Tin Khu Vực
Hạ nhiệt nhiên liệu trong ngắn hạn
Liên minh châu Âu (EU) cho biết sẵn sàng phối hợp với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) triển khai đợt xả kho dự trữ nhiên liệu khẩn cấp mới nhằm ứng phó với giá dầu diesel tăng cao. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định, biện pháp này có thể giúp hạ giá nhiên liệu trong ngắn hạn nhưng khó giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài. Giá dầu diesel tại EU đang ở mức cao kỷ lục, trong khi lo ngại về khả năng Mỹ áp đặt lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel ngày càng gia tăng, thúc đẩy các lời kêu gọi hành động trong khối.
Người phát ngôn Ủy ban châu Âu Anna-Kaisa Itkonen ngày 2/10 cho biết EU sẵn sàng hợp tác với IEA về khả năng giải phóng nguồn dự trữ nhiên liệu nhằm giảm áp lực giá năng lượng. Trước đó, ngày 30/9, IEA xác nhận có thể xem xét giải phóng thêm dầu từ kho dự trữ khẩn cấp nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung trở nên nghiêm trọng hơn.
Đến thời điểm hiện tại, quy mô đợt xả kho mới vẫn chưa được xác nhận. Tuy nhiên, theo các nhà ngoại giao EU, Pháp đã đề xuất giải phóng 50 triệu thùng dầu diesel, tương đương khoảng 6,7 triệu tấn, cùng 50 triệu thùng dầu thô từ kho dự trữ khẩn cấp của IEA.
Ông George Shaw, nhà phân tích cấp cao về thị trường nhiên liệu chưng cất tại Kpler, đánh giá đề xuất đưa 50 triệu thùng dầu diesel ra thị trường là một khối lượng đáng kể. Theo Kpler, EU và Anh đã nhập khẩu 24,25 triệu thùng dầu diesel từ bên ngoài khu vực trong tháng 9. Như vậy, lượng dầu diesel được đề xuất giải phóng tương đương khoảng hai lần khối lượng nhập khẩu hàng tháng này. Các nhà phân tích cho rằng mức độ tác động đến giá nhiên liệu phụ thuộc vào khối lượng dầu được đưa ra thị trường cũng như tốc độ nguồn cung tiếp cận người tiêu dùng.
Ông Alan Gelder, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách lọc dầu, hóa chất và thị trường dầu mỏ tại Wood Mackenzie, nhận định việc giải phóng lượng lớn dầu diesel từ kho dự trữ có thể khiến giá bán buôn giảm 20 - 30 USD/thùng, tương đương khoảng 0,10 - 0,15 euro/lít tại các trạm xăng. Theo ông, người tiêu dùng có thể nhận thấy giá nhiên liệu giảm chỉ sau vài ngày.
Một trạm xăng ở Rome, Italy.
Nguồn cung dầu diesel châu Âu chịu nhiều sức ép
Dù có thể giúp hạ nhiệt giá nhiên liệu trong ngắn hạn, việc xả kho dự trữ khó giải quyết tình trạng mất cân đối cung - cầu trên thị trường toàn cầu. Theo chuyên gia Gelder, nguồn cung dầu diesel thế giới hiện vẫn thấp hơn nhu cầu. Việc tiếp tục giải phóng dự trữ chỉ giúp kéo dài thời gian ứng phó với khủng hoảng, đồng thời khiến các quốc gia dễ bị tổn thương hơn trước những thay đổi trong chính sách xuất khẩu của các nước khác, trong đó có Mỹ.
Nguồn cung dầu diesel tại châu Âu đang chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố. Các nhà máy lọc dầu của Nga chưa hoạt động hết công suất sau những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Bên cạnh đó, xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu từ Trung Đông suy giảm, trong khi nguồn cung từ châu Á cũng bị thu hẹp do xung đột Mỹ - Iran và những hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông.
