Bắc Ninh: Hơn 20.000 C/O được cấp, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu

Từ cấp C/O đến năng lực tận dụng FTA

Trong thương mại quốc tế, một sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam chưa đương nhiên có xuất xứ Việt Nam theo quy định của các hiệp định thương mại tự do (FTA). Muốn được hưởng ưu đãi thuế quan, doanh nghiệp phải chứng minh hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ tương ứng. Với những địa bàn có quy mô sản xuất và xuất khẩu lớn như Bắc Ninh, yêu cầu này không chỉ nằm ở khâu hoàn thiện chứng từ mà còn liên quan trực tiếp đến tổ chức sản xuất, kiểm soát nguyên liệu và quản trị chuỗi cung ứng.

Chia sẻ tại Diễn đàn Xuất khẩu Việt Nam 2026 do Cục Xúc tiến thương mại tổ chức vào sáng 4/11, ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Bắc Ninh cho biết, trong thời gian qua, thành phố Bắc Ninh đã tích cực hỗ trợ cho các doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do, hướng dẫn quy tắc xuất xứ và kết nối giao thương. "Từ đầu năm đến thời điểm diễn ra diễn đàn, Sở Công Thương đã cấp trên 20.000 giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Cùng với hoạt động cấp chứng nhận, địa phương đã triển khai hướng dẫn quy tắc xuất xứ, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA và kết nối giao thương", ông Thi thông tin.

Con số trên 20.000 C/O cho thấy khối lượng giao dịch cần chứng nhận xuất xứ đáng kể của cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn. Tuy nhiên, điều đáng quan tâm hơn là khả năng biến các chứng từ này thành lợi ích thương mại thực tế. Bởi C/O ưu đãi chỉ phát huy giá trị khi hàng hóa đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ của hiệp định và được sử dụng hợp lệ tại thị trường nhập khẩu.

Đây cũng là vấn đề cần nhìn từ chính cơ cấu xuất khẩu của Bắc Ninh. Theo ông Nguyễn Thế Thi, dù quy mô xuất khẩu lớn, địa phương vẫn đối mặt với những hạn chế về năng lực tự chủ và giá trị gia tăng. 

“Xuất khẩu vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm hàng điện tử, trong khi sự tham gia của doanh nghiệp nội địa vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao, năng lực xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường quốc tế còn hạn chế”, ông Thi đánh giá

Nhận định này cho thấy bài toán xuất xứ không thể chỉ giải quyết ở thời điểm doanh nghiệp lập hồ sơ đề nghị cấp C/O. Với ngành điện tử và công nghiệp hỗ trợ, một sản phẩm có thể sử dụng linh kiện, nguyên liệu từ nhiều quốc gia, trải qua nhiều công đoạn sản xuất, gia công, lắp ráp trước khi xuất khẩu. Việc xác định hàng hóa có đáp ứng quy tắc xuất xứ hay không phụ thuộc vào tiêu chí cụ thể của từng FTA, chứ không chỉ căn cứ vào địa điểm hoàn thiện sản phẩm.

Khi doanh nghiệp nội địa chưa tham gia sâu vào các công đoạn sản xuất, khả năng kiểm soát nguồn nguyên liệu, tiếp cận thông tin về chuỗi cung ứng và chuẩn bị chứng từ chứng minh xuất xứ cũng đặt ra những yêu cầu riêng. Vì vậy, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng C/O cần đi cùng với nâng cao năng lực sản xuất, quản trị đầu vào và khả năng tham gia vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn lớn.

Ở góc độ thương mại, việc đáp ứng quy tắc xuất xứ còn quyết định khả năng khai thác ưu đãi thuế quan. Một lô hàng có thể được xuất khẩu sang thị trường đã ký FTA với Việt Nam, nhưng nếu không đáp ứng tiêu chí xuất xứ hoặc không có chứng từ hợp lệ thì nhà nhập khẩu vẫn có thể phải áp dụng mức thuế thông thường. Khi đó, lợi thế từ FTA không được chuyển hóa thành lợi ích cụ thể cho doanh nghiệp.

