Ngành dệt may Việt Nam chạy đua chuyển đổi xanh để giữ đơn hàng

Doanh nghiệp dệt may chịu sức ép từ nhiều yếu tố bên ngoài

Trong bối cảnh thương mại dệt may toàn cầu tăng chậm và rủi ro địa chính trị gia tăng, chuyển đổi xanh đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp dệt may Việt Nam nếu muốn duy trì đơn hàng và vị thế trong chuỗi cung ứng.

Vấn đề này được đưa ra bàn luận tại toạ đàm: "Thương mại Dệt may toàn cầu 2026: Nhìn từ Kinh tế vĩ mô đến năng lực cạnh tranh Quốc gia" diễn ra ngày 8/4, cho thấy ngành đang đứng trước áp lực phải thay đổi nhanh hơn bao giờ hết.

Không còn là câu chuyện hình ảnh hay lợi thế cộng thêm, chuyển đổi xanh giờ đây gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh, khả năng giữ đơn hàng và vị thế của dệt may Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng Hội đồng Quản trị Tập đoàn Dệt may Việt Nam (VINATEX) cho biết, kinh tế toàn cầu tiếp tục phục hồi chậm và không đồng đều; tăng trưởng thương mại hàng hóa suy giảm rõ rệt, trong khi bất ổn địa chính trị, chi phí năng lượng, logistics và các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng. Dẫn số liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới, tăng trưởng thương mại hàng hóa năm 2026 chỉ còn 1,9%, thấp hơn đáng kể so với mức 4,6% của năm trước.

Đáng chú ý, từ góc nhìn các nhà mua hàng Mỹ, rủi ro chính sách đang trở thành yếu tố chi phối. Toàn bộ doanh nghiệp được khảo sát đều coi chính sách bảo hộ và bất định thuế quan là thách thức lớn nhất; 95% xếp đây vào nhóm hai rủi ro hàng đầu, bên cạnh lạm phát và chi phí tìm nguồn cung ứng tăng cao. Khách hàng không chỉ tìm kiếm mức giá cạnh tranh mà còn yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, độ ổn định và khả năng thích ứng nhanh với các chuẩn mực mới.

"Việt Nam vẫn nằm trong nhóm trung tâm cung ứng quan trọng tại châu Á, tuy nhiên vị thế cạnh tranh vẫn được duy trì nhưng rủi ro gia tăng, nhất là trong bối cảnh các rào cản thương mại từ Mỹ gia tăng và cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt", ông Hoàng Mạnh Cầm nhấn mạnh.

Khi các quốc gia cung ứng trong khu vực cũng tăng tốc đáp ứng tiêu chuẩn xanh, dư địa cho doanh nghiệp chậm chuyển đổi ngày càng thu hẹp, buộc ngành dệt may phải bước vào cuộc đua thích ứng. Doanh nghiệp nào đáp ứng tốt yêu cầu về môi trường, phát thải, truy xuất nguồn gốc sẽ có lợi thế giữ đơn hàng. Ngược lại, nguy cơ bị ép giá hoặc loại khỏi chuỗi cung ứng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Chuyển đổi xanh mở đường nâng cấp chuỗi cung ứng và giữ đơn hàng dài hạn

Trước áp lực ngày càng lớn, chuyển đổi xanh không chỉ là áp lực mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành. Ngành dệt may được xác định cần đồng thời thực hiện ba định hướng then chốt gồm nâng cấp chuỗi cung ứng, dịch chuyển lên các khâu giá trị cao và đẩy mạnh chuyển đổi xanh gắn với minh bạch hóa dữ liệu.

"Xanh hóa ngày nay đòi hỏi phải nhìn xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, quá trình dệt - nhuộm - hoàn tất, quản lý hóa chất, sử dụng nước, xử lý chất thải, cho đến logistics và dữ liệu truy xuất. Một nhà máy xanh nhưng nằm trong chuỗi cung ứng thiếu minh bạch vẫn khó đáp ứng các chuẩn mực mới của thị trường", đại diện VINATEX cho biết.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp cận xanh hóa ở phạm vi hẹp, chủ yếu dừng lại ở tiết kiệm năng lượng hoặc cải tiến công nghệ trong nhà máy. Tuy nhiên, yêu cầu hiện nay đã vượt ra ngoài phạm vi từng nhà máy riêng lẻ, đòi hỏi sự chuyển đổi đồng bộ trên toàn chuỗi.

Trong đó, phát triển chuỗi cung ứng đầu vào gồm dệt, nhuộm và nguyên phụ liệu đang trở thành mắt xích then chốt. Không chỉ giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu và đáp ứng quy tắc xuất xứ hàng hoá trong các FTA, đây còn là nền tảng để doanh nghiệp tiến lên các phương thức sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn như FOB, ODM hay OBM.

Ngành dệt may Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề khi các áp lực bên ngoài và tiêu chuẩn xanh cùng lúc gia tăng. Trong bối cảnh đó, xanh hóa không còn là lựa chọn mang tính chiến lược dài hạn, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Khi thị trường ngày càng khắt khe, cuộc cạnh tranh sẽ không chỉ nằm ở giá hay năng lực sản xuất, mà ở mức độ bền vững và minh bạch của cả chuỗi cung ứng. Điều này cũng đồng nghĩa, tương lai của dệt may Việt Nam sẽ phụ thuộc vào tốc độ và chất lượng chuyển đổi hôm nay, đi nhanh nhưng phải đi đúng hướng, đầu tư bài bản và gắn kết toàn chuỗi. Chỉ khi đó, ngành mới có thể giữ vững vai trò là trung tâm cung ứng quan trọng của khu vực, đồng thời tiến sâu hơn vào các nấc thang giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tọa đàm "Thương mại Dệt may Toàn cầu 2026: Nhìn từ Kinh tế Vĩ mô đến Năng lực cạnh tranh Quốc gia" nằm trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế ngành công nghiệp dệt & may - thiết bị, nguyên phụ liệu và vải (SaigonTex - SaigonFabric 2026), diễn ra từ ngày 8 đến 11/4 tại Trung tâm Hội Chợ và Triển Lãm Sài Gòn (SEEC, TP. Hồ Chí Minh).

Sự kiện tạo diễn đàn kết nối giữa các cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và tổ chức tài chính trong nước và quốc tế, thảo luận về yêu cầu chuyển đổi xanh, tuân thủ các quy định quốc tế mới. Đồng thời, chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng xanh và xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành dệt may.