Kết luận 114-KL/TW: Bước chuyển mới trong quản lý an toàn thực phẩm

Kết luận số 114-KL/TW của Bộ Chính trị đặt nền móng đổi mới quản lý an toàn thực phẩm, với trọng tâm thống nhất đầu mối, rõ trách nhiệm và kiểm soát nguy cơ...

Ngày 3/11/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 114-KL/TW về tiếp tục hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Đây là chủ trương có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quyết tâm khắc phục những bất cập kéo dài trong tổ chức quản lý, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới sâu sắc phương thức điều hành, giám sát và thực thi pháp luật về an toàn thực phẩm.

Điểm đáng chú ý của Kết luận số 114-KL/TW nằm ở cách tiếp cận toàn diện, xác định an toàn thực phẩm là vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người, chất lượng dân số, năng suất lao động và sự phát triển bền vững. Theo đó, việc sắp xếp lại bộ máy cần gắn chặt với đổi mới tư duy quản lý, ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao trách nhiệm của từng cơ quan trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.

Khắc phục tình trạng phân tán trách nhiệm

Một trong những hạn chế lớn của công tác quản lý an toàn thực phẩm nhiều năm qua nằm ở sự phân tán về chức năng, nhiệm vụ giữa các bộ, ngành và địa phương. Cách phân công theo nhóm ngành hàng từng phát huy được thế mạnh chuyên môn, song cũng bộc lộ những bất cập, nhất là sự giao thoa giữa các lĩnh vực sản xuất, chế biến, bảo quản, lưu thông và tiêu thụ.

Phiên thảo luận “Từ nhà máy đến bàn ăn - Làm thế nào để đảm bảo an toàn thực phẩm” trong khuôn khổ tọa đàm “An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - niềm tin người tiêu dùng” do Báo Công Thương tổ chức, ngày 4/11/2026.

Phiên thảo luận “Từ nhà máy đến bàn ăn - Làm thế nào để đảm bảo an toàn thực phẩm” trong khuôn khổ tọa đàm “An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - niềm tin người tiêu dùng” do Báo Công Thương tổ chức, ngày 4/11/2026.

Sản phẩm thực phẩm đến tay người tiêu dùng thường trải qua nhiều công đoạn, liên quan đến nhiều chủ thể và cơ quan quản lý khác nhau. Trong khi đó, nguy cơ mất an toàn có thể xuất hiện ở bất kỳ khâu nào, thậm chí bắt nguồn từ nguyên liệu nhưng chỉ được phát hiện sau khi hàng hóa đã lưu thông rộng rãi. Sự phân tán thông tin, thiếu liên thông dữ liệu và chồng chéo trách nhiệm khiến việc xác định nguyên nhân, xử lý vi phạm, thu hồi sản phẩm trong một số trường hợp gặp khó khăn.

Kết luận số 114-KL/TW xác định rõ định hướng khắc phục tình trạng này bằng mô hình thống nhất một đầu mối quản lý từ Trung ương đến địa phương. Theo đó, ở Trung ương, kết thúc việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương; tổ chức lại Cục An toàn thực phẩm trực thuộc Bộ Y tế theo hướng tiếp nhận nguyên trạng chức năng, nhiệm vụ, nhân sự, hồ sơ, số liệu, cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm thuộc lĩnh vực an toàn thực phẩm tại hai bộ trên. Bộ Y tế quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật trong lĩnh vực an toàn thực phẩm đối với tất cả sản phẩm thực phẩm trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Ở cấp tỉnh, thống nhất tổ chức Chi cục An toàn thực phẩm trực thuộc Sở Y tế. Ở địa phương, cơ quan chuyên môn về văn hóa - xã hội thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã là đầu mối thực hiện chức năng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, với đội ngũ công chức có chuyên môn phù hợp.

Cách tổ chức này tạo cơ sở hình thành hệ thống quản lý thống nhất, giảm đầu mối, thuận lợi hơn trong điều hành, phối hợp và xác định trách nhiệm.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn việc thay đổi cơ cấu tổ chức nằm ở khả năng khắc phục triệt để tình trạng trách nhiệm bị chia cắt theo phạm vi quản lý. Việc tập trung đầu mối chỉ thực sự phát huy hiệu quả nếu đi kèm cơ chế phân định rõ thẩm quyền, nhiệm vụ và trách nhiệm giải trình.

Kết luận của Bộ Chính trị tiếp tục xác định Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương thực hiện các nhiệm vụ quản lý chuyên ngành theo phạm vi, trách nhiệm được phân công, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế trong hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật và tổ chức thực hiện.

Điều đó cho thấy thống nhất đầu mối quản lý cần được hiểu đúng về bản chất: có cơ quan chịu trách nhiệm xuyên suốt, đồng thời phát huy năng lực chuyên môn của các bộ, ngành liên quan. Việc chuyển giao chức năng cần làm rõ mối quan hệ giữa quản lý an toàn thực phẩm với quản lý chuyên ngành, nhất là ở những lĩnh vực gắn chặt với sản xuất, thương mại, phân phối hàng hóa và hoạt động kiểm soát thị trường.

Chủ động kiểm soát nguy cơ

Cùng với việc thống nhất đầu mối, Kết luận số 114-KL/TW đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm theo hướng hiện đại, hiệu quả, phù hợp thông lệ quốc tế.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị xác định chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá nguy cơ, từ quản lý thực phẩm phân đoạn, chia khúc theo ngành hàng sang quản trị theo chuỗi cung ứng thực phẩm; đồng thời bảo đảm truy xuất nguồn gốc, cảnh báo và kiểm soát sớm nguy cơ thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, kết nối liên thông.

