Luật phòng chống tác hại thuốc lá

Hút thuốc lá không chỉ gây hại cho sức khỏe của con người mà còn tổn thất kinh tế đối với các gia đình, xã hội và làm tăng gánh nặng kinh tế quốc gia.

Thời gian qua, các tổ chức đoàn thể, chính trị tỉnh Thái Nguyên đã đẩy mạnh tuyên truyền vận động về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Để Luật Phòng chống tác hại thuốc lá đi vào cuộc sống là phải nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá trong cộng đồng.

Việc xây dựng thành phố du lịch không khói thuốc lá là “điều kiện cần” để đưa Hội An trở thành thành phố sinh thái - văn hóa - du lịch.

Năm 2021, UBND tỉnh Cà Mau đã tăng cường chỉ đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể cấp tỉnh; UBND các huyện, TP. Cà Mau tăng cường thực thi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá (PCTHTL); hưởng ứng ngày thế giới không thuốc lá 31/5 và Tuần lễ quốc gia không thuốc lá.

Mọi sản phẩm thuốc lá đều gây hại, vì vậy, các tổ chức y tế kêu gọi những đối tượng không hút thuốc cần tránh xa mọi sản phẩm thuốc lá. Tuy vậy, khái niệm “thuốc lá” hiện nay đã thay đổi vì có sự khác nhau giữa các sản phẩm thuốc lá. Trong đó các sản phẩm thuốc lá không khói (thuốc lá thế hệ mới) được khoa học nhìn nhận là ít tác hại hơn so với thuốc lá điếu.

Thế giới dự kiến sẽ vẫn có hơn 70% người tiếp tục hút thuốc lá điếu vào năm 2025. Đây là kết quả dựa trên báo cáo mới nhất từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Số liệu dự báo cho thấy, nếu các nước thực hiện đúng và đủ tất cả các hướng dẫn từ WHO, thì đến năm 2025 tỷ lệ giảm số người hút thuốc lá cũng chỉ có thể đạt 23% thay vì 30% như đã đề ra.

Từ năm 2017, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương xây dựng chính sách quản lý các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới gồm thuốc lá làm nóng (thuốc lá nung nóng), thuốc lá điện tử. Hơn 4 năm qua, quá trình xây dựng dự thảo chính sách đã được các bộ ngành dốc toàn lực triển khai và báo cáo lên Chính phủ. Việc sớm ban hành luật kiểm soát, quản lý đối với những sản phẩm này để dựa trên đó giải quyết các vấn đề ách tắc hiện nay, nổi bật là tình trạng buôn lậu của sản phẩm gây ra nhiều hệ lụy lên sức khỏe, đời sống là điều không chỉ xã hội mà các bộ ngành đều đang trông chờ.

Việc tuyên truyền tác hại của thuốc lá, vận động cai bỏ thuốc lá vẫn đang được thực hiện đồng bộ và tích cực tại những quốc gia có tỷ lệ hút thuốc lá cao. Tuy nhiên, những năm gần đây, trước sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá không khói (thuốc lá thế hệ mới), việc tuyên truyền phòng chống thuốc lá đã và đang được thực hiện theo đường lối cực đoan với những định kiến thay vì dựa trên khoa học.

Các tổ chức phòng chống thuốc lá đã góp phần hỗ trợ chính phủ các quốc gia trong công tác tuyên truyền tác hại, vận động cai bỏ thuốc lá cùng nhiều hoạt động liên quan đến chăm sóc y tế cộng đồng. Tuy nhiên, hoạt động tài trợ của các tổ chức này đã có sự lấn sân khi tác động vào chính sách của các nước đối với những sản phẩm thuốc lá không khói.

Nhiều năm qua, các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng dù chưa được cấp phép nhưng nguồn cung ứng cho thị trường tại Việt Nam lại rất dồi dào từ nguồn hàng lậu, xách tay. Đến nay, chỉ có thuốc lá làm nóng là chịu kiểm soát của Luật phòng, chống tác hại thuốc lá, do có chứa nguyên liệu thuốc lá. Do vậy, việc quản lý sản phẩm này cần được thúc đẩy sớm để đẩy nhanh công tác phòng chống buôn lậu và ngăn ngừa giới trẻ tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá khả thi và hiệu quả.

Khi cấp phép kinh doanh các sản phẩm thuốc lá làm nóng, các quốc gia như Mỹ, Anh, Nhật, Đức… đều có giải pháp kiểm soát nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của giới trẻ. Trái với những quan ngại, dữ liệu thống kê cho thấy, tỷ lệ giới trẻ sử dụng các sản phẩm thuốc lá làm nóng dù vẫn có nhưng thấp hơn rất nhiều so với thuốc lá điếu hoặc đều là những đối tượng đã từng sử dụng thuốc lá trước đó. Việc áp dụng phương thức kiểm soát hiệu quả đã góp phần quan trọng vào việc ngăn giới trẻ tiếp cận các sản phẩm này.

