Mở rộng kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Giá trị của hợp tác nằm ở kết quả cùng tạo ra

Diễn đàn do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức, với sự tham dự của hơn 300 đại biểu trong nước và quốc tế, gồm đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan tài trợ và doanh nghiệp.

IRIFF 2026 được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Để khai thác hiệu quả các nguồn lực và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, việc tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp, cũng như mở rộng trao đổi kinh nghiệm với các đối tác quốc tế ngày càng trở nên cần thiết.

Diễn đàn được triển khai với nhiều hoạt động, gồm phiên khai mạc, các bài trình bày quốc tế, phiên bàn tròn giữa các cơ quan tài trợ và hoạt động khảo sát thực tế. Trong đó, nội dung thảo luận tập trung vào 4 chủ đề trọng tâm: Phát triển nghiên cứu xuất sắc; thúc đẩy liên kết giữa nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp (liên kết “3 nhà”); chuyển giao công nghệ chiến lược; tăng cường liêm chính trong nghiên cứu khoa học.

Phát biểu tại diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, khoa học đang mở ra những hướng đi mới trong trí tuệ nhân tạo, y tế, bán dẫn và năng lượng sạch. Nhưng biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và dịch bệnh vẫn là những thách thức không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết.

Đối với Việt Nam, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò trung tâm trong mô hình tăng trưởng mới. Hợp tác quốc tế là một phần thiết yếu của quá trình này. "Việt Nam mong muốn tiến xa hơn việc tiếp nhận tri thức và công nghệ. Chúng tôi mong muốn cùng các đối tác tạo ra tri thức mới, phát triển công nghệ và chia sẻ thành quả" - Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói. 

Bộ trưởng đề nghị diễn đàn tập trung vào ba trọng tâm: Thứ nhất, đầu tư cho con người và dành thời gian để những ý tưởng tốt trưởng thành.

Theo Bộ trưởng, khoa học cần nguồn lực ổn định. Nghiên cứu cơ bản có thể cần nhiều năm để thể hiện đầy đủ giá trị. Các nhà khoa học trẻ cần không gian tự do để đặt câu hỏi mới và thử nghiệm những ý tưởng táo bạo.

Cơ chế tài trợ phải công bằng, minh bạch và phù hợp với từng loại hình nghiên cứu. Cần chấp nhận rằng nghiên cứu trung thực vẫn có thể không đạt kết quả như dự kiến. Đồng thời, phải bảo đảm chất lượng khoa học và trách nhiệm sử dụng nguồn lực công.

Thứ hai, tăng cường gắn kết nghiên cứu với doanh nghiệp. Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi. Nhà khoa học đóng góp tri thức và giải pháp mới. Doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu, đầu tư và đưa kết quả vào thực tiễn. Sự hợp tác này cần bắt đầu ngay từ khâu xác định bài toán. Cần hỗ trợ thử nghiệm, chế tạo mẫu và đưa những kết quả có triển vọng từ phòng thí nghiệm đến sản xuất. "Thành công phải thể hiện ở sản phẩm tốt hơn, doanh nghiệp mạnh hơn và cuộc sống người dân được cải thiện" - Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu. 

Thứ ba, chuyển quan hệ đối tác quốc tế thành hành động chung. Bộ trưởng nhấn mạnh, chúng ta cần xác định các ưu tiên chung, phối hợp kêu gọi đề xuất nghiên cứu; cùng đóng góp kinh phí, chia sẻ hạ tầng và chuyên môn. Cần tạo thêm cơ hội để các nhà khoa học trẻ làm việc cùng đồng nghiệp quốc tế, xây dựng những mối quan hệ hợp tác lâu dài. Giá trị thực sự của hợp tác nằm ở những kết quả cùng tạo ra, không chỉ ở những thỏa thuận được ký kết.

Khởi xướng không gian đối thoại, hợp tác thực chất

Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia cho rằng, những thách thức lớn của thời đại không dừng lại ở biên giới quốc gia. Biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và lương thực, sức khỏe cộng đồng, dịch bệnh mới nổi, quản trị dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cũng như khả năng chống chịu của các hệ thống kinh tế - xã hội đều đòi hỏi tri thức, dữ liệu, công nghệ và năng lực nghiên cứu được kết nối ở quy mô khu vực và toàn cầu.

Không một quốc gia hay tổ chức đơn lẻ nào có thể giải quyết đầy đủ những vấn đề đó. Hợp tác quốc tế trong khoa học, công nghệ vì vậy không chỉ là trao đổi học thuật hay mở rộng mạng lưới. Đó là phương thức cùng xác định câu hỏi nghiên cứu, kết hợp thế mạnh và hạ tầng, chia sẻ chi phí và rủi ro, kiểm chứng kết quả trên nhiều bối cảnh, và đưa tri thức đến nơi có thể tạo ra tác động.

