Lai Châu: Liên kết nâng tầm sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Từ những cây dược liệu quý dưới tán rừng đến sản phẩm chế biến mang bản sắc địa phương, liên kết giữa người dân và hợp tác xã mở lối nâng giá trị nông sản Lai Châu.

Từ sản vật dưới tán rừng đến sinh kế của cộng đồng

Giữa đại ngàn Lai Châu, những cây dược liệu quý như sâm Lai Châu, hà thủ ô đỏ, sa nhân, thảo quả không chỉ là sản vật của núi rừng mà còn mở ra sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số. Để nguồn tài nguyên ấy trở thành hàng hóa có giá trị, cần tổ chức vùng nguyên liệu và hình thành chuỗi liên kết từ người trồng đến chế biến, tiêu thụ.

Sâm Lai Châu là một trong những đặc sản quý của bà con dân tộc thiểu số. Ảnh: Cổng TTĐT Lai Châu

Sâm Lai Châu là một trong những đặc sản quý của bà con dân tộc thiểu số. Ảnh: Cổng TTĐT Lai Châu

HTX Nông nghiệp bản địa Thu Ka là một trong những mô hình theo đuổi hướng đi này. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Tăng Thị Phương Thanh, Giám đốc HTX, đơn vị phát triển sản phẩm dựa trên nguồn nguyên liệu bản địa, sự tham gia của cộng đồng và yêu cầu minh bạch xuất xứ. Bên cạnh sâm Lai Châu, Thu Ka phát triển sản phẩm từ hà thủ ô đỏ, đồng thời đưa sản phẩm này lên sàn thương mại điện tử để mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của Thu Ka là xây dựng phương án thu mua nguyên liệu gắn với cộng đồng bản địa. Bà Thanh cho biết, sâm Lai Châu và hà thủ ô đỏ đều là những cây dược liệu gắn với hệ sinh thái rừng. Vì vậy, phát triển sản phẩm không thể tách rời vai trò của người dân trong gìn giữ, bảo vệ tài nguyên. Các hộ tham gia phương án thu mua phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp đối với diện tích được cơ quan có thẩm quyền giao, cấp giấy chứng nhận. HTX phối hợp với thôn, bản xây dựng phương án thu mua, có xác nhận của chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm.

Cách làm này giúp người dân có đầu ra, HTX chủ động nguồn cung và kiểm soát xuất xứ. Quan trọng hơn, lợi ích kinh tế gắn với trách nhiệm bảo vệ rừng.

Chế biến sản phẩm từ nông sản bản địa

Chế biến sản phẩm từ nông sản bản địa

Tiềm năng phát triển là rất lớn. Năm 2026, Lai Châu có khoảng 23.070 ha cây dược liệu, trong đó sâm Lai Châu khoảng 141 ha, thảo quả 6.643 ha, sa nhân 2.534 ha. Tuy nhiên, nhiều loại dược liệu vẫn chủ yếu tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế, giá trị gia tăng thấp; nguồn nguyên liệu của một số cây quý chưa ổn định để đáp ứng yêu cầu chế biến sâu.

Bài toán không chỉ là mở rộng diện tích mà còn tổ chức sản xuất theo chuỗi, giúp người dân chuyển từ sản xuất tự phát sang vùng nguyên liệu có quy trình và đầu ra rõ ràng.

Liên kết để nâng chất lượng, minh bạch nguồn gốc và mở rộng thị trường

Nếu vùng nguyên liệu là nền móng thì chất lượng, chế biến, bao bì và thương hiệu quyết định sức cạnh tranh. Theo bà Tăng Thị Phương Thanh, để HTX phát triển lâu dài, sản phẩm trước hết phải tạo được biên lợi nhuận đủ tốt, giúp đơn vị duy trì sản xuất, tái đầu tư và tiếp tục đồng hành với người dân. Cùng với đó là sự tham gia của chính quyền và cơ chế phối hợp giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Chuỗi liên kết hiệu quả cần có sự phối hợp giữa nhà nông, nhà sản xuất, nhà thương mại và nhà đầu tư. Mỗi chủ thể có vai trò riêng nhưng phải cùng tháo gỡ khó khăn, để sản phẩm vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế vừa đáp ứng nhu cầu thị trường.

