Ứng dụng công nghệ, giảm rác thải nhựa hướng tới sản xuất bền vững

Đổi mới công nghệ, giảm nhựa ngay từ khâu sản xuất

Trước yêu cầu giảm thiểu rác thải nhựa và sử dụng hiệu quả tài nguyên, việc ứng dụng công nghệ để tối ưu bao bì đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng đối với ngành đồ uống. Thay vì chỉ tập trung xử lý bao bì sau sử dụng, nhiều giải pháp công nghệ hướng tới giảm lượng nhựa ngay từ khâu thiết kế, sản xuất sản phẩm, qua đó hạn chế chất thải phát sinh.

Theo GlobalData, năm 2024, lượng nước uống đóng chai tiêu thụ tại Việt Nam đạt khoảng 4 tỷ lít. Giai đoạn 2024 - 2028, ngành hàng này được dự báo tăng trưởng bình quân 4,8%/năm, tương ứng tăng thêm khoảng 0,8 tỷ lít. Riêng bao bì chai nhựa PET được dự báo tăng trưởng khoảng 4%/năm.

Sự gia tăng tiêu thụ đồ uống đóng chai đồng nghĩa với nhu cầu sử dụng bao bì ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về tiết giảm nguyên liệu nhựa, nâng cao khả năng tái chế và hạn chế lượng rác thải phát sinh ra môi trường.

Theo ông Vincent Teniere - Chuyên gia bao bì khu vực Đông Nam Á và Thái Bình Dương của Công ty TNHH Sidel Việt Nam, đổi mới công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và giảm tác động môi trường của hoạt động sản xuất đồ uống. Trong đó, Sidel tập trung phát triển các giải pháp giảm lượng vật liệu bao bì, tiết kiệm năng lượng vận hành thiết bị, giảm nước và hóa chất sử dụng trong sản xuất.

Đáng chú ý, công nghệ thổi chai EvoBLOW Laser được giới thiệu có khả năng phân bổ vật liệu chính xác vào những vị trí cần thiết trên thân chai, giúp giảm trung bình khoảng 10% trọng lượng chai so với giải pháp thông thường. Công nghệ này còn tương thích với nhựa PET tái chế (rPET) và có thể giảm khoảng 50% tỷ lệ phế phẩm phôi chai theo số liệu doanh nghiệp công bố.

Việc giảm trọng lượng mỗi chai nhựa có ý nghĩa đối với mục tiêu sử dụng tiết kiệm tài nguyên. Khi được áp dụng trên quy mô sản xuất lớn, giải pháp này có thể giúp giảm đáng kể tổng lượng nhựa nguyên liệu cần sử dụng, đồng thời hạn chế lượng vật liệu có nguy cơ trở thành chất thải sau tiêu dùng.

Theo một nghiên cứu đánh giá vòng đời do Sidel thực hiện đối với chai PET 12 gram sử dụng nguyên liệu nguyên sinh, vật liệu làm chai, nắp và nhãn chiếm khoảng 89% lượng phát thải khí nhà kính tính từ khâu nguyên liệu đến cổng nhà máy, trong khi quá trình gia công chiếm khoảng 11%.

Hạn chế rác thải nhựa, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững

Cùng với việc giảm lượng nhựa sử dụng trong mỗi sản phẩm, đổi mới công nghệ đóng gói cũng góp phần hạn chế chất thải nhựa phát sinh trong quá trình sản xuất và phân phối.

Theo giới thiệu của Sidel, giải pháp thay thế màng co nhiệt bằng màng quấn giãn có thể giảm gần 50% lượng màng nhựa sử dụng, đồng thời tiết kiệm khoảng 89% điện năng so với phương án đối chứng. Đây là hướng cải tiến đáng chú ý bởi màng nhựa bọc sản phẩm cũng là một nguồn phát sinh chất thải trong hoạt động đóng gói và lưu thông hàng hóa. Việc cắt giảm lượng màng sử dụng ngay từ dây chuyền sản xuất sẽ góp phần hạn chế lượng bao bì cần thu gom, xử lý sau đó.

Bên cạnh đó, công nghệ rửa chai bằng siêu âm Hydra Ultrasonic được Sidel giới thiệu có khả năng tiết kiệm khoảng 15% nước và 20% nhiệt năng so với giải pháp không sử dụng siêu âm trong điều kiện so sánh xác định. Các tỷ lệ tiết kiệm trên được doanh nghiệp công bố theo những điều kiện kỹ thuật cụ thể. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào đặc điểm dây chuyền, quy mô và phương án vận hành của từng cơ sở sản xuất.

Một giải pháp khác được chú trọng là phát triển bao bì có khả năng tái sử dụng nhiều lần. Sidel giới thiệu chai PET hoàn lưu dành cho đồ uống có ga, được thiết kế đáp ứng 25 chu kỳ rửa và tương thích với tỷ lệ nhựa tái chế lên tới 30%.

Việc kéo dài vòng đời sử dụng của bao bì có thể góp phần giảm nhu cầu sản xuất chai mới, qua đó hạn chế tiêu thụ nguyên liệu nhựa. Tuy nhiên, hiệu quả giảm rác thải còn phụ thuộc vào khả năng thu hồi, tổ chức vận chuyển, làm sạch và tái sử dụng bao bì trong thực tế.

Những giải pháp công nghệ nêu trên phù hợp với định hướng của Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 889/QĐ-TTg. Chương trình đặt ra định hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, nhiên liệu, nguyên vật liệu; giảm phát sinh chất thải; thúc đẩy sản xuất sạch hơn, phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường và hình thành thói quen tiêu dùng bền vững.

Đối với ngành đồ uống, việc triển khai chương trình có thể được cụ thể hóa thông qua ứng dụng công nghệ thiết kế bao bì tiết kiệm nguyên liệu, giảm sử dụng nhựa nguyên sinh, tăng khả năng tái chế và tái sử dụng bao bì, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, nước trong quá trình sản xuất. Tuy nhiên, giảm lượng nhựa sử dụng trong sản xuất mới là một phần của bài toán giảm rác thải nhựa. Để các giải pháp phát huy hiệu quả lâu dài, doanh nghiệp cần quan tâm đến toàn bộ vòng đời sản phẩm, đặc biệt là khả năng thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau tiêu dùng.

 Đối với doanh nghiệp, hiệu quả chuyển đổi cần được đánh giá thông qua các chỉ số cụ thể như lượng nhựa tiết giảm, mức tiêu thụ điện, nước và tỷ lệ bao bì được thu hồi, tái chế. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm những cam kết về sản xuất bền vững có thể đo lường và kiểm chứng.

Có thể thấy, giảm rác thải nhựa trong ngành đồ uống cần bắt đầu từ chính quá trình sản xuất. Từ giảm trọng lượng chai, tiết kiệm màng bọc đến phát triển bao bì tái sử dụng, mỗi cải tiến công nghệ đều có thể đóng góp vào mục tiêu tiết kiệm tài nguyên và hạn chế chất thải. Khi gắn với hệ thống thu hồi, tái chế hiệu quả, những giải pháp này sẽ góp phần thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Quyết định số 889/QĐ-TTg ngày 24/6/2020 phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030. Trong ngành đồ uống, ứng dụng công nghệ giảm vật liệu bao bì, hạn chế rác thải nhựa và thúc đẩy tái chế là những hướng triển khai phù hợp.