Hợp tác hiệu quả cần vượt qua mô hình kết nối mang tính hình thức. Cần chuyển từ những cuộc gặp riêng lẻ sang quan hệ đối tác bền vững; từ trao đổi thông tin sang cùng xây dựng chương trình; từ tài trợ tách biệt sang phối hợp nguồn lực; và từ kết quả nghiên cứu đơn lẻ sang tri thức, công nghệ và giải pháp có khả năng được sử dụng rộng rãi.

Trong tiến trình đó, các cơ quan tài trợ nghiên cứu giữ vai trò đặc biệt. Bên cạnh bảo đảm quy trình xét tài trợ minh bạch, cạnh tranh và dựa trên chất lượng khoa học, các quỹ có thể chủ động kết nối đối tác, phối hợp thiết kế lời mời đề xuất, thống nhất nguyên tắc đánh giá, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và tạo điều kiện cho các nhóm nghiên cứu hợp tác xuyên biên giới. "Hợp tác giữa các quỹ không chỉ làm tăng nguồn lực; quan trọng hơn, nó giúp xây dựng niềm tin, nâng cao chất lượng và mở rộng quy mô của những nỗ lực khoa học chung" - ông Đào Ngọc Chiến khẳng định.

Điều này cũng đòi hỏi cơ chế tài trợ linh hoạt, phù hợp với bản chất của từng loại hình nghiên cứu. Nghiên cứu cơ bản cần đầu tư ổn định, dài hạn, tôn trọng tự do học thuật và chấp nhận rủi ro khoa học. Nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ cần gắn với những bài toán thực tiễn, có sự tham gia của đơn vị tiếp nhận và doanh nghiệp, đồng thời quan tâm đến khả năng kiểm chứng, ứng dụng và mở rộng. Trong hợp tác quốc tế, cần thiết kế cơ chế đủ linh hoạt để các đối tác cùng đóng góp, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi từ kết quả.

IRIFF được NAFOSTED khởi xướng như một không gian đối thoại và hợp tác thực chất giữa các cơ quan tài trợ nghiên cứu, nhà hoạch định chính sách, tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Để bảo đảm tính kế thừa và mở rộng mạng lưới, NAFOSTED định hướng tổ chức IRIFF luân phiên tại các trung tâm nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo lớn. Đồng thời, cam kết cùng các đối tác chuyển kết nối thành hợp tác, chuyển ý tưởng thành chương trình và cùng tạo ra tri thức, công nghệ, giải pháp đóng góp cho những mục tiêu phát triển chung của cộng đồng quốc tế.

Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass nhận định, mọi đột phá trong khoa học và công nghệ đều bắt đầu từ những ý tưởng còn chưa rõ ràng, thậm chí chưa thể xác định có mang lại kết quả hay không. Trong hành trình đó, các cơ quan tài trợ đóng vai trò đặc biệt quan trọng khi cung cấp thời gian và nguồn lực để các nhà khoa học, nhà nghiên cứu theo đuổi những ý tưởng mới, kể cả khi chưa thể nhìn thấy kết quả trước mắt.

Từ kinh nghiệm của Thụy Sĩ, Đại sứ Thomass Gass nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tài trợ nghiên cứu dựa trên cạnh tranh và chất lượng khoa học. Các nhà khoa học cần được tự do sáng tạo, thử nghiệm và chấp nhận cả những thất bại. Khu vực công, trường đại học và doanh nghiệp cần phối hợp để đưa kết quả nghiên cứu nền tảng vào thực tiễn, bởi nghiên cứu cơ bản không phải lúc nào cũng tạo ra lợi nhuận thương mại ngay lập tức nhưng có thể mở đường cho những đột phá trong tương lai.

Theo Đại sứ Thomas Gass, cần đa dạng hóa các lĩnh vực nghiên cứu được tài trợ, không chỉ tập trung vào những dự án có khả năng thương mại hóa ngay trước mắt bởi nếu chỉ ưu tiên lợi ích ngắn hạn, chúng ta có thể bỏ lỡ những phát kiến làm thay đổi cuộc sống trong 10-20 năm tới. Quỹ Khoa học Quốc gia Thụy Sĩ và Quỹ NAFOSTED đang tìm kiếm cơ hội tổ chức đợt kêu gọi nghiên cứu lần thứ ba vào năm 2027.

Thông qua diễn đàn, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tiếp tục thúc đẩy kết nối với các đối tác quốc tế, mở rộng hợp tác tài trợ nghiên cứu, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy ứng dụng các kết quả khoa học, công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.