Sinh viên giữa 'ma trận' mua sắm thời đại số

Sức hút từ những cú chạm trên màn hình

Một chiếc áo được giảm giá 50%, thỏi son đang được nhiều người giới thiệu hay món đồ công nghệ xuất hiện dày đặc trên bảng tin. Chỉ vài thao tác trên điện thoại, các bạn sinh viên có thể hoàn tất đơn hàng mà không cần rời khỏi phòng trọ. Nhưng khi món đồ được giao đến không giống hình ảnh quảng cáo, hoặc cuối tháng nhìn lại số tiền đã chi vượt xa dự tính, sự tiện lợi của mua sắm trực tuyến lại trở thành bài toán cần cân nhắc.

Trong kỷ nguyên số, thói quen mua sắm của sinh viên không chỉ thay đổi bởi sự phát triển của thương mại điện tử mà còn chịu tác động mạnh từ mạng xã hội, nội dung quảng cáo và tâm lý đám đông. Mua hàng chưa bao giờ dễ dàng đến thế, nhưng để trở thành người tiêu dùng thông minh, người trẻ cần nhiều hơn một chiếc điện thoại và khả năng săn khuyến mại.

Với lịch học, làm thêm và sinh hoạt dày đặc, mua sắm trực tuyến trở thành lựa chọn thuận tiện của nhiều sinh viên. Quần áo, mỹ phẩm, sách vở, đồ gia dụng hay phụ kiện điện tử đều có thể được tìm kiếm và đặt mua trên cùng một nền tảng. Thay vì đi qua nhiều cửa hàng, người mua có thể so sánh giá, xem nhận xét và lựa chọn sản phẩm ngay trên điện thoại.

Các chương trình giảm giá theo khung giờ, mã ưu đãi dành cho khách hàng mới, miễn phí vận chuyển hay những phiên livestream bán hàng càng làm tăng sức hấp dẫn của hình thức mua sắm này. Với những người có ngân sách hạn chế, giá cả cạnh tranh và sự đa dạng về lựa chọn là lợi thế khó phủ nhận.

Tuy nhiên, ranh giới giữa mua thứ mình cần và mua vì thấy hấp dẫn ngày càng dễ bị xóa nhòa. Một món đồ có thể ban đầu không nằm trong danh sách cần mua, nhưng khi xuất hiện cùng lời giới thiệu hấp dẫn và thông báo ưu đãi sắp kết thúc, người xem dễ nảy sinh tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội.

Chia sẻ với Báo Công Thương, sinh viên Nguyễn Diệu Linh (sinh viên năm nhất, Trường Đại học Điện lực) cho biết: “Nhiều khi em chỉ định mua một chiếc áo nhưng thấy cửa hàng có chương trình miễn phí vận chuyển nếu mua thêm sản phẩm, em lại đặt thêm vài món phụ kiện. Mỗi món không đáng bao nhiêu, nhưng cộng nhiều đơn hàng trong tháng thì cũng tốn một khoản tiền. Có những món mua về rồi em ít khi sử dụng”.

Không chỉ khuyến mại, mạng xã hội cũng ảnh hưởng đáng kể đến quyết định mua sắm của sinh viên. Những video mở hộp, review sản phẩm hay hình ảnh phối đồ bắt mắt dễ khơi gợi nhu cầu, nhất là khi một món hàng liên tục xuất hiện trên bảng tin. “Em thường xem video đánh giá mỹ phẩm trước khi mua. Có sản phẩm được giới thiệu rất hấp dẫn nên em đặt hàng ngay, nhưng khi sử dụng lại không được như mong đợi. Sau đó em mới nhận ra mình chưa tìm hiểu kỹ về thành phần và mức độ phù hợp với bản thân”, Linh bày tỏ.

Có thể thấy lượt xem cao hay nhiều bình luận tích cực không đồng nghĩa với việc sản phẩm có chất lượng tốt. Theo đó, sinh viên cần thận trọng khi tiếp nhận thông tin quảng bá, chủ động đối chiếu đánh giá từ nhiều nguồn và tìm hiểu kỹ thông tin hàng hóa trước khi quyết định mua. Trong môi trường số, biết chọn lọc thông tin và cân nhắc nhu cầu thực tế quan trọng không kém việc tìm kiếm sản phẩm giá rẻ.