Do đó, hơn 20.000 C/O được cấp là một chỉ dấu về nhu cầu chứng nhận xuất xứ, nhưng chưa đủ để đánh giá hiệu quả tận dụng FTA. Điều cần quan tâm tiếp theo là cơ cấu C/O ưu đãi, thị trường sử dụng, kim ngạch được hưởng ưu đãi và những vướng mắc doanh nghiệp gặp phải khi chứng minh xuất xứ.

Kiểm soát xuất xứ ngay từ chuỗi sản xuất

Trong thời gian tới, ngành Công Thương Bắc Ninh sẽ tăng cường cung cấp thông tin, cảnh báo sớm về rào cản thương mại, phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và các tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông Nguyễn Thế Thi, đây là giải pháp nhằm giúp doanh nghiệp giảm chi phí, hạn chế rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.

"Thành phố sẽ tập trung tăng cường cung cấp thông tin và cảnh báo được các rào cản của thương mại và phòng vệ thương mại cũng như là gian lận xuất xứ và các tiêu chuẩn quốc tế để giúp cho các doanh nghiệp giảm chi phí cũng như là giảm cái rủi ro để xuất khẩu”, ông Thi nhấn mạnh.

Đặt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt đối với những ngành hàng có tỷ lệ nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu lớn. Doanh nghiệp cần kiểm soát chặt nguồn đầu vào, xác định rõ công đoạn sản xuất, lưu giữ hồ sơ và chứng từ liên quan. Nếu không quản lý được thông tin từ đầu chuỗi, việc chứng minh xuất xứ khi đề nghị cấp C/O hoặc khi đối tác, cơ quan nước nhập khẩu tiến hành xác minh sẽ gặp nhiều khó khăn.

Cũng cần phân biệt rõ giữa truy xuất nguồn gốc và chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Truy xuất nguồn gốc giúp nhận diện quá trình hình thành, lưu thông của sản phẩm; trong khi C/O xác nhận xuất xứ theo các quy tắc pháp lý áp dụng. Hai nội dung có mối liên hệ trong quản lý hàng hóa nhưng không thể thay thế cho nhau. Doanh nghiệp muốn hưởng ưu đãi FTA vẫn phải đáp ứng đúng tiêu chí xuất xứ và chuẩn bị chứng từ theo quy định.

Với doanh nghiệp trong nước, nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI cũng là một hướng quan trọng. Khi trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng, tiến độ và giá thành mà còn phải bảo đảm khả năng cung cấp thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất và nguồn gốc hàng hóa. Đây là nền tảng để từng bước nâng cao năng lực tự chủ và đáp ứng các yêu cầu ngày càng chặt chẽ của thị trường xuất khẩu.

Về định hướng hỗ trợ, ông Nguyễn Thế Thi cho biết, Bắc Ninh sẽ tăng cường kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp FDI và các tập đoàn lớn; hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng sản phẩm, công nghệ quản trị, từng bước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thành phố cũng chú trọng đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, thương mại điện tử xuyên biên giới, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc đối với những sản phẩm có lợi thế.

Từ thực tiễn cấp trên 20.000 C/O, câu chuyện đặt ra với Bắc Ninh không chỉ là đáp ứng nhu cầu chứng nhận xuất xứ ngày càng lớn, mà còn là làm thế nào để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, phòng ngừa rủi ro gian lận và tận dụng các ưu đãi thuế quan. Khi năng lực sản xuất, quản trị chuỗi cung ứng và tuân thủ xuất xứ được nâng lên, C/O mới thực sự trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, gia tăng giá trị và tham gia sâu hơn vào thương mại toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Thế Thi, Phó Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh, từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đã cấp trên 20.000 giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) cho doanh nghiệp. Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của TP. Bắc Ninh ước đạt 204,7 tỷ USD, tăng 38% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với giải quyết hồ sơ, ngành Công Thương địa phương chú trọng hướng dẫn quy tắc xuất xứ trong các FTA, giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan.