TP. Hồ Chí Minh ứng dụng công nghệ để tổ chức giao thông hiệu quả

Một chuyến đi bằng giao thông công cộng sẽ thuận tiện hơn nếu người dân có thể đi xe buýt đến ga metro, tiếp tục bằng phương tiện khác mà không phải mua nhiều loại vé riêng. Với cơ quan quản lý, giao thông cũng sẽ được điều hành chủ động hơn nếu có thể mô phỏng, dự báo dòng xe và điều chỉnh tín hiệu theo tình hình thực tế.

Đó là hướng thay đổi TP. Hồ Chí Minh đang theo đuổi trong phát triển giao thông thông minh. Công nghệ không chỉ được đưa vào thiết bị mà ngày càng tham gia sâu hơn vào cách Thành phố điều hành giao thông, tổ chức mạng lưới vận tải và cung cấp dịch vụ. Định hướng này của Thành phố nhằm cụ thể hoá Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu.

Kết nối phương tiện, đơn giản hóa hành trình

Trao đổi mới đây với cử tri TP. Hồ Chí Minh, ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng đã chia sẻ những bước tiến của Thành phố để dần trở thành một đô thị thông minh, từ mở rộng bản sao số, kết nối giao thông công cộng, đến chuẩn bị thí điểm các mô hình vận tải mới.

Theo ông Trần Quang Lâm, Thành phố đã triển khai bản sao số trong điều hành giao thông trên các trục đường Mai Chí Thọ - Võ Văn Kiệt và Phạm Văn Đồng. Với sự hỗ trợ của các chuyên gia Australia, Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2028 mở rộng mô hình trên các trục kết nối và khu vực Vành đai 2.

Hệ thống cho phép đo lường, phân tích, mô phỏng các tình huống và dự báo phương án điều khiển tín hiệu. Từ đó, máy móc đưa ra khuyến nghị để cơ quan vận hành lựa chọn, điều chỉnh theo thời gian thực. Đây là bước tiến đáng chú ý trong bối cảnh giao thông TP. Hồ Chí Minh có mật độ phương tiện lớn, dòng xe máy đan xen phức tạp. Một phương án điều tiết cần tính đến tình hình tại từng nút giao và tác động đến các tuyến đường liên quan.

Tuy nhiên, bản sao số chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu đủ chính xác, được cập nhật thường xuyên và kết quả mô phỏng có thể chuyển thành quyết định vận hành. Việc mở rộng mô hình vì vậy không đơn thuần là đầu tư thêm công nghệ, mà còn đòi hỏi phối hợp giữa các đơn vị quản lý và khả năng kết nối hệ thống.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng, TP. Hồ Chí Minh đang chuẩn bị phương thức thanh toán liên thẻ, hướng tới triển khai từ đầu năm 2027. Vé ngày, vé tuần và vé tháng có thể được thiết kế để sử dụng trên nhiều loại hình, tiến tới kết nối xe buýt, metro, buýt đường thủy, taxi và xe đạp.

Ông Lâm nêu ví dụ về mô hình vé tháng giá 400.000 đồng, cho phép hành khách sử dụng nhiều loại phương tiện trong Thành phố. Nếu triển khai thuận lợi, hành khách sẽ giảm bớt thao tác khi chuyển phương tiện, còn Thành phố có thêm cơ sở để đánh giá nhu cầu và tổ chức dịch vụ. Giá trị của thanh toán số vì thế không chỉ nằm ở việc thay tiền mặt bằng thẻ hay ứng dụng, mà còn ở khả năng giúp các loại hình vận tải kết nối thuận tiện hơn.

Chuẩn bị cho những mô hình vận tải mới

Cùng với điều hành giao thông và kết nối vận tải công cộng, TP. Hồ Chí Minh đang nghiên cứu những phương tiện ứng dụng công nghệ mới. Theo ông Trần Quang Lâm, Thành phố đang phối hợp với một đơn vị để chuẩn bị thí điểm ô tô không người lái, phấn đấu triển khai trong năm 2027 tại khu vực hạn chế. 

Thành phố cũng nghiên cứu khai thác không gian kinh tế tầm thấp, từng bước thử nghiệm thiết bị bay có người lái hoặc không người lái trong những hành lang và phạm vi nhất định. Theo ông Lâm, ứng dụng có thể bắt đầu từ hoạt động cứu hộ, cứu nạn, sau đó mới xem xét mở rộng sang mục đích thương mại.

Những mô hình này đòi hỏi không chỉ công nghệ mà còn cần quy định vận hành và yêu cầu an toàn phù hợp. Thử nghiệm trong phạm vi giới hạn sẽ tạo điều kiện đánh giá khả năng ứng dụng trước khi xem xét mở rộng.

Để triển khai, Thành phố định hướng kết hợp nguồn lực công và xã hội. Ngân sách đóng vai trò vốn mồi cho hạ tầng; chuyên gia trong và ngoài nước hỗ trợ giải pháp; doanh nghiệp tham gia chia sẻ thông tin; còn các thiết bị đầu cuối có thể huy động từ doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng.

Trong giai đoạn 2028-2030, Sở Xây dựng hướng tới phát triển bản sao số đô thị, tích hợp thông tin giao thông với hạ tầng và các công trình ngầm, công trình nổi. Khi được triển khai đồng bộ, hệ thống sẽ hỗ trợ Thành phố theo dõi hoạt động đô thị tổng thể hơn, tăng khả năng phối hợp giữa các lĩnh vực quản lý.

Từ dự báo dòng xe đến vé liên thông, từ phương tiện theo nhu cầu đến công nghệ tự hành, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước đưa chuyển đổi số vào những vấn đề thiết thực của giao thông đô thị. Thước đo cuối cùng không phải là có thêm bao nhiêu hệ thống công nghệ, mà là người dân đi lại thuận tiện hơn, việc điều hành hiệu quả hơn và các nguồn lực giao thông được sử dụng tốt hơn. Đó cũng là cách những định hướng về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số chuyển thành thay đổi cụ thể trong đời sống.

Theo ông Trần Quang Lâm, TP. Hồ Chí Minh đang thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng và nghiên cứu những hình thức vận tải mới. Thành phố là một trong những đô thị ở Đông Nam Á có tỷ lệ chuyển đổi xe buýt điện cao. Hiện khoảng 70% xe buýt tại Thành phố là xe điện, mục tiêu đạt 100% vào năm 2027.