Bộ quy tắc ứng xử - nền tảng xây dựng văn hóa tiêu dùng văn minh
Ngày 29/6/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1536/QĐ-BCT ban hành Khung hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị con người Việt Nam trong tiêu dùng và Bộ quy tắc ứng xử trong văn hóa tiêu dùng của con người Việt Nam. Theo đó, văn hóa tiêu dùng được xác định là những chuẩn mực ứng xử của người tiêu dùng trong quá trình lựa chọn, mua sắm và sử dụng hàng hóa, dịch vụ. Hệ giá trị văn hóa trong tiêu dùng gồm 5 giá trị cốt lõi: Yêu nước và tự hào dân tộc; trung thực và minh bạch; trách nhiệm xã hội và môi trường; tiết kiệm và bền vững; văn minh và tôn trọng.
Trong đó, tinh thần yêu nước được thể hiện qua việc ưu tiên sử dụng hàng hóa, dịch vụ do Việt Nam sản xuất có chất lượng, đặc biệt là các sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Tiêu dùng tiết kiệm không đơn thuần là sử dụng hợp lý các nguồn lực mà còn thể hiện ở việc mua sắm thông minh, hạn chế lãng phí và giảm những tác động tiêu cực đến môi trường.
Sản phẩm làng nghề tại chợ Mường So, xã Khổng Lào (tỉnh Lai Châu) được người tiêu dùng ưa thích, lựa chọn.
Bộ quy tắc cũng khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm có thương hiệu, uy tín; đồng thời đề cao việc thực hiện các quy ước, hương ước và gìn giữ những truyền thống văn hóa tốt đẹp của cộng đồng trong hoạt động mua bán tại địa phương. Đối với người tiêu dùng, việc lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, chủ động tìm hiểu chất lượng, công dụng trước khi mua và nói không với hàng giả, hàng lậu là những yêu cầu quan trọng. Với các tổ chức, cá nhân kinh doanh, trách nhiệm được đặt ra là cung cấp thông tin trung thực về chất lượng, nguồn gốc sản phẩm và bảo đảm hàng hóa đúng tiêu chuẩn đã công bố.
Để các quy định thực sự đi vào đời sống, Bộ Công Thương giao Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước chủ trì công tác tuyên truyền, hướng dẫn áp dụng; khuyến khích các doanh nghiệp phân phối, bán lẻ phổ biến nội dung Bộ quy tắc đến người tiêu dùng. Tại các địa phương, Sở Công Thương phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng kế hoạch hằng năm, lồng ghép nội dung văn hóa tiêu dùng vào các phong trào như “Người Việt Nam dùng sản phẩm Việt Nam”, “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.
Đối với những địa phương có nhiều chợ vùng cao, làng nghề truyền thống như tỉnh Lai Châu, việc đưa các chuẩn mực văn hóa tiêu dùng vào hoạt động thương mại càng có ý nghĩa thiết thực. Thông qua các phiên chợ, lễ hội và chương trình hỗ trợ phát triển làng nghề, việc giới thiệu sản phẩm, minh bạch nguồn gốc, xuất xứ và quảng bá giá trị truyền thống đang góp phần giúp người tiêu dùng nhận diện, lựa chọn hàng hóa chất lượng, có bản sắc riêng.
Hàng thủ công được giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa cũng như trong tiêu dùng tại tỉnh Lai Châu.
Gìn giữ nghề truyền thống từ những lựa chọn tiêu dùng
Tiêu dùng ngày nay không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn một món hàng có giá cả hợp lý, đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn thể hiện qua sự quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và những giá trị phía sau sản phẩm. Tại nhiều phiên chợ vùng cao, giữa sự phong phú của hàng hóa sản xuất công nghiệp, những sản phẩm thủ công truyền thống vẫn có chỗ đứng riêng. Đó không chỉ là những vật dụng phục vụ đời sống mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, sự khéo léo và bản sắc văn hóa của mỗi cộng đồng.
Thực tế tại chợ Mường So, xã Khổng Lào, tỉnh Lai Châu có thể thấy rõ hàng hóa tại đây ngày càng đa dạng, với phần lớn là các mặt hàng hiện đại được sản xuất bằng máy móc. Tuy nhiên, giữa những gian hàng ấy vẫn có những sản phẩm thủ công như dao, kéo, liềm, lưới, giỏ bắt cá… được các hộ kinh doanh nhập từ những làng nghề truyền thống về phục vụ nhu cầu của người dân.
Các sản phẩm làng nghề được chủ cửa hàng tại chợ Mường So ưu tiên đặt mua bán ra thị trường.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, anh Nguyễn Thành Ninh, chủ cửa hàng vật tư nông nghiệp tại chợ Mường So, cho biết gia đình anh đã có 16 năm kinh doanh các mặt hàng phục vụ sản xuất và sinh hoạt của bà con. Theo anh Ninh, những dụng cụ được làm thủ công không chỉ có độ bền cao mà còn mang nét đặc trưng riêng, giúp người mua hiểu hơn về giá trị và nguồn gốc của sản phẩm làng nghề.
