Phát triển thị trường cho sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không chỉ là câu chuyện quảng bá, giới thiệu hàng hóa mà còn đòi hỏi giải quyết những điểm nghẽn về tiêu chuẩn chất lượng, tổ chức nguồn cung, logistics và năng lực tiếp cận thị trường. Làm thế nào để sản phẩm đặc trưng không chỉ bán được trong các chương trình xúc tiến thương mại mà còn hình thành những kênh tiêu thụ ổn định, từng bước nâng cao giá trị kinh tế cho người sản xuất? Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) về vấn đề này.

ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương).
Thu hẹp khoảng cách từ sản phẩm đặc trưng đến hàng hóa thương mại
- Thưa ông, nhìn từ góc độ phát triển thị trường trong nước, qua quá trình xây dựng chính sách và hỗ trợ tìm đầu ra cho sản phẩm của bà con, đâu là những khó khăn lớn nhất khiến nhiều sản phẩm đặc trưng của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chưa thể mở rộng đầu ra một cách ổn định?
Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn: Tôi cho rằng, chúng ta cần bắt đầu từ một nhận định rất rõ ràng: Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không thiếu những sản phẩm có giá trị. Điều còn thiếu ở nhiều nơi là khả năng chuyển hóa những sản vật quý đó thành hàng hóa, có thể tiêu thụ ổn định trên những thị trường ngày càng đòi hỏi cao.
Một gói trà Shan tuyết, một túi rong biển hay một sản phẩm dược liệu không chỉ cần ngon, tốt và mang câu chuyện văn hóa đặc sắc. Người mua còn cần biết ai là người sản xuất, chất lượng có ổn định hay không, giá bán bao nhiêu, đặt hàng ở đâu và khi nào có thể nhận được sản phẩm.
Từ thực tiễn đó, chúng tôi nhận thấy có ba khoảng cách cần được thu hẹp.
Thứ nhất, khoảng cách từ sản phẩm đến sản phẩm thương mại. Nhiều cơ sở sản xuất vẫn còn hạn chế về tiêu chuẩn, nhãn hàng hóa, bao bì, truy xuất nguồn gốc, hồ sơ an toàn thực phẩm và khả năng bảo đảm tính đồng nhất giữa các lô hàng. Chẳng hạn, một loại mật ong bản địa được khách hàng yêu thích nhưng mỗi đợt đóng chai lại khác nhau về quy cách, thông tin sản phẩm chưa đầy đủ thì rất khó đưa vào các chuỗi bán lẻ.
Thứ hai, khoảng cách từ hộ sản xuất, hộ kinh doanh đến nhà cung ứng chuyên nghiệp. Các siêu thị, chuỗi doanh nghiệp hay sàn thương mại điện tử khi lựa chọn sản phẩm không chỉ quan tâm đến sự độc đáo mà còn đặt ra những yêu cầu rất cụ thể: Mỗi tháng có thể cung ứng số lượng bao nhiêu? Chất lượng có đồng đều không? Ai chịu trách nhiệm khi phát sinh khiếu nại? Vì vậy, việc tổ chức lại sản xuất thông qua hợp tác xã, doanh nghiệp đầu mối, đồng thời liên kết vùng nguyên liệu với chế biến và phân phối là khâu không thể bỏ qua.
Thứ ba, khoảng cách từ nơi sản xuất đến nơi có nhu cầu. Đây là bài toán kết nối thị trường, đưa sản phẩm từ các vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đến đúng người mua, đúng kênh phân phối và đúng thời điểm. Nếu không giải quyết được khâu kết nối này, những sản phẩm dù có chất lượng và giá trị đặc sắc đến đâu cũng khó tiếp cận thị trường một cách bền vững.
Nhiều sản phẩm ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi có giá trị cao. Tuy nhiên, chi phí thu gom, bảo quản và vận chuyển thường rất lớn. Khoảng cách địa lý càng xa thì bài toán logistics càng có ảnh hưởng quyết định đến sức cạnh tranh của sản phẩm.
Có những mặt hàng có thể bán được thông qua livestream, nhưng bán được chưa chắc đã mang lại hiệu quả kinh tế, càng chưa chắc đã có lợi nhuận. Nếu các chi phí như đóng gói, vận chuyển và hoàn hàng không được tính toán ngay từ đầu thì doanh thu có thể có nhưng hiệu quả kinh doanh lại không cao.
Theo tôi, ưu tiên tháo gỡ cần bắt đầu từ yêu cầu của thị trường để tổ chức lại nguồn hàng, thay vì sản xuất xong rồi mới đi tìm người mua.
