Xuất khẩu chè: Nâng cao năng lực cạnh tranh từ chiến lược dài hạn

Việc tăng sản lượng chưa đồng nghĩa với việc gia tăng giá trị

Hiện Việt Nam duy trì vị trí thứ 5 thế giới về sản xuất và xuất khẩu chè, với vùng nguyên liệu trải dài từ trung du miền núi phía Bắc đến Tây Nguyên. Các trung tâm sản xuất lớn tập trung tại Thái Nguyên, Phú Thọ, Lâm Đồng và một số tỉnh miền núi phía Bắc.

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính) năm 2025, xuất khẩu chè đạt 136.952 tấn, kim ngạch gần 238 triệu USD, giảm 7,07% về lượng và 0,72% về giá trị so với năm 2024. Dù duy trì quy mô lớn, giá xuất khẩu bình quân của chè Việt Nam chỉ dao động 1.644-1.737 USD/tấn, tương đương 55-65% mức bình quân thế giới (khoảng 2.600 USD/tấn năm 2023).

So với các quốc gia định vị thành công phân khúc cao cấp như Sri Lanka hay Kenya, mức chênh lệch giá còn rất lớn. Điều này cho thấy dư địa nâng giá trị gia tăng vẫn còn rộng mở nếu ngành chè cải thiện cấu trúc sản phẩm và chiến lược thị trường.

Nhằm xúc tiến tiêu thụ chè sang thị trường Trung Quốc, mới đây, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp cùng Chi nhánh Thương vụ Việt Nam tại Nam Ninh và Hiệp hội Chè Việt Nam tổ chức đoàn giao thương tham dự hoạt động “Ngày Quốc tế Chè" tại Nam Ninh, Trung Quốc. Chương trình có sự tham dự của 40 đại biểu đại diện cho các doanh nghiệp chè có thương hiệu nổi tiếng Việt Nam.

Việc tham gia sự kiện không chỉ mở ra cơ hội quảng bá thương hiệu chè Việt Nam mà còn góp phần thúc đẩy kết nối thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu. Thông qua các hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm và kết nối doanh nghiệp, nhiều dòng chè đặc sản của Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của đối tác quốc tế.

Sự kiện cũng là dịp để doanh nghiệp Việt cập nhật xu hướng tiêu dùng, tiêu chuẩn thị trường và tăng cường hợp tác trong chuỗi cung ứng chè toàn cầu, hướng tới phát triển bền vững và nâng cao giá trị ngành chè Việt Nam.

Hoạt động “Ngày Quốc tế Chè” có sự tham gia với quy mô gần 300 đại biểu của các tổ chức quốc tế, Tổng Lãnh sự các nước tại Nam Ninh và các cơ quan chính quyền Trung ương, địa phương Trung Quốc và các hiệp hội, doanh nghiệp Trung Quốc và một số quốc gia khu vực châu Á.

Theo ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, trong khuôn khổ “Ngày Quốc tế Chè”, các doanh nghiệp Việt Nam đã trưng bày, giới thiệu các sản phẩm chè đặc sắc, chất lượng cao của Việt Nam tại khu vực gian triển lãm quốc gia Việt Nam. Khu vực này đã thu hút nhiều khách tham quan Trung Quốc và các quốc gia châu Á đến tham quan, thưởng thức hương vị chè Việt.

Đánh giá về thực trạng cũng như thách thức ngành chè hiện nay, theo ông Hoàng Vĩnh Long, Chủ tịch Hiệp hội Chè Việt Nam cho biết, chè không chỉ là sản phẩm nông nghiệp tạo ra giá trị kinh tế mà còn là biểu tượng văn hóa, góp phần kết nối cộng đồng và thúc đẩy giao lưu giữa các quốc gia. Đặc biệt, ngành chè Việt Nam đang từng bước nâng cao chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Theo ông Long, bên cạnh mở rộng thị trường, nhiều doanh nghiệp đang đầu tư mạnh hơn vào vùng nguyên liệu sạch, sản xuất hữu cơ và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là hướng đi được nhiều doanh nghiệp lựa chọn khi yêu cầu từ thị trường ngày càng cao. 

Dù vậy, nhìn từ bức tranh toàn ngành, kết quả xuất khẩu vẫn cho thấy những khoảng trống cần được giải quyết. Việc tăng sản lượng chưa đồng nghĩa với việc gia tăng giá trị. Trong khi một số doanh nghiệp đã xây dựng được thương hiệu và thị trường riêng, nhiều sản phẩm chè vẫn chủ yếu cạnh tranh bằng giá hoặc xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu, dẫn đến giá trị gia tăng chưa cao.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu đối mặt với nhiều biến động từ biến đổi khí hậu, thay đổi hành vi tiêu dùng và các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng khắt khe, ngành chè Việt Nam cũng phải đối diện với yêu cầu chuyển đổi mạnh hơn về chất lượng, công nghệ và phương thức tiếp cận thị trường.

Cơ hội cho chè Việt tham gia sâu vào thị trường quốc tế 

Nắm bắt xu thế thị trường, nhiều doanh nghiệp Việt đã và đang tìm những hướng đi riêng nhằm gia tăng lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Bên cạnh việc mở rộng thị trường xuất khẩu, các doanh nghiệp chè hiện cũng chú trọng hơn tới phát triển vùng nguyên liệu sạch, sản xuất hữu cơ và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển các dòng sản phẩm giá trị cao, đầu tư chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu nguyên liệu.

Đồng hành cùng đoàn công tác tham gia chương trình giao thương tại Vân Nam, Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển trà UT đã giới thiệu những thế mạnh công ty đang tập trung phát triển. Đại diện công ty cho biết, với hơn 15 năm hoạt động trong lĩnh vực chế biến chè, doanh nghiệp hiện có hai nhà máy tại Phú Thọ và Lai Châu, công suất khoảng 3.000 tấn thành phẩm mỗi năm. Sản phẩm của doanh nghiệp đã có mặt tại 15 quốc gia, phục vụ hơn 60 khách hàng trên toàn thế giới.

Nhằm lựa chọn hướng phát triển dựa trên tiêu chuẩn chất lượng và kiểm soát sản phẩm, bên cạnh năng lực sản xuất, doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống tiêu chuẩn với các chứng nhận ISO, Halal, FDA và VietGAP. Sản phẩm trà búp tím Thanh Ba đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia cũng trở thành một trong những điểm nhấn của doanh nghiệp trong quá trình mở rộng thị trường.

Cùng với chất lượng và công nghệ, nhiều doanh nghiệp cũng đang tìm cách gia tăng giá trị sản phẩm thông qua câu chuyện thương hiệu, văn hóa trà và bản sắc vùng nguyên liệu. Trong đó, Công ty Cổ phần Trà Rồng Vàng lựa chọn hướng phát triển gắn liền giá trị truyền thống của chè Việt.

Thành lập từ năm 1976 tại Lâm Đồng, doanh nghiệp hiện phát triển các dòng trà như trà Oolong, trà xanh, trà đen và matcha từ vùng nguyên liệu Bảo Lộc. Theo doanh nghiệp, việc kết hợp giữa kỹ thuật canh tác truyền thống với công nghệ hiện đại không chỉ nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn hướng tới xây dựng bản sắc riêng cho thương hiệu.

Với phương châm “Giữ gìn tinh hoa trà Việt”, doanh nghiệp mong muốn không chỉ đưa sản phẩm tiếp cận thêm nhiều thị trường mà còn lan tỏa các giá trị văn hóa gắn với ngành chè Việt Nam.

Cùng đó, ông Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Công ty TNHH MTV Thương mại Thái Hưng cho biết, doanh nghiệp hiện tập trung phát triển các dòng sản phẩm trà theo xu hướng tiêu dùng hiện đại như trà sữa truyền thống, matcha và các dòng trà pha chế tiện lợi. Để đáp ứng nhu cầu thị trường, doanh nghiệp đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu, thu hái, chế biến đến nghiên cứu sản phẩm, hướng tới những dòng trà vừa bảo đảm chất lượng, vừa phù hợp thị hiếu người tiêu dùng.

Đánh giá về tiềm năng ngành chè, ông Hùng cho rằng, chè là ngành hàng giàu dư địa phát triển nhờ nền tảng văn hóa lâu đời của Việt Nam. Qua quá trình khảo sát tại nhiều thị trường như Nhật Bản và Trung Quốc, doanh nghiệp nhận thấy nhu cầu tiêu dùng trà trên thế giới vẫn rất lớn, mở ra nhiều cơ hội cho chè Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Ngoài ra, Vietnam Tea Shop cũng mang đến “Ngày Quốc tế Chè" dòng trà shan tuyết cổ thụ Suối Giàng với sự đồng hành của nghệ nhân văn hóa trà Việt, ThS Đào Đức Hiếu. Với khát vọng đưa trà Việt chinh phục thị trường quốc tế bằng chất lượng và tiêu chuẩn cao nhưng vẫn giữ đậm bản sắc dân tộc, 4 dòng trà gồm Hoàng trà, Hồng trà, Bạch trà và Diệp trà đã nhận được đánh giá tích cực từ đối tác Trung Quốc.

Đặc biệt, Hồng trà và Bạch trà tạo dấu ấn tại các buổi giao lưu tiệc trà Việt – Trung. Hiện doanh nghiệp bước đầu đàm phán hợp tác với các nhà sản xuất, thương mại tại Nam Ninh, Quảng Châu và vùng nguyên liệu hoa nhài Hàn Châu.

Theo số liệu của Cục Hải quan, quý I/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 25.699 tấn chè, đạt 43 triệu USD, giảm 4,3% về lượng và giảm 0,1% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Tuy vậy, giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 1.673 USD/tấn, tăng 4,5%, cho thấy nỗ lực cải thiện giá trị sản phẩm trong bối cảnh thị trường tiếp tục biến động.