Đây là sự thay đổi có ý nghĩa căn bản về tư duy quản lý bởi trong điều kiện thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, hoạt động chế biến phát triển nhanh, thương mại điện tử mở rộng và chuỗi cung ứng liên tục biến đổi, phương thức quản lý dựa nhiều vào hồ sơ, giấy phép và kiểm tra tại từng công đoạn riêng lẻ ngày càng bộc lộ những giới hạn.

Quản lý theo nguy cơ cho phép cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào những sản phẩm, cơ sở và công đoạn có khả năng phát sinh rủi ro cao, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp duy trì lịch sử tuân thủ tốt, có hệ thống kiểm soát chất lượng đáng tin cậy.

Tinh thần này đã được thể hiện trong quá trình xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Ngày 11/11/2026, sau khi các đại biểu Quốc hội thảo luận, đóng góp ý kiến vào dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình, làm rõ những vấn đề đại biểu quan tâm. Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh công tác quản lý an toàn thực phẩm cần đổi mới tư duy, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa, thay vì chỉ bị động xử lý hậu kiểm khi sản phẩm kém chất lượng, bị thổi phồng công dụng đã lưu hành trên thị trường và gây hại cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, phòng ngừa nguy cơ không đồng nghĩa với tạo thêm rào cản hành chính. Việc xây dựng luật phải chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học, phân tích nguy cơ và phù hợp thông lệ quốc tế; vừa nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch cho doanh nghiệp.

Lực lượng Quản lý thị trường tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh thực phẩm.

Lực lượng Quản lý thị trường tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh thực phẩm.

Theo nhiều chuyên gia, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đòi hỏi năng lực quản lý cao hơn, đặc biệt là khả năng phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro, kiểm nghiệm, giám sát và xử lý vi phạm. Giảm bớt thủ tục kiểm tra trước khi hàng hóa lưu thông cần đi liền với nâng cao hiệu quả giám sát trong quá trình lưu thông và cơ chế xử lý nghiêm minh đối với những hành vi gian lận. Hậu kiểm hiệu quả cũng đòi hỏi khả năng phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp, sản phẩm, kết quả kiểm nghiệm, lịch sử vi phạm và hoạt động lưu thông hàng hóa cần được kết nối để phục vụ cảnh báo, truy xuất và quyết định kiểm tra.

Chính vì vậy, yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu tập trung, kết nối liên thông trong Kết luận số 114-KL/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Dữ liệu cần trở thành công cụ phục vụ quản lý thực chất, giúp nhận diện nguy cơ, kiểm soát toàn chuỗi và hỗ trợ xử lý nhanh chóng khi xảy ra sự cố.

Hình thành môi trường cạnh tranh công bằng hơn

Tại tọa đàm về an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát do Cục Công nghiệp phối hợp với Báo Công Thương tổ chức ngày 4/11/2026, đại diện Cục Công nghiệp đã chỉ ra những vấn đề cần quan tâm như năng lực hậu kiểm tại địa phương, sự phân tán dữ liệu, nguy cơ từ nguyên liệu không rõ nguồn gốc và yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Những vấn đề đó cho thấy cải cách quản lý cần bảo đảm sự đồng bộ giữa thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực thực thi và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Đối với doanh nghiệp, một hệ thống quản lý minh bạch, thống nhất sẽ góp phần giảm thủ tục trùng lặp, hạn chế chi phí phát sinh và tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn. Doanh nghiệp chấp hành tốt quy định, đầu tư nghiêm túc cho công nghệ, chất lượng và truy xuất nguồn gốc cần được tạo điều kiện phát triển; những hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm không bảo đảm an toàn cần được phát hiện, xử lý nghiêm.

Lợi ích của việc bảo đảm an toàn thực phẩm vì thế còn thể hiện ở khả năng củng cố niềm tin của người tiêu dùng, nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng trong nước, quốc tế.

Thực tế, yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm đang ngày càng trở thành điều kiện quan trọng trong tiếp cận thị trường. Người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc, thành phần, quy trình sản xuất và trách nhiệm của nhà cung cấp. Các đối tác thương mại cũng đặt ra những tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ đối với sản phẩm và khả năng truy xuất.

Nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm, do đó, cũng chính là góp phần xây dựng nền sản xuất có trách nhiệm, tạo dựng uy tín hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ở góc độ rộng hơn, chủ trương của Bộ Chính trị còn đặt ra yêu cầu chuyển biến về nhận thức trong toàn xã hội. Trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm trước hết thuộc về các chủ thể sản xuất, kinh doanh, đồng thời gắn với hiệu quả quản lý của cơ quan nhà nước và sự tham gia giám sát của người tiêu dùng.

Sự thống nhất về bộ máy cần được chuyển hóa thành sự thống nhất trong hành động, từ xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, xử lý vi phạm. Hiệu quả cải cách cần được đánh giá bằng khả năng giảm nguy cơ mất an toàn thực phẩm, nâng cao tốc độ phát hiện và xử lý sự cố, hạn chế thủ tục không cần thiết và cải thiện mức độ tin cậy của người dân đối với hàng hóa trên thị trường.

Kết luận số 114-KL/TW đã xác lập định hướng quan trọng cho quá trình đổi mới quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Việc thể chế hóa và tổ chức thực hiện chủ trương này là cơ hội khắc phục những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm, xây dựng hệ thống quản lý tinh gọn, hiện đại, có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển.

Kết luận số 114-KL/TW nêu rõ: An toàn thực phẩm là một trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khoẻ con người, chất lượng dân số, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, biến đổi khí hậu, sự phát triển nhanh của công nghệ thực phẩm, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu, công tác quản lý an toàn thực phẩm đòi hỏi phải có mô hình quản lý hiện đại, thống nhất, toàn diện và dựa trên cơ sở khoa học.

Hà Trang

Có thể bạn quan tâm