EVFTA mở rộng cơ hội xuất khẩu xanh ngành lương thực, thực phẩm Việt

Thị trường EU mở ra nhiều cơ hội từ EVFTA, song đặt ra yêu cầu cao về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh, đòi hỏi doanh nghiệp đổi mới sản xuất.

Thương mại Việt Nam - EU tăng trưởng tích cực

Ngày 18/11/2026, tại TP. Hồ Chí Minh, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham Việt Nam) tổ chức Hội thảo “EVFTA - Xu hướng chuyển đổi xuất khẩu bền vững và cách thức tiếp cận thị trường châu Âu đối với ngành lương thực thực phẩm Việt Nam”.

Đại biểu tham dự sự kiện.

Đại biểu tham dự sự kiện.

Hội thảo nhằm hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin thị trường Liên minh châu Âu (EU), các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và truy xuất nguồn gốc. Qua đó, nâng cao năng lực tận dụng Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chia sẻ tại sự kiện, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, cho biết EU là một trong những thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam. Đặc biệt, nông sản, thủy sản và thực phẩm chế biến có thêm điều kiện tiếp cận thị trường kể từ khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực ngày 1/8/2020.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC.

Theo số liệu do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố, 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - EU đạt khoảng 74 tỷ USD, vượt mức 73,8 tỷ USD của cả năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 57,42 tỷ USD, tăng 23,3%; nhập khẩu đạt 16,58 tỷ USD, tăng 15,3% so với cùng kỳ. Việt Nam xuất siêu khoảng 40,8 tỷ USD.

Đối với ngành lương thực, thực phẩm, nhiều mặt hàng ghi nhận kết quả xuất khẩu tích cực. Theo số liệu của Bộ Công Thương, 10 tháng năm 2026, xuất khẩu cà phê sang EU đạt 2,89 tỷ USD, chiếm 40,9% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê cả nước. Trong 9 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả đạt 310,6 triệu USD, tăng 25,8%; hạt điều đạt 651,9 triệu USD. Riêng thủy sản đạt 721,12 triệu USD trong 8 tháng đầu năm.

Theo bà Hồ Thị Quyên, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp cần chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu thô sang chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các quy chuẩn về an toàn thực phẩm, trách nhiệm môi trường.

Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Việt Nam.

Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Việt Nam.

Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham Việt Nam, cho biết sau 6 năm thực thi EVFTA, tổng kim ngạch thương mại lũy kế EU - Việt Nam đã vượt 356 tỷ EUR. Riêng năm 2025, xuất khẩu sang EU đạt 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước. Nhóm hàng nông, lâm, thủy sản tăng 43% so với giai đoạn trước khi hiệp định có hiệu lực.

Tuy nhiên, doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đáp ứng nhiều điều kiện bắt buộc về an toàn thực phẩm. Gần đây, EU ghi nhận các cảnh báo liên quan đến chất gây dị ứng không khai báo, vi khuẩn và hóa chất thôi nhiễm từ bao bì. Vì vậy, doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và kiểm nghiệm sản phẩm trước khi xuất khẩu.

Chuẩn hóa sản xuất, đáp ứng tiêu chuẩn xanh

Bên cạnh an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường cũng là những yêu cầu quan trọng khi tiếp cận thị trường EU. Doanh nghiệp cần thực hiện nguyên tắc truy xuất “một bước trước, một bước sau”, đồng thời chú trọng các quy định về chống phá rừng (EUDR), chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) và bao bì, chất thải bao bì (PPWR).

Đối với các tuyên bố về sản phẩm xanh hoặc trung hòa carbon, doanh nghiệp phải cung cấp bằng chứng đo lường đáng tin cậy. Việc tối ưu hóa quy tắc xuất xứ và chứng từ EUR.1 cũng giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan từ EVFTA.

Bà Emily Thủy Nguyễn, đồng Chủ tịch EuroCham FAABS, Giám đốc Phát triển Bền vững của De Heus Châu Á.

Bà Emily Thủy Nguyễn, đồng Chủ tịch EuroCham FAABS, Giám đốc Phát triển Bền vững của De Heus Châu Á.

Dưới góc nhìn ngành và thực tiễn doanh nghiệp, bà Emily Thủy Nguyễn, đồng Chủ tịch EuroCham FAABS, Giám đốc Phát triển Bền vững của De Heus Châu Á, chỉ ra khoảng cách giữa tăng trưởng sản lượng và giá trị gia tăng của hàng nông sản xuất khẩu.

