Tin Khu Vực 
Trao đổi với phóng viên báo Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Hội - Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương nhận định, để tạo chuyển biến rõ rệt trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ, ngành Công Thương cần tập trung vào công nghiệp nền tảng, nâng thặng dư thương mại lên mức hợp lý và bảo đảm an ninh năng lượng bằng các giải pháp cụ thể, đo lường được.
Ông Nguyễn Văn Hội - Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương.
Quyết liệt triển khai hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết Đại hội XIV
- Thưa ông, để đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào đời sống, ngành Công Thương cần tập trung vào những trụ cột nào?
Ông Nguyễn Văn Hội: Nghị quyết đã nêu rất rõ quan điểm, định hướng và hệ thống giải pháp phát triển nền kinh tế đất nước, trong đó ngành Công Thương đóng vai trò quan trọng. Vì vậy, phải lựa chọn đúng trọng tâm, đúng thứ tự ưu tiên để đưa tinh thần nghị quyết vào thực tiễn.
Trước hết, phải bắt đầu từ nền tảng công nghiệp. Muốn phát triển bền vững thì chỉ số phát triển công nghiệp cần duy trì đúng theo mục tiêu hằng năm. Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo phải là trọng tâm. Từ quy hoạch vùng, quy hoạch đất đai đến cơ chế ưu đãi đầu tư đều cần hướng vào khu vực này, vì đây là khu vực tạo giá trị gia tăng và nâng cao năng lực tự chủ.
Cùng với đó, hoàn thiện khung pháp lý. Cần một cơ chế luật pháp mang tính tổng thể cho phát triển công nghiệp, gắn từ quy hoạch, chuỗi cung ứng đến hạ tầng và môi trường. Công nghiệp là nền tảng thì chính sách cũng phải có tính nền tảng. Việc khai thác và chế biến sâu các nguồn tài nguyên như mỏ sắt Thạch Khê, bauxite Lâm Đồng, khoáng sản quý hiếm cần được tính toán phù hợp để cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp trong nước, tạo nền tảng tăng trưởng dài hạn.
Một vấn đề lớn là tỷ lệ nội địa hóa. Thời gian qua, việc đánh giá vấn đề này còn cần nhiều cải thiện, bổ sung tiêu chí cụ thể cho từng ngành như ô tô, điện tử, dệt may, da giày. Vì thế, yêu cầu đặt ra là xây dựng hệ thống tiêu chí rõ ràng để chính sách xoay quanh mục tiêu nội địa hóa, đồng thời thu hút FDI có chọn lọc, gắn với cam kết chuyển giao công nghệ.
Về thương mại, bên cạnh tăng trưởng xuất khẩu, phải chú trọng thặng dư thương mại. Khi thặng dư tăng, đóng góp thực chất cho GDP mới rõ nét. Duy trì tăng trưởng 10 - 12% mỗi năm sẽ đóng góp lớn cho GDP. Thương mại điện tử cần phát triển ở mức bền vững, đồng thời siết chặt quản lý, đặc biệt với giao dịch xuyên biên giới để bảo đảm truy xuất nguồn gốc và nghĩa vụ thuế.
Thị trường nội địa hơn 100 triệu dân phải được coi là trụ cột. Không chỉ vận động ưu tiên hàng Việt, mà phải nâng chất lượng, mẫu mã, giá cả phù hợp để người tiêu dùng tự lựa chọn. Khi sản xuất trong nước tăng trưởng hợp lý và tiêu dùng nội địa được kích thích, nền kinh tế sẽ có độ ổn định cao hơn.
Trong điều kiện biến động quốc tế, xuất nhập khẩu có thể chịu tác động từ chi phí logistics và nguồn cung nguyên liệu. Do đó cần đa dạng hóa thị trường, củng cố các thị trường truyền thống và chủ động chuẩn bị năng lực cung ứng hàng thiết yếu, nhất là lương thực, thực phẩm và vật tư quan trọng.
Khẳng định vai trò của an ninh năng lượng
- An ninh năng lượng giữ vai trò ra sao trong bảo đảm các mục tiêu nghị quyết được thực hiện hiệu quả, thưa ông?
Ông Nguyễn Văn Hội: Muốn phát triển nhanh và bền vững thì điều kiện tiên quyết vẫn là bảo đảm an ninh năng lượng, bởi năng lượng có tính chất "sống còn" của kinh tế vĩ mô.
