Tin Khu Vực
Khi lời quảng cáo đánh trúng tâm lý người cao tuổi
Thương mại điện tử và mạng xã hội đang mang đến nhiều tiện ích mua sắm, giúp người cao tuổi dễ dàng tiếp cận hàng hóa ngay tại nhà. Tuy nhiên, bên cạnh sự thuận tiện là nguy cơ mua phải hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc sản phẩm được quảng cáo sai lệch về công dụng.
Đặc biệt, các sản phẩm chăm sóc sức khỏe thường được giới thiệu bằng những lời quảng cáo hấp dẫn, đánh vào nhu cầu cải thiện sức khỏe của người cao tuổi. Trên các phiên livestream, những thông điệp như giảm giá trong thời gian ngắn, số lượng có hạn hoặc chốt đơn ngay để nhận ưu đãi có thể khiến người mua quyết định vội vàng, chưa kịp kiểm chứng thông tin.
Mua sắm trực tuyến mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro đối với người cao tuổi.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về vấn đề này, luật sư Nguyễn Quang Ngọc, Giám đốc Công ty Luật Quốc tế Thiên Việt cho biết, theo khoản 1 Điều 8 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 xác định người cao tuổi là một trong những nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, cần có cơ chế bảo vệ phù hợp.
Trong khi đó, thương mại điện tử tạo thêm cơ hội tiếp cận hàng hóa, dịch vụ nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro khi một bộ phận người cao tuổi chưa có đầy đủ kỹ năng nhận diện thông tin và kiểm chứng chất lượng sản phẩm trên môi trường mạng.
Luật sư Nguyễn Quang Ngọc chỉ ra ba nhóm rủi ro đáng chú ý. Trước hết là quảng cáo thổi phồng công dụng, nhất là thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe được giới thiệu như thuốc chữa bệnh hoặc có khả năng điều trị nhiều loại bệnh. Những thông tin này dễ tác động đến người đang có nhu cầu chăm sóc, cải thiện sức khỏe.
Tiếp đó là hoạt động bán hàng qua livestream với những lời mời chào tạo áp lực chốt đơn, khiến người tiêu dùng không có đủ thời gian tìm hiểu sản phẩm và điều kiện giao dịch. “Đặc biệt, nếu không lưu lại nội dung quảng cáo, tin nhắn hay chứng từ mua hàng, người tiêu dùng sẽ gặp khó khăn khi phát sinh tranh chấp”, luật sư Nguyễn Quang Ngọc lưu ý.
Rủi ro còn đến từ hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ hoặc không bảo đảm chất lượng. Theo luật sư Nguyễn Quang Ngọc, thiệt hại đối với người cao tuổi không chỉ là số tiền mua hàng mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí làm chậm trễ việc tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp.
Từ góc độ quản lý thị trường, ông Lê Mạnh Thao, Quyền Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Tuyên Quang nhận định, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream bán hàng, nguy cơ kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và quảng cáo sai sự thật trên môi trường trực tuyến vẫn tiềm ẩn diễn biến phức tạp.
Theo ông Thao, các đối tượng có thể lợi dụng Facebook, TikTok, Zalo để quảng bá sản phẩm, tiếp cận người tiêu dùng mà không cần duy trì cửa hàng kinh doanh cố định. “Đối với các mặt hàng như thực phẩm, mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc sức khỏe ... nguy cơ đáng quan tâm là việc giới thiệu công dụng vượt quá thực tế, cung cấp thông tin thiếu đầy đủ hoặc không chứng minh được nguồn gốc hàng hóa”, ông Lê Mạnh Thao cho biết.
Ông Thao cũng lưu ý người cao tuổi có thể gặp khó khăn trong việc kiểm chứng thông tin, phân biệt nội dung quảng cáo với những đánh giá khách quan về sản phẩm.
Lực lượng Quản lý thị trường Tuyên Quang kiểm tra nguồn gốc xuất xứ hàng hóa tại một hộ kinh doanh.
Tại Tuyên Quang, thương mại điện tử được xác định là một trong những lĩnh vực trọng tâm cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát. Theo báo cáo của Chi cục Quản lý thị trường tỉnh, trong 10 tháng đầu năm 2026, toàn lực lượng đã kiểm tra 679 vụ, xử phạt vi phạm hành chính 578 vụ, thu nộp ngân sách nhà nước hơn 4,09 tỷ đồng. Đây là kết quả xử lý chung trên tất cả các lĩnh vực.
Riêng hoạt động thương mại điện tử, lực lượng chức năng đã xử lý 5 hành vi vi phạm, với tổng số tiền xử phạt 72,5 triệu đồng, liên quan đến kinh doanh hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng cấm trên môi trường internet.
Trước nguy cơ vi phạm trên không gian mạng, Chi cục đã thành lập Tổ công tác thương mại điện tử, ban hành kế hoạch kiểm tra, giám sát năm 2026 và tăng cường rà soát các website, ứng dụng thương mại điện tử nhằm kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.
