Chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao cho điện hạt nhân Ninh Thuận

Đào tạo nhân lực phải đi trước một bước

Việc triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đào tạo nhân lực phục vụ phát triển năng lượng quốc gia. Đây không đơn thuần là bài toán bổ sung lao động cho các nhà máy điện, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực tiếp nhận, vận hành và từng bước làm chủ công nghệ, bảo đảm an toàn hạt nhân trong dài hạn.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những nền tảng quan trọng để tạo đột phá cho đất nước. Trong lĩnh vực điện hạt nhân, định hướng này đòi hỏi công tác đào tạo phải gắn với yêu cầu công nghệ, năng lực nghiên cứu, thực hành và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật tiên tiến.

Trước đó, tại Hội thảo khoa học “Đào tạo nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam” vào ngày 6/10 do Trường Đại học Điện lực tổ chức, chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Giáo sư Tạ Ngọc Đôn, chuyên viên cao cấp của Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, Nghị quyết 57-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nền tảng phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế - xã hội của đất nước.

Theo Giáo sư Tạ Ngọc Đôn, việc khởi động lại các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đòi hỏi phải đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng yêu cầu công nghệ và góp phần ổn định nguồn cung năng lượng trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

“Nhân lực điện hạt nhân không thể hình thành trong thời gian ngắn, đội ngũ này cần được chuẩn bị qua nhiều giai đoạn, từ kiến thức nền tảng, chuyên môn kỹ thuật đến thực hành tại cơ sở chuyên ngành, đào tạo theo yêu cầu công nghệ và hoàn thiện năng lực vận hành. Bên cạnh trình độ chuyên môn, người làm việc trong lĩnh vực này phải đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về văn hóa an toàn, trình độ ngoại ngữ, kỷ luật kỹ thuật và trách nhiệm nghề nghiệp”, Giáo sư Tạ Ngọc Đôn nhấn mạnh.

Để đáp ứng yêu cầu đó, Quyết định số 1012/QĐ-TTg do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 26/5/2025 đặt mục tiêu đào tạo gần 4.000 nhân lực trình độ cao đẳng, đại học và sau đại học phục vụ trực tiếp hai nhà máy. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo ưu tiên lựa chọn người đã tốt nghiệp các ngành liên quan để đào tạo, bồi dưỡng chuyên ngành điện hạt nhân; đồng thời lựa chọn sinh viên năm thứ nhất, thứ hai tại các cơ sở đào tạo trong nước để cử đi học ở nước ngoài. Người học được định hướng cam kết phục vụ các nhà máy theo từng giai đoạn.

Theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, yêu cầu đặt ra là gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của dự án, lấy năng lực chuyên môn, khả năng tiếp nhận công nghệ và chất lượng đầu ra làm trọng tâm. Việc chuẩn bị nhân lực cần được triển khai sớm, có lộ trình và bảo đảm tính liên tục, đáp ứng cả yêu cầu trước mắt lẫn mục tiêu phát triển ngành điện hạt nhân lâu dài.

Kết nối nhà trường, doanh nghiệp và đối tác quốc tế

Để nâng cao chất lượng nhân lực điện hạt nhân, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, chủ đầu tư và đối tác quốc tế. Theo Giáo sư Tạ Ngọc Đôn, Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035” xác định 11 cơ sở tham gia trực tiếp, gồm 8 cơ sở giáo dục đại học, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và 2 trường cao đẳng trực thuộc EVN và Petrovietnam.

Việc huy động các cơ sở có thế mạnh khác nhau tạo điều kiện tổ chức đào tạo theo nhóm chuyên môn, khai thác đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và kinh nghiệm nghiên cứu hiện có. Điện hạt nhân là lĩnh vực liên ngành, đòi hỏi kiến thức về kỹ thuật hạt nhân, hệ thống điện, cơ khí, tự động hóa, nhiệt, vật liệu và nhiều chuyên môn hỗ trợ khác.

Đối với Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Việt Nam ký kết về công nghệ của Liên bang Nga. Vì vậy, các cơ sở đào tạo đang phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo và các trường đại học Nga để chuẩn bị nhân lực phù hợp với công nghệ dự kiến tiếp nhận.

Cùng với đào tạo ở nước ngoài, chính sách hỗ trợ người học trong nước cũng có vai trò thu hút nhân lực. Giáo sư Tạ Ngọc Đôn thông tin: “Nghị định 176 được ban hành năm 2025 có các chính sách ưu đãi dành cho người học tham gia đào tạo phục vụ xây dựng nhà máy điện hạt nhân, gồm học bổng, chỗ ăn ở, bảo hiểm, chi phí thường xuyên và các hỗ trợ khác".

