Tin Khu Vực
Bao bì trở thành "hộ chiếu" của hàng hóa
Trong nhiều năm, bao bì chủ yếu được xem là công cụ bảo quản, vận chuyển và quảng bá sản phẩm. Tuy nhiên, khi Quy định về Bao bì và Chất thải Bao bì của Liên minh châu Âu (Packaging and Packaging Waste Regulation - PPWR) chính thức được triển khai, bao bì đã trở thành một tiêu chí quyết định khả năng tiếp cận thị trường.
Là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam đối với các ngành thực phẩm, thủy sản, dệt may, điện tử, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng, EU đang đặt ra những tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt. Theo PPWR, mọi sản phẩm có bao bì lưu thông tại EU đều phải đáp ứng các yêu cầu mới về khả năng tái chế, tỷ lệ vật liệu tái chế, ghi nhãn môi trường và truy xuất nguồn gốc.
Dây chuyền sản xuất bao bì phân hủy 100% phục vụ thị trường xuất khẩu của An Phát Holding
Trong bối cảnh Việt Nam đồng thời triển khai cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) theo Luật Bảo vệ môi trường, việc thích ứng với PPWR không còn đơn thuần là đáp ứng yêu cầu của một thị trường xuất khẩu mà còn là cơ hội để doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững và kinh tế tuần hoàn.
Khác với Chỉ thị 94/62/EC trước đây, PPWR được ban hành dưới hình thức Regulation (Quy định) của EU. Điều này đồng nghĩa các quy định được áp dụng trực tiếp và thống nhất tại toàn bộ các quốc gia thành viên, tạo nên một "luật chơi" chung đối với mọi doanh nghiệp đưa sản phẩm vào thị trường châu Âu.
Điểm cốt lõi của PPWR là chuyển tư duy từ quản lý chất thải sang thiết kế toàn bộ vòng đời của bao bì. EU đặt mục tiêu giảm lượng rác thải bao bì bình quân đầu người 5% vào năm 2030, 10% vào năm 2035 và 15% vào năm 2040 so với mức năm 2018.
Song song với đó, đến năm 2030, tất cả bao bì phải có khả năng tái chế theo hướng khả thi về mặt kinh tế; đến năm 2035 phải được tái chế ở quy mô công nghiệp thực tế. Điều này buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ "sản xuất để sử dụng" sang "thiết kế để tái chế".
Một điểm mới đặc biệt quan trọng là yêu cầu Thiết kế để tái chế (Design for Recycling - DfR). Từ năm 2030, bao bì sẽ được phân loại theo các cấp độ A, B hoặc C về khả năng tái chế. Những loại bao bì ghép nhiều lớp, khó tách vật liệu hoặc không thể tái chế hiệu quả sẽ rất khó tiếp tục lưu hành trên thị trường EU. PPWR cũng quy định tỷ lệ tối thiểu nhựa tái chế trong nhiều loại bao bì nhựa, đơn cử như đối với chai PET và nhiều sản phẩm bao bì khác, từ năm 2030 phải chứa tối thiểu 30% nhựa tái chế; tỷ lệ này sẽ tăng lên 65% vào năm 2040.
100% đồ uống trên kệ hàng Mỹ sử dụng chai nhựa tái sinh. Ảnh minh họa
Ngoài ra, quy định mới còn siết chặt việc sử dụng các chất đáng lo ngại như PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm; triển khai hệ thống ghi nhãn thống nhất trên toàn EU; hạn chế không gian trống trong bao bì thương mại điện tử và cấm nhiều loại bao bì nhựa dùng một lần từ năm 2030. Có thể thấy, PPWR không chỉ là quy định về môi trường mà đang định hình lại toàn bộ chuỗi giá trị của ngành bao bì.
Doanh nghiệp Việt Nam đối mặt nhiều thách thức
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thi, giảng viên Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho biết, PPWR tạo ra những yêu cầu mới đối với toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất khẩu, từ thiết kế để tái chế, sử dụng vật liệu tái chế, truy xuất nguồn gốc cho tới kiểm soát các chất độc hại trong bao bì.
