Tuy nhiên, giá cả vẫn là yếu tố có ảnh hưởng lớn đến quyết định tiêu dùng. Dù ưa chuộng sản phẩm xanh, người tiêu dùng vẫn cân nhắc giữa chi phí và lợi ích. Đồng thời, khoảng cách niềm tin đối với sản phẩm vẫn tồn tại, đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch từ phía doanh nghiệp.

“Tiêu dùng bền vững không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp hay cơ quan quản lý, mà còn là quyền và nghĩa vụ của mỗi người tiêu dùng. Khi người tiêu dùng thay đổi nhận thức và hành vi, thị trường sẽ buộc phải thích ứng, từ đó hình thành một hệ sinh thái tiêu dùng an toàn, minh bạch và bền vững hơn”, ông Bùi Thanh Thủy nhấn mạnh.

Chủ đề Ngày Quyền của Người tiêu dùng Việt Nam 2026 “An toàn thông tin - Gắn kết niềm tin - Tiêu dùng bền vững”; hai nội dung trọng tâm gồm tiêu dùng bền vững và an toàn thông tin trong kỷ nguyên số; thông điệp nhấn mạnh tiêu dùng bền vững là xu hướng tất yếu, bảo vệ dữ liệu cá nhân là quyền cơ bản; giải pháp gồm minh bạch thông tin, tránh “tẩy xanh”, tăng cường bảo mật và nâng cao ý thức người tiêu dùng; mục tiêu xây dựng thị trường an toàn, minh bạch, bền vững.