Tin Khu Vực 
3 nguyên nhân chính
Liên minh châu Âu (EU) là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam với thị trường 27 nước EU đạt 73,8 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm 2024, nhập khẩu từ EU 17,6 tỷ USD, tăng 5,4%.
Tuy nhiên, đây cũng là thị trường thường xuyên áp dụng hệ thống biện pháp phòng vệ thương mại chặt chẽ và ngày càng hoàn thiện. Thống kê của Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương cho thấy, năm 2025, hàng hóa xuất khẩu Việt Nam phải đối mặt với 21 vụ việc phòng vệ thương mại nước ngoài mới khởi xướng, phát sinh từ 11 thị trường. Hoa Kỳ vẫn là nước điều tra nhiều nhất với 7 vụ việc (chiếm 33% số vụ việc 11 tháng đầu năm 2025); tiếp đó là các thị trường EU, Canada, Ấn Độ...
EU đang gia tăng sử dụng các biện pháp chống lẩn tránh nhằm ngăn chặn hành vi né nghĩa vụ thuế phòng vệ thương mại.
Đáng chú ý, theo Cục Phòng vệ thương mại, cùng với các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp truyền thống, EU đang gia tăng sử dụng các biện pháp chống lẩn tránh nhằm ngăn chặn hành vi né nghĩa vụ thuế phòng vệ thương mại thông qua thay đổi mô hình sản xuất, xuất khẩu hoặc chuyển hướng thương mại.
Thực tiễn cho thấy, số lượng các vụ việc điều tra chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp của EU có xu hướng gia tăng, phạm vi điều tra ngày càng mở rộng và tiêu chí đánh giá ngày càng khắt khe.
Đơn cử, trong tháng 3/2026, Liên minh châu Âu khởi xướng điều tra “chùm” chống bán phá giá sản phẩm ống và ống dẫn bằng đồng dạng cuộn nhập từ Trung Quốc, Mexico, Uzbekistan và Việt Nam; điều tra tự vệ đối với sản phẩm thép điện định hướng dạng hạt...
Làm rõ nguyên nhân khiến hàng hóa, doanh nghiệp Việt Nam luôn vào “tầm ngắm” phòng vệ thương mại của các nước EU, Cục Phòng vệ thương mại chỉ ra 3 nguyên nhân chính.
Thứ nhất, Việt Nam là điểm đến FDI lớn nhất và đóng vai trò công xưởng lắp ráp trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Hơn 1 thập kỷ qua, Việt Nam liên tục thu hút dòng vốn FDI, đặc biệt từ các quốc gia đang bị EU hoặc Hoa Kỳ áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại như: Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Ấn Độ. Hàng loạt các tập đoàn trong ngành thép, gỗ, dệt may, da giày, điện tử... đã dịch chuyển nhà máy sang Việt Nam để tận dụng môi trường kinh doanh thuận lợi, nhân công cạnh tranh và vị trí địa lý gần các chuỗi cung ứng trọng điểm của châu Á.
Sự dịch chuyển này mang lại lợi thế phát triển lớn cho Việt Nam, nhưng cũng đặt doanh nghiệp trong nước vào một môi trường rủi ro mới.
Thứ hai, nguyên nhân quan trọng khác khiến Việt Nam nằm trong sự chú ý của EU là sự tăng trưởng xuất khẩu vượt bậc vào thị trường này trong những ngành vốn là trọng điểm của các biện pháp phòng vệ thương mại. Các lĩnh vực như thép, gỗ, đồ nội thất, dệt may... đều là những nhóm sản phẩm EU giám sát chặt chẽ và thường xuyên áp dụng chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc chống lẩn tránh.
Thứ ba, cơ quan phòng vệ thương mại Việt Nam nhiều lần cảnh báo về xu hướng EU gia tăng kiểm soát lẩn tránh và xuất xứ.
Trong những năm gân đây, Cục Phòng vệ thương mại đã liên tục cảnh báo doanh nghiệp về rủi ro gia tăng các vụ điều tra chống lẩn tránh của EU. Lý do là EU không chỉ quan tâm đến hành vi phá giá hay trợ cấp, mà còn tập trung vào việc bảo vệ hiệu lực của những biện pháp đã áp dụng. Điều này khiến các cuộc điều tra chống lẩn tránh trở nên phố biến hơn và trải rộng trên nhiều ngành.
Bên cạnh đó, EU ngày càng linh hoạt trong việc mở rộng biện pháp sang nước thứ ba, không chỉ dừng lại ở quốc gia bị áp thuế ban đầu. Điều này có nghĩa là nếu hàng hóa bị nghi tái xuất hoặc trải qua gia công không đáng kể tại một nước trung gian - bao gồm cả Việt Nam - EU hoàn toàn có thể mở rộng phạm vi áp thuế sang các quốc gia này để bịt mọi tuyến đường lẩn tránh có thể xảy ra.
