Tin Khu Vực
Biến thể chế thành lợi thế phát triển
Trong 10 tháng năm 2026, cả nước có hơn 243.600 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, giảm 4,8% so với cùng kỳ năm trước; khoảng 182.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, giảm 4,5%. Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế đạt gần 5,8 triệu tỷ đồng, tăng 11,6% so với cùng kỳ. Những con số cho thấy nhu cầu đầu tư, kinh doanh còn lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cải thiện môi trường kinh doanh, giảm rào cản gia nhập thị trường và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển bền vững.
Hơn 1 năm sau khi Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, cải cách thể chế tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong các giải pháp phát triển khu vực kinh tế này. Nghị quyết yêu cầu bảo vệ hữu hiệu quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, quyền cạnh tranh bình đẳng và bảo đảm thực thi hợp đồng. Môi trường kinh doanh phải thông thoáng, minh bạch, nhất quán, ổn định lâu dài, dễ tuân thủ và có chi phí thấp.
Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2028 đưa môi trường đầu tư kinh doanh của Việt Nam vào nhóm 3 quốc gia hàng đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới. Những mục tiêu này đang được cụ thể hóa thông qua hoạt động hoàn thiện pháp luật và cải cách thủ tục hành chính.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trình bày Báo cáo kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.
Theo báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027 trình Quốc hội ngày 17/10/2026, Chính phủ đã bãi bỏ 56 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; phân cấp 408 thủ tục hành chính cho địa phương; đơn giản hóa 673 thủ tục, cắt giảm 697 thủ tục hành chính và 1.754 điều kiện kinh doanh. Qua đó, giảm 53% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và 55% chi phí tuân thủ, tương đương khoảng 23.000 tỷ đồng mỗi năm. Đây là mức cắt giảm lớn nhất từ trước đến nay.
Chiều 12/11/2026, trả lời chất vấn tại Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh: "Điểm đầu tiên, chúng tôi xin nhấn mạnh đó là phải hoàn thiện thể chế, tạo một thể chế công khai, minh bạch và dễ thực hiện, củng cố lòng tin. Vấn đề thứ hai, chúng ta phải tiếp tục kiên định, duy trì được nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, bảo đảm được các cân đối lớn. Nhà đầu tư sẽ không bao giờ yên tâm nếu môi trường pháp lý không minh bạch, không rõ ràng, không dễ thực hiện; lòng tin cũng sẽ xói mòn nếu không giữ được các cân đối vĩ mô; như vậy thì chúng ta không thể huy động được nguồn vốn của các nhà đầu tư". Người đứng đầu Chính phủ khẳng định, một khuôn khổ thể chế chuẩn mực, đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện, cùng với cải cách thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh để giảm thời gian, chi phí tuân thủ sẽ tạo hành lang pháp lý rất thông thoáng hỗ trợ cho các doanh nghiệp Việt Nam phát triển. Đấy là yêu cầu tiên quyết đầu tiên mà chúng ta phải làm, đã làm và sẽ tiếp tục triển khai.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, muốn tạo đột phá về tăng trưởng, trước hết phải tiếp tục tháo gỡ những rào cản về thể chế, vấn đề lâu nay vẫn được nhìn nhận là "điểm nghẽn của điểm nghẽn". Theo ông, nhìn về dài hạn, chất lượng thể chế quyết định khả năng phát triển của một quốc gia. Thể chế tốt phải giải quyết được 3 yêu cầu: Huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đặc biệt là tạo dựng niềm tin cho thị trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư.
Đánh giá những nỗ lực cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ thời gian qua là đúng hướng nhưng chưa đủ, TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh cần nhìn cải cách thể chế ở phạm vi rộng hơn. Vấn đề quan trọng là tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bảo đảm các nguồn lực được sử dụng hiệu quả, khuyến khích sáng tạo và giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.