Trước hết, mỗi địa phương cần lựa chọn một số sản phẩm có lợi thế, hoàn thiện hồ sơ chất lượng, quy cách hàng hóa và xác định doanh nghiệp hoặc hợp tác xã làm đầu mối cung ứng. Trên cơ sở đó, địa phương kết nối với các hệ thống phân phối phù hợp và tiến tới ký kết các thỏa thuận thu mua.
Tinh thần này chúng tôi đã thể hiện rõ trong quá trình tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 88/NĐ-CP ngày 5/4/2026 về thúc đẩy phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng, đẩy mạnh Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, cũng như triển khai Chương trình Sức sống hàng Việt. Gần đây nhất là Chương trình Hàng Việt vì người Việt giai đoạn 2026 - 2030, được Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 2069/QĐ-TTg ngày 29/10/2026.

Quảng bá nông sản của đồng bào Lạng sơn tại Hà Nội.
Sức sống hàng Việt: Từ quảng bá đến tiêu thụ thực chất
- Thưa ông, chương trình “Sức sống hàng Việt” do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương tổ chức từ đầu năm đến nay đã được đánh giá cao trong việc kết nối sản phẩm, hàng hóa địa phương nói chung và của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với thị trường trong nước. Theo ông, cần gắn hoạt động giới thiệu, quảng bá sản phẩm với những cơ chế hỗ trợ hoặc kênh phân phối nào để tăng khả năng tiêu thụ thực chất, thay vì chỉ tạo hiệu ứng truyền thông trong một thời gian?
Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn: Ngay từ đầu, chúng tôi xác định Chương trình Sức sống hàng Việt không đơn thuần là một không gian trưng bày đẹp hay một phiên livestream thu hút người xem. Mục tiêu của chương trình là tạo thêm cánh cửa tiếp cận thị trường cho hàng Việt, giúp người tiêu dùng có thể trực tiếp nhìn thấy, trải nghiệm, nghe câu chuyện sản phẩm và mua hàng ngay tại chương trình.
Đối tượng hướng đến không chỉ là người tiêu dùng trên cả nước mà còn bao gồm khách du lịch quốc tế. Đồng thời, thông qua chương trình, các doanh nghiệp và hợp tác xã có cơ hội học hỏi phương thức tiếp cận khách hàng, ứng dụng những hình thức bán hàng hiện đại.
Trong năm 2026, mô hình kết hợp giữa điểm bán hàng vật lý tại địa chỉ 62 Tràng Tiền, Hà Nội với hoạt động livestream và thanh toán số đã mang lại những kết quả cụ thể. Chẳng hạn, chương trình số 6 với chủ đề “Lai Châu - Hương vị nguyên bản tại Hà Nội”, tổ chức vào tháng 5 vừa qua, là một trong những dịp hiếm hoi người tiêu dùng Thủ đô được trực tiếp tiếp cận với nhiều sản phẩm đặc trưng của Lai Châu như sâm Lai Châu, trà Shan tuyết, tam thất và các sản phẩm dược liệu.
Chương trình có sự phối hợp của Sở Công Thương, các hợp tác xã, TikTok Shop, NAPAS và các đơn vị liên quan trong triển khai hoạt động quảng bá, bán hàng và thanh toán không dùng tiền mặt.
Tiếp nối mô hình đó, chương trình với chủ đề “Cao Bằng - Hương vị biên cương”, các hoạt động giới thiệu sản phẩm đặc trưng của Lạng Sơn và gần đây nhất là chương trình số 15 với chủ đề “Bài ca Tây Nguyên”, giới thiệu các sản phẩm của Gia Lai và Quảng Ngãi, tiếp tục mở rộng không gian kết nối hàng Việt với người tiêu dùng.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng, những kết quả và số liệu mà chúng tôi công khai đến nay chưa đồng nghĩa với việc các sản phẩm đã có được chỗ đứng dài hạn trên thị trường. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu đã chứng minh một điều: Khi kết nối đúng sản phẩm với đúng khách hàng và lựa chọn đúng phương thức tiếp cận, khoảng cách địa lý không còn là rào cản quá lớn đối với hoạt động thương mại.
Điều chúng tôi muốn nhấn mạnh xuyên suốt là cần chuyển từ việc tổ chức một phiên bán hàng đơn lẻ sang xây dựng cả một quá trình phát triển thị trường. Qua thực tiễn triển khai, chúng tôi cũng rút ra bốn nội dung cần tập trung:
Thứ nhất, phải chuẩn bị nguồn hàng đầy đủ trước khi tổ chức livestream. Điều đó có nghĩa là dù bán hàng tại điểm giới thiệu trực tiếp hay trên các nền tảng số, sản phẩm đều phải có thông tin minh bạch, hồ sơ pháp lý phù hợp, giá bán rõ ràng, quy cách đóng gói cụ thể và phương án xử lý đơn hàng được chuẩn bị đầy đủ.
Thứ hai, phải kết nối được cả hai phía của thị trường. Một mặt là người tiêu dùng mua lẻ trên các nền tảng số; mặt khác là các nhà thu mua, nhà phân phối, hệ thống siêu thị, cửa hàng đặc sản và các điểm bán phục vụ khách du lịch. Việc kết nối đồng thời hai nhóm đối tượng này sẽ giúp sản phẩm không chỉ có cơ hội bán được trong sự kiện mà còn mở rộng khả năng tiêu thụ sau đó.
Thứ ba, phải gắn đơn hàng với logistics và thanh toán. Đây là vấn đề rất quan trọng, như anh Bình Minh và anh Tưởng đã chia sẻ từ thực tiễn địa phương. Chúng ta cần có sự tham gia của các đơn vị thu gom hàng hóa, giao nhận, theo dõi đơn hàng và xử lý đổi trả. Không thể để người dân, dù là người bán hay người mua, phải tự xoay xở với những vấn đề này sau khi chương trình kết thúc.
Thứ tư, phải theo dõi đơn hàng và đánh giá hiệu quả sau sự kiện. Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến những con số cụ thể: Có bao nhiêu đơn hàng được giao thành công? Bao nhiêu khách hàng quay lại? Sản phẩm nào tiếp tục được người tiêu dùng lựa chọn? Cơ sở sản xuất nào đủ điều kiện trở thành nhà cung ứng thường xuyên? Đây là những chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả thực chất của hoạt động xúc tiến thương mại, thay vì chỉ dừng lại ở số lượt xem hay số đơn hàng phát sinh trong thời gian diễn ra sự kiện.
Với tinh thần đó, chúng tôi xác định các sự kiện của Chương trình Sức sống hàng Việt không chỉ nhằm quảng bá, bán sản phẩm mà còn mang tính chất làm mẫu, xây dựng mô hình thực tiễn để các địa phương và đơn vị liên quan cùng tham gia, trải nghiệm và hoàn thiện phương thức tổ chức. Thông qua quá trình vừa triển khai, vừa rút kinh nghiệm, chúng tôi sẽ từng bước tổng kết, truyền đạt và nhân rộng mô hình này tại các địa phương trên cả nước, đồng thời tăng cường kết nối với các chủ thể có liên quan trong chuỗi cung ứng và phân phối hàng hóa.

Chương trình Sức sống hàng Việt mang sản phẩm của đồng bào dân tộc đến gần hơn với người dân Thủ đô.
Phát triển năng lực thị trường, hình thành liên kết tiêu thụ bền vững
- Thưa ông, trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ ưu tiên những giải pháp nào để tăng cường kết nối giữa sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với hệ thống phân phối, doanh nghiệp thu mua và các kênh thương mại điện tử?
Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn: Theo tôi, trong giai đoạn tới, chúng ta cần chuyển từ hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm theo từng đợt, từng sự kiện sang tập trung phát triển năng lực tham gia thị trường thường xuyên cho các cơ sở sản xuất. Đây không còn là câu chuyện riêng của hoạt động xúc tiến thương mại mà đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách phát triển thị trường, hạ tầng phân phối, logistics, chuyển đổi số và nâng cao năng lực của chính người sản xuất.
Một điểm mới đáng chú ý là ngày 29/10 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2069 phê duyệt Chương trình “Hàng Việt vì người Việt” giai đoạn 2026 - 2030. Theo định hướng triển khai, chương trình sẽ tập trung xây dựng bộ nhận diện hàng Việt, hệ thống truy xuất nguồn gốc trên nền tảng số, các gian hàng số chuyên ngành và hoạt động kết nối cung cầu thường xuyên. Đến năm 2030, chương trình đặt mục tiêu 100% tỉnh, thành phố triển khai chương trình kết nối cung cầu hàng Việt theo ngành hàng ưu tiên hằng năm; trên 70% doanh nghiệp nhỏ và vừa sản xuất hàng tiêu dùng ứng dụng thương mại điện tử.
Đối với khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chính sách này mở ra cơ hội để các sản phẩm đặc trưng được kết nối bài bản hơn với dữ liệu thị trường và hệ thống phân phối. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng cần xây dựng danh mục những sản phẩm đã sẵn sàng tham gia thị trường theo từng địa bàn. Không phải địa phương nào cũng có thể phát triển tất cả các nhóm sản phẩm cùng một lúc. Cần lựa chọn những sản phẩm có lợi thế như chè, dược liệu, miến dong, gạo đặc sản, sản phẩm thủ công mỹ nghệ… sau đó phân nhóm theo từng kênh tiêu thụ phù hợp.