Trước mắt, Việt Nam phải triển khai đồng bộ các giải pháp cấp bách. Điển hình như phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, đặc biệt là pin lưu trữ năng lượng (BESS), để khai thác tối đa các dự án năng lượng tái tạo, tránh tình trạng dư thừa cục bộ nhưng không truyền tải được. Đồng thời hoàn thiện cơ chế khuyến khích điện tự sản tự tiêu, nhất là điện mặt trời mái nhà, tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người dân chủ động nguồn điện, giảm áp lực lên hệ thống.
Bên cạnh đó, mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp, hình thành thị trường điện thực sự có cung - cầu, có mua - bán minh bạch. Với sự phát triển của khoa học công nghệ, hoàn toàn có thể nâng công suất và hiệu quả các nhà máy hiện có, kể cả thủy điện nhỏ và vừa, đồng thời cải thiện hệ thống truyền tải. Đó là những giải pháp cấp bách để bảo đảm nguồn điện ổn định, tạo nền tảng thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao.
Về trung hạn cần đánh giá lại chiến lược cơ cấu nguồn. Việc mở rộng điện LNG hoặc chuyển đổi từ than sang LNG phải được tính toán kỹ vì liên quan tới nguồn cung và giá cả quốc tế. Cần cân nhắc duy trì và nâng cao hiệu quả các nhà máy nhiệt điện than hiện có; đồng thời phát triển mạnh điện gió trên bờ, ngoài khơi và điện mặt trời đi kèm hệ thống lưu trữ. Nguyên tắc là năng lượng tái tạo phải gắn với lưu trữ để bảo đảm tính ổn định hệ thống.
Tất cả những vấn đề này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải rà soát, đánh giá lại định hướng và cơ chế chính sách năng lượng, bảo đảm cân bằng giữa an toàn, chi phí và phát triển bền vững. Khi an ninh năng lượng được củng cố, nền kinh tế mới có điều kiện tập trung vào sản xuất, mở rộng thị trường nội địa và nâng cao hiệu quả xuất khẩu, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng 2 con số và thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới.
Đảm bảo cơ chế giám sát, đánh giá trong quá trình triển khai nghị quyết
- Để bảo đảm Nghị quyết Đại hội XIV được thực thi thực chất đối với lĩnh vực ngành Công Thương, cần cơ chế giám sát như thế nào và viện đang triển khai những nhiệm vụ gì, thưa ông?
Ông Nguyễn Văn Hội: Điều quan trọng nhất là phải xây dựng bộ tiêu chí cụ thể cho từng lĩnh vực. Như đã đề cập, công nghiệp cần rõ ràng tiêu chí về chỉ số phát triển và tỷ lệ nội địa hóa. Thương mại đảm bảo tiêu chí về cơ cấu mặt hàng, thị trường, mức độ tham gia chuỗi cung ứng và thặng dư thương mại. Thị trường nội địa phải có chỉ số đo lường cụ thể.
Đồng thời, lĩnh vực năng lượng cũng cần đặt ra chỉ tiêu định lượng về công suất, dự phòng và mức độ tự chủ. Hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phải có tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Công Thương, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đang xây dựng Chiến lược phát triển ngành Công Thương giai đoạn mới, bao quát mục tiêu tăng trưởng 2 con số, phát triển công nghiệp, thương mại và bảo đảm an ninh năng lượng. Chiến lược gồm đánh giá thực trạng, xây dựng kịch bản phát triển, dự báo rủi ro và đề xuất điều chỉnh chính sách.
Đã đến lúc phải kết hợp chặt chẽ giữa định tính và định lượng, nói rõ chỉ số nào tích cực, chỉ số nào còn cần cải thiện. Khi các mục tiêu được đo lường rõ ràng và giám sát minh bạch, tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV mới thực sự đi vào đời sống và chuyển hóa thành kết quả phát triển cụ thể của ngành Công Thương và nền kinh tế.
Trân trọng cảm ơn ông!
Nghị quyết Đại hội Đảng XIV nêu rõ, nhiệm vụ phát triển kinh tế nhà nước thực sự giữ vai trò chủ đạo trong việc bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược và dẫn dắt nền kinh tế, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; xác lập mô hình tăng trưởng mới, cơ cấu lại nền kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính gắn với bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.