"Cần đặc biệt lưu ý điểm mới của Nghị quyết số 68 về bảo đảm thực thi hợp đồng kinh doanh, đây là vấn đề có ý nghĩa thiết thực nhưng lâu nay chưa được quan tâm đúng mức. Hợp đồng phải được tôn trọng, quyền tài sản phải được bảo vệ và tranh chấp phải được giải quyết hiệu quả. Có như vậy, niềm tin thị trường mới được củng cố, tạo nền tảng huy động nguồn lực cho phát triển", vị chuyên gia nhận định.
Từ thực tiễn gần 40 năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu lúa gạo, ông Phạm Hoàng Lâm - Chủ tịch Hội đồng quản trị Lam Rice Group chia sẻ quan điểm tương đồng. Ông cho rằng "doanh nghiệp Việt Nam không thiếu ý chí, không thiếu khát vọng, không thiếu tinh thần vượt khó. Điều quan trọng nhất hiện nay là môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo".
Theo ông Phạm Hoàng Lâm, hoạt động sản xuất, kinh doanh luôn gắn với những rủi ro về thị trường, giá cả, khách hàng và cạnh tranh. Đây là những thách thức doanh nghiệp phải chủ động thích ứng bằng năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm và chiến lược phát triển. Tuy nhiên, rủi ro phát sinh từ môi trường pháp lý thiếu ổn định lại có tác động khác, bởi doanh nghiệp khó chủ động tính toán phương án đầu tư khi chính sách thay đổi hoặc thủ tục giải quyết kéo dài.
"Doanh nghiệp có thể chấp nhận cạnh tranh nhưng doanh nghiệp rất khó phát triển nếu phải đối mặt với thủ tục kéo dài, chi phí không chính thức, chính sách thiếu đồng bộ, rủi ro pháp lý khó dự báo. Vì vậy, đột phá thể chế cần được xem là đột phá quan trọng nhất trong giai đoạn phát triển mới", ông Phạm Hoàng Lâm nhấn mạnh, đồng thời khái quát mối quan hệ giữa thể chế và phát triển bằng nhận định "một thể chế tốt sẽ tạo ra niềm tin, niềm tin sẽ tạo ra đầu tư, đầu tư sẽ tạo ra tăng trưởng, và tăng trưởng sẽ tạo ra thịnh vượng".
Sau hơn 1 năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, nhiều cải cách thể chế đã bắt đầu chuyển động trong thực tế, góp phần tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định và an toàn hơn cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
Địa phương cạnh tranh bằng chất lượng thực thi thể chế
Nếu thể chế quốc gia tạo lập khung khổ chung, năng lực tổ chức thực hiện tại địa phương quyết định mức độ thuận lợi mà doanh nghiệp trực tiếp thụ hưởng. Trao đổi tại Diễn đàn kinh tế tư nhân năm 2026 - phiên đối thoại địa phương, ông Bùi Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, nhận định cạnh tranh giữa các địa phương trong giai đoạn tới sẽ ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, tốc độ xử lý thủ tục hành chính, tính minh bạch và khả năng đồng hành với doanh nghiệp, thay vì chủ yếu dựa vào những chính sách ưu đãi đầu tư.
Triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW, nhiều địa phương đang đẩy mạnh cải cách hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục nhằm cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Tại Hải Phòng, theo báo cáo của UBND thành phố được công bố tháng 10/2026, có 1.888/1.990 thủ tục hành chính được cắt giảm thời gian giải quyết, đạt 94,87%. Trong đó, 1.119 thủ tục được rút ngắn từ 50% thời gian trở lên, 769 thủ tục giảm dưới 50%. Tính chung, tỷ lệ thời gian giải quyết thủ tục hành chính được cắt giảm đạt 39,39%.
Đầu tháng 11/2026, Hải Phòng tiếp tục phê duyệt quy trình giải quyết 30 thủ tục đất đai trong Khu thương mại tự do. Trong đó, thời gian thẩm định, phê duyệt phương án sử dụng đất giảm từ 19 xuống 10 ngày làm việc; thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất thuộc nhóm có thời hạn 10 ngày được rút xuống còn 7 ngày. Những điều chỉnh này góp phần giảm thời gian thực hiện thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp triển khai dự án đầu tư.
