Doanh nghiệp chủ động khai thác cơ hội thị trường
Với sự tham gia của 10 quốc gia ASEAN cùng Australia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và New Zealand, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (Hiệp định RCEP) hình thành một không gian thương mại có quy mô lớn, chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, gần 30% dân số thế giới và khoảng 30% thương mại toàn cầu. Quy mô thị trường này mở ra dư địa cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, nhất là trong bối cảnh doanh nghiệp đang tìm kiếm thêm thị trường, khách hàng và cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.

Hiệp định RCEP tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Trao đổi với Báo Công Thương về tận dụng cơ hội xuất khẩu từ Hiệp định RCEP, bà Nguyễn Thị Huyền, CEO Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế Hồi Việt Nam (Vinasamex) cho biết, ngoài tập trung xuất khẩu sang thị trường châu Âu, Mỹ, song trong RCEP, doanh nghiệp đang khai thác mạnh thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia. Sau khi RCEP có hiệu lực, doanh nghiệp đã nhận thấy những tác động tích cực từ hiệp định, khi có thêm cơ hội hợp tác kinh doanh với đối tác Nhật Bản nhờ ưu đãi thuế quan từ RCEP, chi phí vận chuyển tối ưu và chất lượng nông sản Việt Nam.
Chia sẻ từ doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, ông Nguyễn Hữu Đại, Giám đốc Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Vinafood cũng cho hay, trong các thành viên RCEP, Trung Quốc là thị trường láng giềng có quy mô lớn và giàu tiềm năng nhờ dân số đông. Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam khi khai thác thị trường RCEP. Hiện sản phẩm cà phê của Vinafood đã có mặt trên kệ hàng của một số hệ thống siêu thị và các kênh bán hàng trực tuyến tại Trung Quốc.
Bên cạnh Trung Quốc, các nước ASEAN theo ông Nguyễn Hữu Đại đồng thời được doanh nghiệp xác định là thị trường tiềm năng đối với các sản phẩm nông sản đặc sản vùng miền đã qua chế biến sâu. Việc tiếp cận các thị trường trong khu vực không chỉ giúp mở rộng đầu ra mà còn tạo điều kiện nâng cao giá trị nông sản Việt Nam và đẩy mạnh phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu tiêu dùng.
Để khai thác các thị trường tiềm năng trong RCEP, việc cập nhật thông tin về các cam kết thương mại và quy định thị trường có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình xây dựng chiến lược xuất khẩu đối với doanh nghiệp. Ông Nguyễn Hữu Đại chia sẻ, Vinafood thường xuyên tham gia các hội thảo do bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Công Thương tổ chức, nhằm cập nhật những quy định mới nhất về các FTA, trong đó có RCEP. Qua đó, doanh nghiệp có thêm thông tin để xây dựng kế hoạch và chiến lược xuất khẩu phù hợp. "Thông tin tuyên truyền về ưu đãi, cam kết của RCEP được Bộ Công Thương cung cấp kỹ lưỡng, kịp thời tới cộng đồng doanh nghiệp", ông Đại ghi nhận.
Tháo điểm nghẽn để tận dụng cam kết
Thực tế triển khai tại doanh nghiệp cho thấy, đặc biệt tại những thị trường có tiêu chuẩn cao như Nhật Bản và Hàn Quốc, việc đáp ứng các yêu cầu này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong phương thức tổ chức sản xuất và kinh doanh. Về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Huyền nhấn mạnh, các thị trường như Nhật Bản và Hàn Quốc đều có những quy định rất nghiêm ngặt về hồ sơ, giấy tờ và tính minh bạch của toàn bộ chuỗi giá trị. Đây là thách thức đối với doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng đồng thời cũng tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp đã xây dựng được mô hình sản xuất theo chuỗi và có khả năng truy xuất nguồn gốc.
Đối với Vinasamex, theo bà Nguyễn Thị Huyền, việc chinh phục được thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc còn được xem là bước đệm thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận sâu hơn các thị trường cao cấp như châu Âu và Mỹ. Do vậy, để đáp ứng yêu cầu của đối tác, doanh nghiệp đã từng bước thay đổi phương thức hoạt động, chuyển từ mô hình mua gom để bán sang những thị trường dễ tính, giá thấp, sang tổ chức sản xuất bài bản theo yêu cầu của từng thị trường.