Tăng kiểm soát, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cao tuổi
Không chỉ đối mặt nguy cơ mua phải hàng hóa không bảo đảm chất lượng, người cao tuổi còn có thể gặp khó khăn khi yêu cầu đổi trả, hoàn tiền hoặc khiếu nại. Việc mua bán qua tài khoản mạng xã hội, giao hàng qua đơn vị vận chuyển khiến quá trình xác định người bán và thu thập chứng cứ không phải lúc nào cũng thuận lợi.
Đề cập đến công tác kiểm tra, xử lý vi phạm, ông Lê Mạnh Thao cho biết phương thức kinh doanh trên môi trường thương mại điện tử ngày càng đa dạng, trong khi thông tin về chủ thể kinh doanh, địa điểm tập kết và lưu giữ hàng hóa nhiều trường hợp không rõ ràng. “Khó khăn lớn nhất trong kiểm tra, xử lý vi phạm trên môi trường thương mại điện tử là phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng, trong khi thông tin về chủ thể kinh doanh, địa điểm tập kết và lưu giữ hàng hóa nhiều trường hợp không rõ ràng”, ông Lê Mạnh Thao nhận định.
Một số hoạt động mua bán được thực hiện qua tài khoản mạng xã hội, giao dịch trực tuyến rồi vận chuyển hàng hóa đến người mua, gây khó khăn cho việc xác minh.
Trước thực tế này, lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Tuyên Quang tăng cường theo dõi hoạt động kinh doanh trên Facebook, TikTok, Zalo; rà soát website, tài khoản có dấu hiệu kinh doanh hàng nhập lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Đồng thời, lực lượng chú trọng thu thập chứng cứ điện tử, xác minh chủ thể kinh doanh, địa điểm tập kết hàng hóa và phối hợp với cơ quan Công an, đơn vị vận chuyển cùng các lực lượng liên quan để xử lý vi phạm. Nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường phối hợp liên ngành là những giải pháp quan trọng để kiểm soát thị trường trên không gian số.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Quang Ngọc cho rằng người bán có trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ, chính xác về hàng hóa và bảo đảm chất lượng sản phẩm theo nội dung công bố, quảng cáo, thỏa thuận với người tiêu dùng.
Trường hợp hàng hóa không đúng mô tả, không bảo đảm chất lượng hoặc gây thiệt hại, tùy tình huống cụ thể, người tiêu dùng có quyền yêu cầu đổi trả, hoàn tiền hoặc bồi thường theo quy định pháp luật.
Đối với sản phẩm có khuyết tật gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng hoặc tài sản, trách nhiệm bồi thường được xem xét theo Bộ luật Dân sự năm 2015 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023.
Theo luật sư Nguyễn Quang Ngọc, Điều 39 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng quy định trách nhiệm của tổ chức thiết lập, vận hành nền tảng số trung gian trong việc tiếp nhận, giải quyết phản ánh, khiếu nại; minh bạch thông tin và hỗ trợ người tiêu dùng lưu trữ thông tin giao dịch. “Nền tảng thương mại điện tử không thể đứng ngoài trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng”, luật sư Nguyễn Quang Ngọc nhấn mạnh.
Tuy nhiên, trách nhiệm bồi thường của nền tảng phải được xác định theo vai trò cụ thể, hành vi vi phạm và quy định pháp luật áp dụng, không mặc nhiên đồng nhất với trách nhiệm của người trực tiếp bán hàng.
Để bảo vệ quyền lợi, luật sư Nguyễn Quang Ngọc khuyến nghị người cao tuổi lưu giữ hình ảnh quảng cáo, nội dung livestream, tin nhắn, hóa đơn, chứng từ thanh toán và thông tin người bán. Đây là cơ sở quan trọng để chứng minh giao dịch khi phát sinh tranh chấp.
Khi mua phải hàng hóa không đúng quảng cáo hoặc không bảo đảm chất lượng, người tiêu dùng cần liên hệ người bán và nền tảng để yêu cầu giải quyết, ưu tiên hình thức trao đổi có thể lưu lại nội dung. Nếu không được giải quyết thỏa đáng, có thể phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Trường hợp có dấu hiệu lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc vi phạm pháp luật hình sự, người tiêu dùng cần kịp thời trình báo cơ quan Công an; đồng thời có thể cân nhắc khởi kiện tại Tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Người cao tuổi không nên im lặng hoặc chấp nhận thiệt hại chỉ vì không thành thạo công nghệ hay ngại thực hiện thủ tục khiếu nại. Gia đình, tổ chức xã hội và cơ quan chức năng cần tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ để nhóm người tiêu dùng này tiếp cận cơ chế bảo vệ quyền lợi thuận lợi hơn.
Trước những rủi ro ngày càng đa dạng trên không gian mạng, bảo vệ người tiêu dùng cao tuổi cần sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử và gia đình. Cùng với việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, trang bị kỹ năng nhận diện hàng giả, quảng cáo sai lệch và thực hiện quyền khiếu nại sẽ giúp người cao tuổi mua sắm trực tuyến an toàn, chủ động hơn.