Xuất khẩu cao su đối diện sức ép từ giá và quy định môi trường

Xuất khẩu tăng sản lượng nhưng giảm giá trị

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 4/2026, xuất khẩu cao su ước đạt 73,6 nghìn tấn với giá trị 146,7 triệu USD. Lũy kế 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cao su đạt 463,8 nghìn tấn, trị giá 860,9 triệu USD, tăng 2,4% về lượng nhưng giảm 1,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

Giá cao su xuất khẩu bình quân 4 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.856 USD/tấn, giảm 3,8% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy, ngành cao su đang chịu tác động rõ nét từ xu hướng giảm giá trên thị trường thế giới. Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ cao su lớn nhất của Việt Nam, chiếm 66,1% thị phần xuất khẩu. Hai thị trường lớn tiếp theo là Indonesia và Ấn Độ với thị phần lần lượt đạt 6,6% và 6%.

Theo đánh giá của Hiệp hội Cao su Việt Nam, dù hoạt động sản xuất và xuất khẩu vẫn duy trì ổn định, ngành cao su đang đối mặt với nhiều khó khăn từ thị trường, chính sách và nội tại ngành. Áp lực lớn nhất hiện nay đến từ xu hướng giảm giá cao su thiên nhiên trên thị trường quốc tế. Trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu cao su thiên nhiên ước đạt khoảng 467 nghìn tấn, tăng 3,2% về lượng nhưng kim ngạch chỉ đạt khoảng 868 triệu USD, giảm 0,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Không chỉ chịu sức ép về giá, ngành cao su còn đối mặt với rủi ro lớn do phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Hiện, thị trường này chiếm hơn 69% kim ngạch xuất khẩu cao su thiên nhiên của Việt Nam. Sự phụ thuộc lớn khiến ngành dễ bị tác động bởi thay đổi chính sách thương mại và nhu cầu tiêu thụ.

Đặc biệt, việc Trung Quốc dự kiến áp dụng chính sách thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số quốc gia châu Phi từ tháng 5/2026 có thể làm gia tăng cạnh tranh, gây áp lực lên thị phần cao su Việt Nam trong trung và dài hạn. Bên cạnh đó, biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu tiếp tục khiến chi phí logistics, vận chuyển và vật tư đầu vào như phân bón tăng cao, làm thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu.

“Rào cản xanh” gia tăng sức ép lên doanh nghiệp

Một trong những thách thức lớn nhất với ngành cao su hiện nay là các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc từ thị trường quốc tế. Theo Hiệp hội Cao su Việt Nam, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) dự kiến áp dụng giai đoạn 2026 - 2027 sẽ đặt ra yêu cầu rất cao về truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Trong khi đó, hơn 50% nguồn cung cao su của Việt Nam đến từ khu vực tiểu điền, khiến việc đáp ứng các tiêu chuẩn này gặp nhiều khó khăn.

Nếu không có giải pháp phù hợp, ngành cao su có nguy cơ bị thu hẹp cơ hội tham gia chuỗi cung ứng tại thị trường EU. Dự kiến, kế hoạch xuất khẩu cao su năm 2026 chỉ đạt khoảng 3,15 tỷ USD, giảm 7,9% so với năm 2025, một phần do tác động từ việc các doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu vào EU phải tuân thủ nghiêm ngặt EUDR từ ngày 30/6/2026.

Ở góc độ nội tại, ngành cao su cũng đang đối mặt với nhiều hạn chế như diện tích canh tác già cỗi, năng suất giảm, tiến độ tái canh chậm và năng lực chế biến sâu còn hạn chế. Tỷ trọng sản phẩm cao su có giá trị gia tăng cao chưa lớn, trong khi ngành chế biến vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu và chịu áp lực cạnh tranh từ hàng giá rẻ.

Ngoài ra, một số vướng mắc về cơ chế, chính sách như chậm hoàn thuế giá trị gia tăng hay chính sách thuế đối với gỗ cao su thanh lý chưa phù hợp cũng đang ảnh hưởng đến dòng tiền và khả năng xoay vòng vốn của doanh nghiệp.

Trước thực tế này, Hiệp hội Cao su Việt Nam cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để duy trì tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành. Trong ngắn hạn, cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp ổn định dòng tiền, đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế, triển khai các gói tín dụng phù hợp và tăng cường xúc tiến thương mại theo hướng mở rộng thị trường ngoài Trung Quốc nhằm giảm rủi ro phụ thuộc.

Về dài hạn, ngành cao su cần sớm xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cấp quốc gia gắn với mã số vùng trồng; thúc đẩy tín dụng xanh; hỗ trợ khu vực tiểu điền đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường lớn như EU.

Cùng với đó, đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển các sản phẩm công nghiệp cao su có giá trị gia tăng cao, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do và xây dựng thương hiệu “Cao su Việt Nam” gắn với tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh cho ngành trong giai đoạn tới.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, kim ngạch xuất khẩu cao su năm 2026 dự kiến đạt khoảng 3,15 tỷ USD, giảm 7,9% so với năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu do từ ngày 30/6/2026, các doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu sang EU phải tuân thủ nghiêm ngặt Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).