Đừng để sự tiện lợi đánh đổi quyền lợi

Bên cạnh nguy cơ chi tiêu thiếu kiểm soát, sinh viên còn có thể gặp những rủi ro trực tiếp trong quá trình giao dịch. Sản phẩm nhận được không đúng mô tả, chất lượng khác xa quảng cáo, hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc chính sách đổi trả thiếu thuận lợi là những vấn đề người mua cần lưu ý.

Đáng nói, không phải người tiêu dùng trẻ nào cũng có thói quen kiểm tra kỹ thông tin người bán, đọc điều kiện giao dịch hay lưu giữ bằng chứng mua hàng. Khi phát sinh vấn đề, một số người chọn bỏ qua vì giá trị đơn hàng thấp, ngại khiếu nại hoặc không biết phải bắt đầu từ đâu. Tâm lý này có thể khiến quyền lợi chính đáng không được bảo vệ, đồng thời làm giảm động lực phản hồi để ngăn những trường hợp tương tự tiếp diễn.

Với các mặt hàng liên quan đến sức khỏe như mỹ phẩm, thực phẩm bổ sung, sự chủ quan còn có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn thiệt hại tài chính. Người mua cần thận trọng trước những quảng cáo cam kết công dụng vượt trội, lời giới thiệu thiếu căn cứ hoặc sản phẩm không có thông tin nguồn gốc rõ ràng. Lượt tương tác cao trên mạng xã hội không thể thay thế việc kiểm tra thông tin hàng hóa.

Để hạn chế rủi ro, sinh viên cần bắt đầu từ việc xác định nhu cầu và giới hạn chi tiêu. Trước mỗi đợt mua sắm, việc lập danh sách những món đồ thực sự cần thiết giúp tránh mua hàng chỉ vì giảm giá. Khi bắt gặp sản phẩm hấp dẫn, người mua nên dành thời gian so sánh giá, tìm hiểu thông tin người bán, đọc đánh giá từ nhiều nguồn và kiểm tra chính sách giao hàng, đổi trả trước khi thanh toán.

Một nguyên tắc quan trọng khác là lưu giữ hóa đơn, thông tin đơn hàng, hình ảnh sản phẩm và nội dung trao đổi với người bán. Đây có thể là căn cứ cần thiết khi yêu cầu hỗ trợ hoặc giải quyết tranh chấp. Nếu quyền lợi bị ảnh hưởng, người mua nên chủ động liên hệ người bán, sàn thương mại điện tử và tìm đến cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi cần thiết.

Về phía các nền tảng và đơn vị kinh doanh, việc cung cấp thông tin hàng hóa minh bạch, kiểm soát nội dung vi phạm và thực hiện đầy đủ trách nhiệm đối với giao dịch cũng có ý nghĩa quan trọng. Một môi trường mua sắm an toàn không thể chỉ dựa vào sự cảnh giác của người mua, mà cần sự phối hợp của các chủ thể tham gia thị trường.

Đối với sinh viên, tiêu dùng thông minh không có nghĩa là từ chối mua sắm trực tuyến hay luôn chọn sản phẩm rẻ nhất. Đó là khả năng phân biệt nhu cầu với ham muốn nhất thời, đánh giá thông tin một cách tỉnh táo và cân nhắc giá trị thực của món hàng so với số tiền bỏ ra.

Trong môi trường số, mỗi quyết định mua sắm chỉ cách người tiêu dùng vài thao tác. Nhưng chính khoảng thời gian dừng lại để kiểm tra thông tin, so sánh lựa chọn và cân nhắc khả năng tài chính mới có thể tạo nên khác biệt. Khi biết làm chủ quyết định của mình, sinh viên không chỉ hạn chế những khoản chi không cần thiết mà còn chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi trên thị trường trực tuyến.