Từ EU, ông Trần Ngọc Quân, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU cho biết, EU vốn nổi tiếng với các tiêu chuẩn khắt khe và trong năm 2025, khu vực này tiếp tục đẩy mạnh các công cụ phòng vệ thương mại đối với hàng loạt sản phẩm công nghiệp và thép có nguồn gốc từ Việt Nam.
Dẫn chứng cụ thể, với nhóm hàng thép và sản phẩm từ thép đang là tâm điểm chú ý tại thị trường EU. Thép dẹt cán nguội của Việt Nam xuất sang EU đạt 167,6 triệu USD trong năm 2025, tăng tới 39,2%. Dù tỷ trọng hiện tại chỉ chiếm 8,7% nhưng tốc độ bứt phá này đang đặt ngành thép Việt Nam trước rủi ro bị khởi xướng điều tra bán phá giá nếu đà tăng tiếp diễn.
Bên cạnh thép, nhóm sản phẩm công nghiệp chế tạo và vật liệu tiêu dùng xuất khẩu sang EU cũng không nằm ngoài vòng xoáy. Kim ngạch xuất khẩu lốp xe tải và xe khách sang EU năm 2025 đạt 336,5 triệu USD, tăng 22,3%. Việt Nam hiện đang đứng ở vị trí nhà cung cấp lớn thứ ba cho toàn khối. Tương tự là mặt hàng tháp điện gió bằng thép với kim ngạch 285 triệu USD và xe nâng tay đạt 47,8 triệu USD.
Nâng cao năng lực cảnh báo sớm
Nêu ra một số giải pháp cụ thể ứng phó với các cụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ EU, Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị, trước hết, doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức, hiểu đầy đủ bản chất của các biện pháp điều tra phòng vệ thương mại mà EU đã và đang áp dụng.
Thứ hai, xem chuỗi cung ứng như một đối tượng điều chỉnh chính sách, không chỉ là công cụ sản xuất. Bởi, trong điều tra chống lẩn tránh, EU không chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng, mà xem xét toàn bộ cấu trúc chuỗi cung ứng, bao gồm nguồn gốc nguyên liệu, mối liên kết giữa các chủ thể tham gia chuỗi và sự phân bổ giá trị trong quá trình sản xuất.
Thứ ba, nâng cao năng lực chứng minh “sản xuất thực chất” như một năng lực cốt lõi. Kinh nghiệm từ các vụ việc cho thấy khả năng chứng minh sản xuất thực chất tại Việt Nam là yếu tố quyết định trong điều tra chống lẩn tránh thuế. Chứng minh ở đây không chỉ là liệt kê các công đoạn sản xuất, mà là làm rõ vai trò của các công đoạn đó trong việc tạo ra giá trị kinh tế và bản chất của sản phẩm.
Ngoài ra, Cục Phòng vệ thương mại cũng nhấn mạnh đến vai trò của hiệp hội ngành hàng trong bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp trong hợp tác giao thương. Giải pháp này nhằm nâng cao khả năng chủ động của toàn ngành trong việc phát hiện sớm và phản ứng kịp thời trước nguy cơ bị điều tra, đồng thời hình thành một hệ thống thông tin nội bộ hiệu quả nhằm hỗ trợ doanh nghiệp hội viên trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, dữ liệu và truyền thông để ứng phó với các vụ việc.
Cuối cùng, nâng cấp hệ thống cảnh báo sớm và dự báo rủi ro phòng vệ thương mại. Để đạt được mục tiêu này, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp trọng tâm, trong đó trước hết là xây dựng Hệ thống Cảnh báo sớm quốc gia về phòng vệ thương mại trên cơ sở tích hợp dữ liệu xuất nhập khẩu theo mã HS, số liệu hải quan, thống kê thương mại và thông tin từ các hiệp định thương mại tự do. Đồng thời, cần thiết lập bộ chỉ số đánh giá rủi ro phòng vệ thương mại theo từng ngành hàng, bao gồm các tiêu chí như mức tăng trưởng kim ngạch đột biến, tỷ lệ sử dụng nguyên liệu nhập khẩu cao hay xu hướng gia tăng các vụ kiện trong cùng nhóm sản phẩm trên thế giới.
Bên cạnh đó, xây dựng quy trình chia sẻ dữ liệu liên ngành giữa Bộ Công Thương, Cục Hải quan, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài nhằm đảm bảo thông tin được cập nhật và truyền tải kịp thời đến doanh nghiệp và hiệp hội.
Song song với đó, cần duy trì việc phát hành bản tin cảnh báo định kỳ hàng quý do Cục Phòng vệ thương mại chủ trì, cung cấp thông tin về nguy cơ khởi xướng điều tra, tình hình xử lý các vụ việc và xu hướng áp dụng biện pháp tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Anh và Ấn Độ.
Tính đến ngày 30/3/2026 Việt Nam đã ứng phó và xử lý 306 vụ việc do nước ngoài điều tra, trong đó tập trung nhiều nhất ở các ngành sắt thép, nhựa, gỗ và sợi. Các thị trường điều tra lớn tiếp tục là Hoa Kỳ, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Canada và EU.