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chuẩn chương trình đào tạo về công nghệ điện hạt nhân, gồm chuyên ngành kỹ thuật hạt nhân và các chuyên ngành phục vụ vận hành nhà máy. Chuẩn đầu ra được xác định cụ thể; chương trình tiếp tục được phối hợp hoàn thiện với các cơ sở đào tạo và đối tác để phù hợp với công nghệ Việt Nam sẽ tiếp nhận.

Tại Trường Đại học Điện lực, công tác chuẩn bị nhân lực được triển khai thông qua xây dựng chương trình, phát triển cơ sở vật chất và mở rộng hợp tác quốc tế. TS. Nguyễn Đăng Toản, Trưởng khoa Năng lượng và Phát triển bền vững cho biết, Nhà trường đã hợp tác với Đại học Công nghệ Nagaoka của Nhật Bản, đơn vị tài trợ một phần mềm mô phỏng nhà máy điện hạt nhân, đồng thời trao đổi giáo sư và chương trình nghiên cứu với Đại học Fukui (Nhật Bản).

“Nhà trường cũng dự kiến làm việc với Trung tâm Năng lượng nguyên tử và Năng lượng thay thế Pháp (CEA) về hợp tác trao đổi giảng viên, sinh viên và đào tạo ở nước ngoài”, TS. Nguyễn Đăng Toản chia sẻ và cho biết thêm, năm 2025, khi mở lại chuyên ngành điện hạt nhân, Trường Đại học Điện lực có 30 sinh viên khóa đầu tiên. Đến năm 2026, số sinh viên tham gia khoảng hơn 100 người.

Theo TS. Nguyễn Đăng Toản, nhà trường có nền tảng đào tạo ở các lĩnh vực liên quan như cơ khí, tự động hóa, hệ thống điện, nhiệt điện và công nghệ thông tin. Đặc biệt, nhà trường có phòng thí nghiệm hạt nhân, phòng thí nghiệm về vật lý hạt nhân với 75 nguồn. Thời gian tới, nhà trường dự kiến tiếp tục đầu tư phòng thí nghiệm và xây dựng phần mềm mô phỏng nhà máy điện hạt nhân.

Bên cạnh các cơ sở giáo dục, chủ đầu tư giữ vai trò quan trọng trong xác định nhu cầu và phối hợp xây dựng chương trình đào tạo. Bà Lê Thị Lan Trà, Phó Trưởng Ban Quản trị nguồn nhân lực, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết, Tập đoàn đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng kế hoạch tổng thể đào tạo nhân lực, tham gia xây dựng chính sách thu hút người học và trao đổi với 11 cơ sở đào tạo về chương trình, nội dung đào tạo nhằm bảo đảm tính thực tiễn, phù hợp với nhu cầu sử dụng.

Từ thực tiễn chuẩn bị dự án, bà Lan Trà cho rằng, cần nghiên cứu đào tạo chuyển đổi đối với lực lượng đã có kinh nghiệm vận hành tại các nhà máy điện, nhiệt điện. Nếu đào tạo mới hoàn toàn từ đầu, thời gian chuẩn bị có thể không đáp ứng tiến độ xây dựng và chạy thử. Trong khi đó, người lao động có nền tảng kỹ thuật có thể được đào tạo bổ sung để đáp ứng yêu cầu chuyên môn mới.

“Việc đặt vấn đề đào tạo chuyển đổi là một cách tiếp cận rất thông minh, bởi chúng ta đang có rất nhiều nhân lực vận hành tại các nhà máy điện, nhiệt điện. Chúng ta có thể nghĩ đến cách làm thế nào để xây dựng chương trình đào tạo chuyển đổi nhằm rút ngắn thời gian,” bà Lan Trà nhận định.

Ban Quản lý dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đang xây dựng kế hoạch nhân lực theo từng nhóm, gắn với yêu cầu chuyên môn và lộ trình đào tạo cụ thể. Trong đó, nhóm A gồm khoảng 120 nhân sự vận hành nhà máy; nhóm B khoảng 200 người phụ trách các công việc liên quan đến phản ứng, nhiên liệu hạt nhân và vật liệu phóng xạ; nhóm C khoảng 696 nhân sự thuộc các lĩnh vực điện, tự động hóa, nhiệt. Nhóm D được tuyển dụng trong nước và đào tạo thực tế tại các nhà máy điện, trung tâm đào tạo; nhóm hành chính, văn phòng dự kiến tuyển dụng vào năm 2035.

Nguồn nhân lực được kết hợp giữa đội ngũ đã qua đào tạo, có kinh nghiệm và nhân sự tuyển mới theo Quyết định số 1012/QĐ-TTg. Bà Lê Thị Lan Trà đề nghị các cơ sở đào tạo tăng cường phối hợp với doanh nghiệp, chủ đầu tư, phát triển các chương trình đào tạo chuyển đổi, bảo đảm cung cấp nhân lực đúng chuyên môn, đáp ứng tiến độ và yêu cầu vận hành nhà máy.