“Tôi sinh ra và lớn lên tại làng nghề rèn Lý Nhân, Vĩnh Tường (Phú Thọ), một làng nghề nổi tiếng được nhiều người biết đến. Không chỉ đưa sản phẩm làng nghề từ miền xuôi lên chợ vùng cao, tôi còn ưu tiên kinh doanh các sản phẩm mây tre đan do bà con bản Lèng Xuôi Chin, xã Khổng Lào làm ra. Qua tìm hiểu, tôi biết trong bản vẫn còn những người cao tuổi gắn bó với nghề đan lát suốt nhiều năm và có nhiều sản phẩm bền, đẹp. Vì vậy, tôi cùng một số hộ kinh doanh thường đến tận nơi đặt hàng rồi bán tại chợ”, anh Ninh chia sẻ.
Những chiếc giỏ tre mộc mạc không chỉ là vật dụng quen thuộc trong đời sống mà còn gắn với các lễ hội bắt cá, hoạt động trưng bày nông cụ truyền thống của đồng bào Thái. Nhờ đó, mỗi sản phẩm khi đến tay người mua còn mang theo câu chuyện về phong tục, tập quán và đời sống văn hóa của cộng đồng. Theo anh Ninh, ngoài người dân địa phương, nhiều du khách đến tham dự các lễ hội tại Khổng Lào cũng tìm mua sản phẩm mây tre đan. Không ít người dành thời gian tìm hiểu cách làm, công dụng và câu chuyện phía sau mỗi món đồ. Sự quan tâm ấy không chỉ tạo thêm đầu ra cho sản phẩm mà còn góp phần đưa những giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng.
Đan lát từ lâu đã trở thành một nghề truyền thống gắn bó với đời sống của đồng bào Thái ở khu vực Phong Thổ và trong nếp sinh hoạt, đan lát chủ yếu là công việc của đàn ông. Từ khi còn nhỏ, các bé trai đã được cha mẹ chỉ dạy cách lựa chọn nguyên liệu, vót nan và tạo hình những vật dụng phục vụ gia đình. Tre, nứa, giang là những nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên, nhưng để làm ra sản phẩm bền đẹp, người thợ phải có kinh nghiệm chọn cây, không quá già cũng không quá non để nan có độ dẻo và chắc. Sau khi hoàn thiện, sản phẩm thường được gác trên bếp để hun khói trong khoảng một tháng. Cách làm này giúp đồ đan thêm bền, hạn chế hư hỏng trong quá trình sử dụng. Từ đôi bàn tay khéo léo của người thợ, nhiều vật dụng quen thuộc như gùi, rổ, rá, mâm, ếp, đó, nơm, giỏ bắt cá lần lượt ra đời, phục vụ đời sống và sản xuất của người dân.
Các sản phẩm mây tre từ làng nghề được người dân sử dụng trong đời sống hằng ngày và tái hiện qua các cuộc thi bắt cá.
Nghề đan lát cũng hiện diện trong các hoạt động văn hóa cộng đồng, tiêu biểu như lễ hội Then Kin Pang của người Thái trắng. Tại lễ hội, bên cạnh phần thi bắt cá còn có các hoạt động trình diễn, giới thiệu nghề truyền thống như đan chài bắt cá, chế tác đàn tính và những nét văn hóa gắn với trang phục áo cóm. Qua đó, các sản phẩm thủ công không chỉ được giới thiệu như những vật dụng thường ngày mà còn trở thành một phần của không gian văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, trước sự phát triển của thị trường và sự phổ biến của các sản phẩm nhựa sản xuất công nghiệp, nghề đan lát truyền thống cũng đứng trước không ít khó khăn. Để duy trì nghề, bên cạnh tình yêu và tâm huyết của những người thợ, việc tìm kiếm thị trường, mở rộng đầu ra và kết nối sản phẩm với các hoạt động du lịch, thương mại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Chị Nguyễn Thị Kim Chi, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Tôi rất thích các sản phẩm mây tre đan tại chợ Mường So, đặc biệt là những vật dụng do chính tay bà con làm ra. Những sản phẩm ấy không chỉ thể hiện tình yêu lao động, sự trân trọng đối với nghề truyền thống mà còn mang đến cho người tiêu dùng, du khách những nét văn hóa độc đáo, riêng biệt”.
Khi người tiêu dùng ưu tiên những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng tốt và mang giá trị văn hóa, họ không chỉ đáp ứng nhu cầu của bản thân mà còn góp phần tạo đầu ra cho người sản xuất, duy trì sinh kế và tiếp thêm động lực để các làng nghề truyền thống phát triển.