Hàng giả 'về làng': Bảo vệ người tiêu dùng nông thôn trước những 'cạm bẫy' giá rẻ

Hàng giả len lỏi về nông thôn

Hàng giả, hàng nhái đang xuất hiện dưới nhiều hình thức, len lỏi vào các vùng nông thôn, miền núi thông qua mạng lưới phân phối, hoạt động bán hàng trực tuyến và những chương trình giới thiệu sản phẩm. Các đối tượng kinh doanh hàng vi phạm có thể lợi dụng tâm lý chuộng giá rẻ, thiếu thông tin về sản phẩm hoặc sự tin tưởng của người dân để tiêu thụ hàng hóa kém chất lượng.

Theo báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trong 9 tháng năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 35.727 vụ, xử lý 29.223 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách nhà nước 376 tỷ đồng, có 239 vụ việc được chuyển cơ quan điều tra.

Riêng lĩnh vực phân bón, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ vi phạm liên quan đến phân bón, tổng số tiền xử phạt hành chính hơn 3,63 tỷ đồng và chuyển cơ quan điều tra 4 vụ.

Nhiều vụ việc được phát hiện với quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi. Ngày 1/10/2026 vừa qua, Bộ Công an thông tin về đường dây sản xuất, buôn bán phân bón giả tại Đắk Lắk và nhiều địa phương. Cơ quan chức năng thu giữ gần 627 tấn phân bón giả cùng 957,6 tấn nguyên liệu, phân bón phục vụ sản xuất, pha trộn, đóng gói.

Kết quả điều tra bước đầu xác định, từ năm 2025 đến thời điểm bị phát hiện, các đối tượng đã xuất bán hơn 24.240 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ, trị giá trên 159 tỷ đồng. Trong đó, chỉ 461 tấn thực sự có nguồn gốc Bỉ, số còn lại được thay đổi bao bì, nhãn mác để thể hiện xuất xứ không đúng thực tế.

Ngày 14/10/2026, Công an tỉnh Cà Mau tiếp tục công bố vụ án sản xuất, buôn bán phân bón giả. Lực lượng chức năng phát hiện hơn 5,3 tấn phân bón chuẩn bị tiêu thụ, trên 81 tấn nguyên liệu cùng 13.653 vỏ bao bì in tên nhiều thương hiệu phân bón khác nhau.

Những vụ việc trên đặt ra lo ngại về nguy cơ hàng giả xâm nhập thị trường vật tư nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và sinh kế của người nông dân.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Viết Hồng - đại diện Công ty Vina CHG, người có gần 20 năm nghiên cứu và cung cấp giải pháp chống hàng giả cảnh báo, hàng giả đang tiếp tục len lỏi vào các nơi, các vùng sâu, xa, hẻo lánh. Các đối tượng có thể tổ chức sự kiện, chương trình giới thiệu sản phẩm để mời chào người dân mua hàng kém chất lượng. Những hình thức tiếp cận trực tiếp này gây khó khăn cho người mua nếu thiếu thông tin nhận diện sản phẩm và không nắm rõ quyền lợi của mình.

Đối với vật tư nông nghiệp, hậu quả của hàng giả có thể kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất của người dân. Theo ông Nguyễn Quốc An - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao, phân bón giả, phân bón nhái gây thiệt hại cho người nông dân, ảnh hưởng đến kết quả sản xuất, đồng thời làm suy giảm uy tín thương hiệu và niềm tin của khách hàng đối với doanh nghiệp. Những tổn thất này rất khó đo đếm đầy đủ bằng giá trị hàng hóa bị làm giả, bởi tác động còn liên quan đến hiệu quả canh tác và sinh kế của người nông dân.

Ở góc độ chuỗi cung ứng, ông Hà Tiến Dũng - đại diện Công ty Tây Bắc TV chia sẻ, doanh nghiệp từng đầu tư phát triển một dòng sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu nhưng khi hàng giả xuất hiện, niềm tin của khách hàng suy giảm, kéo theo doanh số sụt giảm. Hoạt động tiêu thụ sản phẩm gặp khó khăn đã ảnh hưởng trực tiếp đến người nông dân, khiến họ không thể tiếp tục duy trì sản xuất loại cây trồng cung cấp nguyên liệu cho doanh nghiệp.

Thực trạng này đòi hỏi tăng cường kiểm soát thị trường, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ người mua ngay tại địa bàn nông thôn, nhất là đối với những mặt hàng liên quan trực tiếp đến đời sống và sản xuất nông nghiệp.

Siết trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng

Theo ông Vũ Văn Trung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, người tiêu dùng thường ở thế yếu trong các giao dịch do thiếu thông tin và kiến thức về sản phẩm. Nhu cầu mua sắm cùng tâm lý tin tưởng vào những lời giới thiệu, quảng cáo có thể khiến người mua đưa ra quyết định vội vàng, tiềm ẩn nguy cơ thiệt hại.