Tại TP. Hồ Chí Minh, theo báo cáo tại hội nghị cải cách hành chính năm 2026, thành phố có 2.042/2.188 thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến, đạt 93,3%. Toàn bộ 1.301 thủ tục liên quan hoạt động sản xuất, kinh doanh được triển khai xử lý trên môi trường điện tử. Đối với các lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa, bảo trợ xã hội và thương mại quốc tế, thành phố đã đơn giản hóa thủ tục với mức cắt giảm thời gian giải quyết theo quy định từ 50-59%.
Những kết quả này thể hiện nỗ lực cải cách của các trung tâm kinh tế lớn, tuy nhiên, tỷ lệ thủ tục được đưa lên môi trường điện tử hay thời gian xử lý được rút ngắn theo quy định chưa thể thay thế yêu cầu đánh giá chất lượng phục vụ doanh nghiệp trong thực tế.
Ở những địa phương có quy mô doanh nghiệp còn khiêm tốn, cải cách thể chế cũng đặt ra yêu cầu tháo gỡ những rào cản về đất đai, mặt bằng sản xuất, tiếp cận vốn và thủ tục đầu tư. Theo báo cáo của Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh, tính đến ngày 20/10/2026, toàn tỉnh có 2.231 doanh nghiệp thành lập mới với tổng vốn đăng ký 20.689 tỷ đồng, tăng gần 1,6 lần về số lượng và 2,3 lần về vốn so với cùng kỳ. Tuy nhiên, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể cũng tăng gần 2,8 lần, lên 841 đơn vị.
Những con số này đặt ra yêu cầu cải thiện môi trường kinh doanh theo chiều sâu, chú trọng tháo gỡ khó khăn, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì hoạt động, mở rộng sản xuất, kinh doanh.
Ngày 6/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 353/NQ-CP về phiên họp thường kỳ tháng 10, yêu cầu chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy, chậm trễ trong thực thi công vụ; kịp thời giải quyết kiến nghị, tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, đẩy nhanh hoàn thiện cơ sở dữ liệu, tăng cường kết nối, liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Theo TS. Võ Trí Thành, những chỉ đạo này tiếp tục đặt trọng tâm cải cách vào chất lượng thực thi và trách nhiệm của cơ quan quản lý. Thủ tục được cắt giảm phải đi đôi với rút ngắn thời gian xử lý thực tế, giảm chi phí tuân thủ và khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất trong quá trình giải quyết hồ sơ.
"Tinh thần đó cũng được xác định rõ trong Nghị quyết số 68-NQ/TW với yêu cầu khắc phục tình trạng thiếu nhất quán trong thực thi chính sách giữa Trung ương và địa phương, giữa các bộ, ngành và giữa các địa phương. Hiệu quả cải cách cần được đánh giá bằng thời gian giải quyết thủ tục, chi phí doanh nghiệp thực tế tiết kiệm, khả năng tiếp cận nguồn lực và hiệu quả xử lý những kiến nghị phát sinh", ông nói.
Hơn 1 năm triển khai Nghị quyết số 68, những kết quả cắt giảm thủ tục và điều kiện kinh doanh đã tạo nền tảng quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng thể chế. Yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới là chuyển mạnh kết quả cải cách trên văn bản thành hiệu quả thực tế, bảo đảm chính sách được thực thi đồng bộ, minh bạch và nhất quán.
Lợi thế cạnh tranh của mỗi địa phương sẽ được quyết định ngày càng lớn bởi chất lượng điều hành, trách nhiệm thực thi công vụ và khả năng tạo dựng môi trường kinh doanh ổn định, có thể dự báo. Đây là nền tảng củng cố niềm tin, khơi thông nguồn lực đầu tư và phát huy vai trò của kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68.