Đáng chú ý nhất là yêu cầu về nhựa tái chế đạt chuẩn thực phẩm (food-grade rPET). Ông Nguyễn Thi cho biết, theo quy định mới, tỷ lệ nhựa tái chế phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đây là thách thức không nhỏ khi Việt Nam hiện chưa có hệ thống tiêu chuẩn đầy đủ đối với nhựa tái chế cấp thực phẩm, trong khi năng lực kiểm định cũng còn hạn chế.
Hiện nay, nhiều đơn vị trong nước mới chỉ kiểm định được tỷ lệ tái chế đối với một số sản phẩm nhựa PE phục vụ dán nhãn sinh thái. Đối với nhựa PET và nhiều vật liệu bao bì khác, hệ thống đánh giá vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của EU.
Dây chuyền tái chế nhựa đạt chuẩn thực phẩm của Công ty CP Nhựa tái chế Duy Tân
Song song đó là khó khăn ở nguồn nguyên liệu. Chia sẻ về nội dung này, ông Trần Đức, Trưởng phòng Đối ngoại Suntory PepsiCo Việt Nam, chất lượng nhựa thu hồi trong nước chưa ổn định do hệ thống thu gom vẫn phụ thuộc lớn vào lực lượng phi chính thức. Với chai PET, tỷ lệ tạp chất có thể dao động từ 40-70%, khiến quá trình tái chế "chai thành chai" (bottle-to-bottle) gặp nhiều khó khăn và làm chi phí sản xuất nhựa tái chế cao hơn đáng kể so với sử dụng nhựa nguyên sinh.
Không chỉ ngành nhựa, các doanh nghiệp thủy sản cũng chịu tác động trực tiếp, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), hầu hết các loại bao bì phục vụ xuất khẩu như túi nilon, khay nhựa, hộp, thùng carton, pallet nhựa hay màng bọc đều thuộc phạm vi điều chỉnh của PPWR. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ hệ thống bao bì đang sử dụng, chuẩn bị hồ sơ chứng minh khả năng tuân thủ và cập nhật các hướng dẫn kỹ thuật mới từ EU.
Chuyển đổi bao bì phải trở thành chiến lược dài hạn
Các chuyên gia cho rằng, PPWR không phải là rào cản thương mại đơn thuần mà phản ánh xu hướng tất yếu của thương mại toàn cầu khi các tiêu chí môi trường ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.
Theo ông Nguyễn Thi, doanh nghiệp Việt Nam cần đồng thời nắm vững quy định EPR trong nước và chủ động cập nhật các tiêu chuẩn quốc tế để giảm chi phí tuân thủ, hài hòa tiêu chuẩn Việt Nam với quy định của EU và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các doanh nghiệp Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi bao bì theo hướng thân thiện môi trường
Về phía Nhà nước, việc sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn đối với nhựa tái chế đạt chuẩn thực phẩm, nâng cao năng lực kiểm định, phát triển hạ tầng phân loại - thu gom chất thải và thúc đẩy thị trường nguyên liệu tái chế sẽ là những yếu tố quyết định khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp, thay vì chỉ coi PPWR là yêu cầu tuân thủ, cần xem đây là động lực để đổi mới mô hình sản xuất. Thiết kế tối ưu nhằm giảm vật liệu dư thừa, ưu tiên vật liệu có khả năng tái chế, tăng cường sử dụng nguyên liệu tái chế, minh bạch thông tin và xây dựng chuỗi liên kết tuần hoàn sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu của EU mà còn nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành "giấy thông hành" của hàng hóa, bao bì không còn là lớp vỏ bên ngoài sản phẩm mà đã trở thành thước đo năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Chuyển đổi bao bì vì thế không chỉ để giữ thị trường xuất khẩu hôm nay mà còn là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu trong tương lai.