Đối với người dân tại các khu vực nông thôn, miền núi, khó khăn còn xuất phát từ khả năng tiếp cận thông tin, dịch vụ tư vấn pháp luật và các kênh giải quyết khiếu nại.

Nhằm tăng cường bảo vệ những nhóm người tiêu dùng có nguy cơ chịu thiệt thòi, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã quy định cơ chế bảo vệ người tiêu dùng dễ bị tổn thương tại Điều 8. Nhóm này bao gồm người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn cùng các đối tượng khác theo quy định.

Đối với các chương trình giới thiệu sản phẩm, hội thảo kết hợp bán hàng, Điều 47 của Luật quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh khi thực hiện hoạt động bán hàng không tại địa điểm giao dịch thường xuyên với tổng giá trị vượt 10 triệu đồng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Theo đó, đơn vị tổ chức phải thông báo trước cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi diễn ra hoạt động, niêm yết công khai thông tin về doanh nghiệp và sản phẩm, cung cấp thông tin trung thực, giao hóa đơn, chứng từ và duy trì kênh tiếp nhận, giải quyết khiếu nại.

Đặc biệt, doanh nghiệp phải nhận lại sản phẩm, hàng hóa trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày bán nếu đáp ứng các điều kiện luật định về bao bì, nhãn, tem và thời hạn sử dụng. Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông báo, theo dõi và kiểm tra hoạt động bán hàng theo quy định.

Đối với hình thức bán hàng tận cửa, Điều 43 và Điều 44 cũng quy định người bán phải công khai thông tin về tổ chức, cá nhân kinh doanh, không được tiếp tục chào bán khi người tiêu dùng đã từ chối và phải bảo đảm quyền cân nhắc lại hợp đồng bằng văn bản theo thời hạn luật định.

Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng giám sát hoạt động bán hàng trực tiếp, ngăn ngừa các hành vi lợi dụng hội thảo, chương trình giới thiệu sản phẩm để xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng.

Riêng đối với phân bón và vật tư phục vụ sản xuất nông nghiệp, cần phân biệt phạm vi áp dụng pháp luật. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng điều chỉnh các giao dịch phục vụ mục đích tiêu dùng, sinh hoạt, không vì mục đích thương mại. Hoạt động mua bán vật tư phục vụ sản xuất, kinh doanh còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về trồng trọt, chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các quy định có liên quan.

Ông Phan Văn Tâm - Phó Tổng giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền cho biết, doanh nghiệp đã sử dụng hệ thống mã nhận diện trên bao bì nhằm hỗ trợ kiểm tra nguồn gốc, truy xuất lô hàng và thời điểm sản xuất. Tuy nhiên, giải pháp chống hàng giả phải phù hợp với khả năng tiếp cận công nghệ của người nông dân. 

Tại Công ty CP Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao đã triển khai tem thông minh gắn mã QR và ký hiệu nhận diện thương hiệu trên bao bì để hỗ trợ khách hàng phân biệt sản phẩm chính hãng. Tuy nhiên, mã QR hay tem nhận diện chỉ là công cụ hỗ trợ tra cứu thông tin, chưa đủ căn cứ khẳng định hàng hóa là thật bởi các loại mã và bao bì vẫn có nguy cơ bị sao chép, làm giả. Người mua cần đối chiếu thông tin qua kênh chính thức của nhà sản xuất và liên hệ cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đối với người dân khu vực nông thôn, cần cảnh giác với các chương trình giới thiệu sản phẩm kèm lời mời nhận quà, ưu đãi bất thường hoặc yêu cầu thanh toán ngay. Khi mua hàng, đặc biệt là phân bón và vật tư nông nghiệp, nên lựa chọn đại lý uy tín, kiểm tra nhãn hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ và lưu giữ hóa đơn, chứng từ để có căn cứ bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.

Trường hợp nghi ngờ hàng giả, người dân có thể thông báo cho chính quyền địa phương, lực lượng Quản lý thị trường hoặc cơ quan Công an để được kiểm tra, xử lý. Đối với những tranh chấp thuộc phạm vi bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người dân có thể liên hệ Tổng đài 1800.6838 để được tư vấn, hướng dẫn theo quy định.

Ngăn chặn hàng giả xâm nhập nông thôn đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ hoạt động phân phối, xử lý nghiêm hành vi vi phạm và tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp. Bảo vệ người dân trước những cạm bẫy hàng giả cũng chính là bảo vệ sinh kế, niềm tin thị trường và môi trường kinh doanh lành mạnh tại khu vực nông thôn.