Thuốc lá điếu đã cướp đi hàng triệu sinh mạng trên khắp thế giới và mang lại nhiều gánh nặng xã hội cho các quốc gia và đã đến lúc người hút thuốc cần có một sự lựa chọn tốt hơn trong tiến trình giảm thiểu tác hại thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Dù đã dùng nhiều biện pháp nhằm giảm nhu cầu tiêu thụ thuốc lá như tăng thuế, tuyên truyền, cảnh báo, áp dụng các biện pháp chế tài… nhưng báo cáo gần nhất cho thấy mục tiêu giảm 30% tỷ lệ người hút thuốc lá vào năm 2025 do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt ra vẫn không thể đạt được như kỳ vọng. Đến nay, đã có nhiều số liệu tổng kết từ các quốc gia cho thấy có sự chênh lệch rõ nét về tính hiệu quả giữa các quốc gia thực hành theo hướng dẫn của WHO và các nước quyết định chính sách kiểm soát thuốc lá của quốc gia dựa trên cơ sở thực tiễn và khoa học.

Hiện nay, đã có 64 nước trên toàn cầu thương mại hóa thuốc lá làm nóng, trong đó có hơn 2/3 quốc gia nằm trong Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá (Framework Convention on Tobacco Control – FCTC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Điều này cho thấy, một phần đáng kể các nước tham gia FCTC đã thay đổi chiến lược nhằm đẩy nhanh tiến độ giảm tác hại do thuốc lá điếu gây ra, mặc dù WHO hiện chưa hoàn toàn nhìn nhận về sự phù hợp các sản phẩm thuốc lá không khói đối với sức khỏe cộng đồng.

“Nếu chấp nhận giải pháp giảm thiểu tác hại thuốc lá, đến năm 2030 sẽ tạo ra những khác biệt lớn giúp giảm thiểu gánh nặng bệnh tật” - Giáo sư danh dự Robert Beaglehole của trường Đại học Auckland, New Zealand và là cựu Giám đốc Bộ phận Bệnh Mạn tính và Khuyến cáo về Sức khỏe của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã dự đoán.

Trong một thông cáo đăng tải vào tháng 07/2020, cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) thông báo cho phép sản phẩm thuốc lá làm nóng (chỉ những sản phẩm đệ trình lên FDA) được phép thương mại và công bố thông tin Sản phẩm thuốc lá giảm thiểu phơi nhiễm với các chất gây hại lên cơ thể so với thuốc lá điếu.

Dù hoàn toàn không được phép mua bán nhưng thuốc lá điện tử (thuốc lá thế hệ mới) đã hiện diện trên thị trường gần 4 năm nay theo đường xách tay và buôn lậu. Chính vì thế, đã có nhiều hội thảo, ý kiến của các cơ quan quản lý với nhiều luận điểm đa chiều về việc cần sớm có chính sách quản lý các sản phẩm này. Vậy thực trạng thuốc lá điện tử ở Việt Nam như thế nào và các nước quản lý ra sao?

Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5), sáng ngày 31/5/2019, Trung tâm nghiên cứu và Đào tạo phát triển cộng đồng, tổ chức điều phối Liên minh Phòng chống các bệnh không lây nhiễm Việt Nam (NCDs-VN) phối hợp với Viện Nghiên cứu Lập pháp - Quốc hội tổ chức Hội thảo “Thúc đẩy cách tiếp cận tổng thể nhằm thực thi hiệu quả Luật Phòng chống tác hại thuốc lá”.    

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã quy định nghiêm cấm quảng cáo và khuyến mại thuốc lá. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn ngang nhiên diễn ra với nhiều chiêu trò.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định cụ thể về những địa điểm cấm hút thuốc lá, nhưng tình trạng vi phạm hút thuốc lá tại nơi công cộng vẫn diễn ra phổ biến. Đây là thách thức lớn trong việc thực hiện mục tiêu môi trường không khói thuốc ở nước ta.

Thời gian vừa qua, các lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh Yên Bái đã mở đợt cao điểm kiểm tra, kiểm soát thị trường, trong đó thuốc lá nhập lậu là một trong những mặt hàng trọng tâm. Song song với đó, việc thực thi Luật Phòng chống tác hại (PCTH) của thuốc lá cũng được quan tâm triển khai.

Sau hơn 3 năm thực hiện Luật Phòng chống tác hại thuốc lá (PCTH), với nhiều biện pháp quyết liệt, số lượng người hút thuốc lá có dấu hiệu giảm nhưng vẫn ở mức cao. Nhiều ý kiến cho rằng cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền về tác hại của thuốc lá.