Đặt cọc mua bán ô tô: Người dùng cẩn trọng với điều khoản gây bất lợi

Một số điều khoản có dấu hiệu chưa phù hợp

Theo thông tin từ Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), thời gian qua, cơ quan này ghi nhận một số dấu hiệu vi phạm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trong quá trình thực hiện giao dịch đặt cọc mua bán ô tô tại thị trường Việt Nam.

Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, Điều 25 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quy định về điều khoản không được phép quy định trong hợp đồng giao kết với người tiêu dùng, hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung.

Trong đó, có một số điều khoản như: Hạn chế, loại trừ trách nhiệm được pháp luật quy định của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng, trừ trường hợp pháp luật liên quan quy định trách nhiệm đó được hạn chế, loại trừ; hạn chế, loại trừ quyền khiếu nại, khởi kiện của người tiêu dùng; quy định về chế tài theo hướng bất lợi hơn cho người tiêu dùng do vi phạm hoặc chấm dứt thực hiện hợp đồng.

Qua rà soát một số văn bản phát sinh trong quá trình thực hiện đặt cọc để mua, bán xe ô tô, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia ghi nhận một số điều khoản có dấu hiệu chưa phù hợp theo quy định tại Điều 25 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cụ thể:

Có nội dung hạn chế, loại trừ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh theo quy định. Ví dụ: Khoản tiền đặt cọc sẽ không được hoàn trả cho Bên mua trong bất kỳ trường hợp nào;

Có nội dung hạn chế quyền khiếu nại, khởi kiện của người tiêu dùng. Ví dụ: Bên mua cam kết không có bất kỳ khiếu nại hay hình thức nào làm ảnh hưởng đến Bên bán;

Có nội dung quy định về chế tài theo hướng bất lợi hơn cho người tiêu dùng do vi phạm hoặc chấm dứt thực hiện hợp đồng. Trong các văn bản liên quan tiền đặt cọc có nội dung quy định về xử lý tiền đặt cọc theo hướng bất lợi hơn cho người tiêu dùng.

Ví dụ: Chỉ quy định việc người tiêu dùng bị mất tiền đặt cọc khi thực hiện không đúng thỏa thuận, mà không có quy định về việc doanh nghiệp bị phạt khi thực hiện không đúng thỏa thuận; chỉ quy định việc nếu Bên bán không ký kết hợp đồng mua bán hoặc không bàn giao xe cho khách hàng, thì tiền đặt cọc sẽ được hoàn trả cho khách hàng; hoặc chỉ quy định việc Bên mua sẽ không được hoàn lại tiền đặt cọc, khi thực hiện không đúng quy trình thanh toán.

Việc quy định không đầy đủ các nội dung trên có thể dẫn tới người tiêu dùng không được cung cấp đầy đủ thông tin về quyền của người tiêu dùng theo quy định, từ đó, quyền lợi bị xâm phạm trong quá trình thực hiện giao dịch.

Bên cạnh các nội dung nêu trên, một số văn bản thỏa thuận có nội dung không rõ ràng về thời hạn giao xe, về cách xử lý khi giá bán có thay đổi tại thời điểm giao xe thực tế.

Ví dụ: Có quy định về việc cho phép Bên bán điều chỉnh giá xe tại thời điểm giao thực tế, nhưng không có quy định về việc xử lý tiền đặt cọc khi Bên mua hủy hợp đồng trong trường hợp hai Bên không thống nhất được giá bán.

Một số nội dung về xác định thời hạn giao xe không rõ ràng, ví dụ như: Thời hạn được xác định theo thông báo của Bên bán. Cách quy định này có thể dẫn tới việc kéo dài không xác định thời hạn giao xe, gây bất lợi cho người tiêu dùng.

Đặc biệt lưu ý các điều khoản về phạt cọc, bồi thường thiệt hại

Từ thực tiễn trên, Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia lưu ý, khuyến nghị đối với người tiêu dùng cần tìm hiểu kỹ toàn bộ hợp đồng và các điều khoản liên quan đến đặt cọc, hủy hợp đồng, chế tài vi phạm trước khi ký kết. Đặc biệt lưu ý các điều khoản về phạt cọc, bồi thường thiệt hại, bảo đảm tính công bằng giữa các bên.

Người tiêu dùng cũng cần yêu cầu doanh nghiệp giải thích rõ các nội dung chưa minh bạch, tránh ký kết khi còn chưa hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình; lưu giữ đầy đủ tài liệu, chứng từ giao dịch (hợp đồng, phiếu thu, trao đổi…) để làm căn cứ khi có tranh chấp; phản ánh kịp thời đến cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc bị xâm phạm quyền lợi.

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tiếp tục tổng hợp, ghi nhận và đánh giá các nội dung liên quan nêu trên để phục vụ công tác quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.