Một yêu cầu được Giám đốc HTX Thu Ka đặc biệt nhấn mạnh là minh bạch nguồn gốc. Trên thị trường vẫn có sản phẩm mang danh nghĩa đặc sản Tây Bắc nhưng thực tế không được sản xuất tại khu vực này. Vì vậy, muốn nâng tầm sản phẩm đặc hữu, nguyên liệu phải thực sự được thu mua từ vùng trồng, vùng nguyên liệu tại địa phương và có thông tin xuất xứ rõ ràng.

Không dừng ở chất lượng nguyên liệu, Thu Ka còn chú trọng cải tiến bao bì, màu sắc nhận diện và đưa họa tiết, hoa văn mang bản sắc văn hóa của đồng bào vào thiết kế. Theo bà Thanh, nhiều sản phẩm miền núi còn hạn chế về mẫu mã, bao bì; đầu tư cho diện mạo sản phẩm là cách để tăng sức hấp dẫn, đồng thời kể câu chuyện về vùng đất, con người và tri thức bản địa.

Với sản phẩm vùng dân tộc thiểu số, giá trị còn nằm ở điều kiện tự nhiên, tập quán canh tác, kinh nghiệm cộng đồng và bản sắc văn hóa. Khi được thể hiện bằng thương hiệu có căn cứ, những giá trị ấy giúp tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Lai Châu cũng mở rộng kênh phân phối. Tỉnh thúc đẩy đưa sản phẩm nông nghiệp lên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, giúp người mua tìm hiểu nguồn gốc, quy trình sản xuất và mã truy xuất. Theo thông tin của Sở Công Thương Lai Châu, năm 2026, các phiên livestream trong chương trình “Nâng tầm đặc sản Lai Châu” đã chốt gần 1.500 đơn hàng, doanh thu khoảng 150 triệu đồng. Các sản phẩm được giới thiệu gồm gạo Séng Cù, gạo nếp Tan Pỏm, mắc ca, miến khoai sâm, mật ong và trà. Kết quả cho thấy tiềm năng của xúc tiến thương mại trên nền tảng số.

Với dược liệu có chu kỳ sinh trưởng dài, mở rộng thị trường phải đi cùng nguồn cung ổn định. Bà Thanh xác định phát triển vùng nguyên liệu sâm Lai Châu và hà thủ ô đỏ là nhiệm vụ trọng tâm. Chỉ khi chủ động nguồn cung, HTX mới có thể duy trì sản xuất, mở rộng quy mô và bảo đảm sản lượng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Từ thực tiễn hoạt động, HTX Thu Ka mong muốn chính quyền địa phương tăng cường truyền thông, giới thiệu sản phẩm trên các kênh thông tin của tỉnh; đồng thời kết nối sản phẩm thảo dược với du lịch sinh thái, trải nghiệm vùng nguyên liệu và tìm hiểu quy trình sản xuất. Hướng đi này vừa quảng bá sản phẩm, vừa mở rộng thị trường.

Câu chuyện của Thu Ka cho thấy vai trò của HTX trong tổ chức lại sản xuất ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. HTX kết nối hộ dân với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và đơn vị phân phối; đồng thời hỗ trợ chuẩn hóa nguyên liệu, xây dựng thương hiệu, kiểm soát chất lượng. Khi người dân có vùng nguyên liệu, HTX có nguồn cung và thị trường có sản phẩm đáp ứng yêu cầu, chuỗi liên kết sẽ tạo giá trị cho các bên. Lợi ích kinh tế được chia sẻ cũng tạo động lực để đồng bào gắn bó với sản xuất, bảo vệ rừng và gìn giữ nguồn gen quý.

Với Lai Châu, liên kết chặt chẽ giữa người dân và HTX chính là chìa khóa để biến lợi thế bản địa thành hàng hóa có giá trị, tạo sinh kế bền vững từ chính tài nguyên và bản sắc quê hương.

Bảo Ngọc, Hoàng Nguyễn

Có thể bạn quan tâm