Chẳng hạn, những mặt hàng có sản lượng ổn định có thể hướng tới hệ thống bán lẻ hiện đại. Những sản phẩm có bản sắc riêng, sản lượng nhỏ hơn có thể phát triển qua thương mại điện tử, kênh quà tặng và du lịch. Đối với sản phẩm mang tính thời vụ, cần chủ động kết nối trước với doanh nghiệp thu mua và các đơn vị cung cấp dịch vụ logistics. Đặc biệt, mỗi sản phẩm phải xác định được đầu mối chịu trách nhiệm về chất lượng, nguồn cung và thông tin thị trường.
Cùng với đó, cần tăng cường kết nối giữa sản xuất và phân phối thông qua các hợp đồng thương mại, đồng thời phát triển hạ tầng cụ thể để bảo đảm hoạt động cung ứng được duy trì ổn định. Chiến lược phát triển bán lẻ đến năm 2030 đã đặt ra yêu cầu phát triển mạng lưới bán lẻ, hỗ trợ tiếp cận vốn đối với doanh nghiệp đầu tư hạ tầng thương mại và tham gia các chuỗi liên kết. Bên cạnh đó, định hướng phát triển dịch vụ logistics của Chính phủ cũng chú trọng xây dựng các đầu mối gom hàng, kho bãi và kết nối vận tải.
Đây là những vấn đề đặc biệt quan trọng đối với vùng cao, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Muốn đưa sản phẩm đến những thị trường lớn hơn với mức giá cạnh tranh, chúng ta phải giảm được chi phí ở từng khâu trong chuỗi lưu thông hàng hóa. Nếu chi phí thu gom, bảo quản, vận chuyển quá cao thì dù sản phẩm có chất lượng tốt cũng khó cạnh tranh trên thị trường.
Một nhiệm vụ nữa mà chúng tôi rất đồng tình với ý kiến của anh Bình Minh là phải đưa thương mại điện tử xuống tận cơ sở, nhưng đi cùng với đó phải là năng lực tự vận hành của người dân, hợp tác xã và hộ kinh doanh. Không thể áp dụng nguyên cách thức tổ chức, vận hành thương mại điện tử ở đô thị cho các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số mà không tính đến điều kiện hạ tầng, kỹ năng và đặc thù sản xuất tại địa phương.
Trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia được Bộ Công Thương phê duyệt, mục tiêu đặt ra là 60% số xã và đơn vị hành chính có thương nhân bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ. Tuy nhiên, một số dữ liệu khảo sát gần đây cũng cho thấy những thách thức đáng lưu ý. Tại Hội nghị xã thương mại điện tử toàn quốc, trong số 2.497 xã, phường có dữ liệu khảo sát, chỉ có 18 xã công bố được số liệu cụ thể về đơn hàng, doanh thu hoặc lượng hàng bán ra.
Con số này cho thấy mở gian hàng trên nền tảng số không phải là khâu khó nhất. Thách thức lớn hơn là duy trì hoạt động bán hàng, tạo ra doanh thu thực chất và đo lường được hiệu quả. Điều đó đặt ra yêu cầu đối với cả cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương và địa phương: Không chỉ hỗ trợ các chủ thể mở gian hàng mà phải đồng hành trong quá trình vận hành, đào tạo thực hành và nâng cao năng lực kinh doanh trên môi trường số cho hợp tác xã, hộ kinh doanh.
Bên cạnh năng lực kinh doanh, yêu cầu về minh bạch thông tin, trách nhiệm của người bán và nền tảng cũng cần được đặc biệt quan tâm. Luật Thương mại điện tử đặt ra những yêu cầu liên quan đến các nội dung này. Muốn hàng hóa vùng cao phát triển bền vững trên kênh số, trước hết phải tạo dựng được niềm tin của người tiêu dùng bằng chất lượng thực, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và việc thực hiện đúng các cam kết trong giao dịch.
Cuối cùng, chúng tôi cho rằng định hướng phát triển thị trường cần gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững và bảo tồn bản sắc văn hóa. Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 46 về Chương trình mục tiêu quốc gia liên quan đến phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. Đây là cơ sở quan trọng để gắn phát triển kinh tế nông thôn với giảm nghèo bền vững và gìn giữ các giá trị văn hóa bản địa.
- Trân trọng cảm ơn ông!
Đích đến của chính sách phát triển thị trường không chỉ là tiêu thụ được nhiều hàng hóa hơn, mà còn là chuyển hóa những giá trị văn hóa bản địa thành giá trị kinh tế. Làm sao để người dân vừa gìn giữ được nghề truyền thống, bản sắc văn hóa, vừa có thể sống tốt bằng chính sản phẩm được tạo ra trên mảnh đất quê hương mình. Đó mới là ý nghĩa bền vững của việc phát triển thị trường cho sản phẩm vùng cao và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.