Công tác kiểm soát và lưu trữ hồ sơ truy xuất được thực hiện thông qua việc ghi chép nhật ký đầy đủ cho từng lô hàng, từ khâu nguyên liệu, chế biến, sản xuất đến khi xuất bán. "Song song với đó, Vinasamex đầu tư máy móc, hạ tầng nhà máy, chuẩn hóa quy trình và mời chuyên gia quốc tế trực tiếp đánh giá toàn bộ chuỗi giá trị để cấp các chứng nhận quốc tế", bà Huyền nói.

Doanh nghiệp Việt Nam chủ động đầu tư công nghệ để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Tại Trung Quốc, theo ông Nguyễn Hữu Đại, để đưa hàng hóa vào thị trường này, doanh nghiệp phải vượt qua nhiều rào cản thương mại và đáp ứng các quy định khắt khe. Trước yêu cầu đó, doanh nghiệp đang từng bước hoàn thiện năng lực để đáp ứng quy định của thị trường.
Trước những khó khăn trong xuất khẩu, cũng như nâng cao khả năng tận dụng hiệu quả Hiệp định RCEP, ông Nguyễn Hữu Đại bày tỏ, doanh nghiệp mong muốn có thêm chính sách hỗ trợ, ưu đãi về nguồn vốn tín dụng, hỗ trợ hạ tầng nhà xưởng sản xuất và xây dựng chính sách thuế linh hoạt hơn, nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, tiếp cận được thị trường xuất khẩu tiềm năng.
Cùng với đó, triển khai các chương trình kết nối sâu hơn thông qua hoạt động giao thương trực tiếp qua đại sứ quán các nước, giới thiệu đối tác và hỗ trợ thiết lập không gian trưng bày sản phẩm cố định để quảng bá hình ảnh doanh nghiệp. Ngoài ra, doanh nghiệp cần tăng cường đào tạo chuyên sâu về FTA, thông qua các kênh chia sẻ và hướng dẫn chi tiết về những cam kết trong Hiệp định RCEP, EVFTA, CPTPP, giúp doanh nghiệp hiểu sâu và biết cách áp dụng hiệu quả vào hoạt động kinh doanh thực tế.
Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo TS.Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), thời gian qua, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đã có bước tiến quan trọng khi chuyển từ tư duy "bán những gì mình có" sang "tổ chức sản xuất kinh doanh, bán những gì thị trường cần". Dù vậy, khoảng cách giữa khả năng tiếp cận thị trường và năng lực thực tế để đáp ứng các tiêu chuẩn, yêu cầu truy xuất nguồn gốc vẫn còn lớn.
Trong đó, TS.Tô Hoài Nam chỉ rõ, hiện chi phí chứng nhận, kiểm định, logistics và nhân sự chuyên trách xuất khẩu tạo ra sức ép đáng kể đối với doanh nghiệp. Mặt khác, do quy mô và nguồn lực còn hạn chế, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tìm được đơn hàng đầu tiên, nhưng lại gặp khó khăn trong việc duy trì năng lực thực hiện đúng cam kết, đồng thời phát triển các đơn hàng mới một cách liên tục cho đối tác.
Từ thực tế đó, để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng, khai thác hiệu quả cơ hội mà các FTA, trong đó có RCEP mang lại, TS.Tô Hoài Nam đề xuất, xây dựng mạng lưới doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa theo chuỗi ngành hàng. Theo đó, cần có cơ chế tạo động lực kinh tế thông qua ưu đãi thuế và hạ tầng để khuyến khích doanh nghiệp lớn tham gia dẫn dắt. "Tuy nhiên, việc hỗ trợ cần hướng tới mục tiêu giúp doanh nghiệp từng bước nâng cao giá trị gia tăng, tự đứng vững bằng năng lực đổi mới sáng tạo, thay vì trở thành những đơn vị gia công phụ thuộc kéo dài", TS.Tô Hoài Nam nhấn mạnh.
Hiệp định RCEP đã mở thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường, tìm kiếm đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Tuy nhiên, khả năng chuyển hóa những cơ hội này thành kết quả xuất khẩu thực chất phụ thuộc vào năng lực của từng doanh nghiệp.