Về quy mô dự trữ chiến lược, ông Gelder cho biết các quốc gia lớn ở châu Âu có lượng dầu dự trữ đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 70 - 100 ngày. Theo quy định, các nước phải duy trì lượng dầu dự trữ tương đương 60 ngày tiêu thụ trong nước hoặc 90 ngày nhập khẩu, tùy theo mức nào lớn hơn. Ông Gelder nhận định, châu Âu vẫn có ít nhất hai tháng dự trữ trong trường hợp nguồn cung bên ngoài bị gián đoạn, với điều kiện các nhà máy lọc dầu trong khu vực tiếp tục hoạt động.
Trong khi đó, giá xăng và dầu diesel tại châu Âu vẫn ở mức cao do giá dầu thô quốc tế tăng, chi phí gia tăng và công suất lọc dầu hạn chế. Các nhà máy lọc dầu trong khu vực đang hoạt động gần hết công suất, khiến khả năng gia tăng sản lượng không còn nhiều.
Theo ông Gelder, các nhà máy lọc dầu tại những quốc gia Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ở châu Âu đang vận hành với công suất hơn 80%, tính theo tỷ lệ lượng dầu thô đầu vào so với công suất thiết kế, tương đương khoảng 11 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Điều này cho thấy dư địa tăng sản lượng của khu vực khá hạn chế.
Trong bối cảnh đó, châu Âu ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu dầu diesel. Việc giải phóng các sản phẩm lọc dầu từ kho dự trữ chiến lược của các nước EU được xem là một trong những giải pháp nhanh nhất để bổ sung nguồn cung và tác động đến giá nhiên liệu.
Tuy nhiên, việc tái tích trữ sẽ là một thách thức đáng kể vỉ giải phóng kho dự trữ chiến lược đồng nghĩa với việc làm suy giảm một vùng đệm quan trọng, trong khi thời gian kéo dài của cuộc khủng hoảng vẫn chưa thể xác định. Quá trình bổ sung dự trữ sẽ phụ thuộc vào khả năng gia tăng sản lượng và xuất khẩu từ Trung Đông.
EU chịu sức ép từ Mỹ, kỳ vọng khơi thông nguồn cung
Bên cạnh những khó khăn về nguồn cung, EU còn chịu sức ép từ Mỹ về việc nhanh chóng giải phóng một phần dự trữ dầu chiến lược nhằm góp phần hạ nhiệt giá dầu diesel toàn cầu.
Tuy nhiên, ngày 2/10, Brussels đã lên tiếng phản hồi các cảnh báo của Washington về khả năng áp đặt lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, cho rằng động thái này sẽ làm suy giảm lòng tin vào Mỹ với tư cách là một đối tác đáng tin cậy. Đại diện EU khẳng định khối hoàn toàn phản đối bất kỳ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel nào.
Nếu được triển khai, đợt giải phóng dự trữ mới sẽ nối tiếp thỏa thuận hồi tháng 3 giữa các quốc gia thành viên IEA về việc đưa 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp ra thị trường. Theo thỏa thuận, mỗi quốc gia thực hiện việc giải phóng dự trữ theo lịch trình riêng. Dù vậy, những diễn biến trên thị trường cho thấy áp lực nguồn cung vẫn chưa được giải quyết. Xuất khẩu dầu diesel từ Trung Đông trong tháng 9 vẫn thấp hơn hơn 50% so với cùng kỳ năm ngoái.
Để giá dầu diesel giảm bền vững, thị trường lọc dầu toàn cầu cần được cải thiện về nguồn cung. Điều này đòi hỏi xung đột Mỹ - Iran được giải quyết, tạo điều kiện để các nước xuất khẩu dầu ở Trung Đông gia tăng sản lượng, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu từ những nhà cung cấp khác, trong đó có Nga.
Ngoài ra, áp lực lên nguồn cung dầu diesel cũng có thể giảm nếu giá năng lượng cao và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu, qua đó làm suy giảm nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu.
Những yếu tố này cho thấy, việc xả kho dự trữ có thể giúp thị trường giảm bớt sức ép trước mắt, nhưng triển vọng ổn định giá dầu diesel tại châu Âu vẫn phụ thuộc chủ yếu vào khả năng khôi phục nguồn cung và cân bằng lại thị trường năng lượng toàn cầu.