10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cả nước đạt 62,89 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, một số mặt hàng chủ lực vẫn gặp khó trong gia tăng giá trị. Điển hình, xuất khẩu cà phê tăng 18,1% về sản lượng nhưng giảm 5,4% về giá trị.

Theo bà Emily Thủy Nguyễn, doanh nghiệp đang đối mặt với ba rào cản lớn khi tiếp cận thị trường EU. Đó là khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm từ khâu trang trại; sự đồng bộ trong kiểm soát thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y và chế biến; năng lực cung cấp dữ liệu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) theo yêu cầu của đối tác châu Âu.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, bà Emily Thủy Nguyễn đề xuất ba giải pháp ưu tiên gồm phát triển hạ tầng số dùng chung, tăng cường đào tạo thực tiễn và thúc đẩy đối thoại công - tư. Những giải pháp này giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, minh bạch thông tin và từng bước đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu.

Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực ESG

Tại hội thảo, ông Aru David, Giám đốc khu vực Hiệp hội Châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững (ASSIST), giới thiệu Chương trình Thúc đẩy áp dụng ESG và Kinh tế tuần hoàn toàn diện (ICEP).

Ông Aru David, Giám đốc khu vực Hiệp hội Châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững (ASSIST).

Ông Aru David, Giám đốc khu vực Hiệp hội Châu Á về Phát triển Xã hội và Cải thiện Bền vững (ASSIST).

Chương trình do EuroCham Việt Nam, ASSIST Việt Nam và Mạng lưới các Tổ chức Doanh nghiệp châu Âu toàn cầu (EBOWN) phối hợp triển khai từ tháng 4/2026 đến tháng 5/2029 tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Ba ngành trọng điểm là thực phẩm, bao bì và dệt may.

Với lộ trình ba năm, chương trình triển khai qua các giai đoạn xây dựng nền tảng, hỗ trợ doanh nghiệp và nhân rộng mô hình. Mục tiêu là nâng cao năng lực tư vấn cho 200 đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp ngoài Nhà nước; đào tạo 750 doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ (MSMEs); hỗ trợ chuyên sâu trực tiếp 90 doanh nghiệp, trong đó 60% là doanh nghiệp do phụ nữ lãnh đạo.

Chương trình cũng đặt mục tiêu phối hợp với ba tổ chức tài chính phát triển công cụ tài chính xanh, đồng thời kết nối giao thương với hơn 50 doanh nghiệp thu mua tại châu Âu.

Chia sẻ kết quả Khảo sát Đánh giá nhu cầu đào tạo (TNA) trong khuôn khổ ICEP, ông Huỳnh Thanh Trung, đại diện kỹ thuật ASSIST, cho biết 91,9% doanh nghiệp MSMEs đánh giá ESG và kinh tế tuần hoàn có vai trò tương đối quan trọng trở lên. Trong đó, 40,2% đang tìm hiểu cơ hội và 28,7% đã triển khai một số hoạt động. Tuy nhiên, chỉ 11,4% tích hợp được các nội dung này vào hoạt động vận hành hoặc chiến lược dài hạn; 19,5% vẫn chưa tìm hiểu.

Ông Huỳnh Thanh Trung, đại diện kỹ thuật ASSIST.

Ông Huỳnh Thanh Trung, đại diện kỹ thuật ASSIST.

Khảo sát cũng chỉ ra những rào cản lớn trong quá trình triển khai ESG và kinh tế tuần hoàn. Hạn chế nguồn lực tài chính đứng đầu với 77% doanh nghiệp đề cập. Tiếp theo là thiếu nhân lực chuyên môn (56,3%), khó thu thập và quản lý dữ liệu ESG (52,9%), thiếu kiến thức và kỹ năng thực hành (51,7%), khó tiếp cận tài chính xanh (51,7%) và chưa nắm bắt đầy đủ yêu cầu của EU (47,1%).

Theo ông Huỳnh Thanh Trung, các đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp đã có nền tảng kiến thức kỹ thuật nhưng vẫn hạn chế trong tư vấn triển khai thực tế. Vì vậy, định hướng đào tạo thời gian tới cần tập trung vào những nội dung sát với yêu cầu của ngành thực phẩm.

Các lĩnh vực ưu tiên gồm an toàn thực phẩm, nguồn cung có trách nhiệm, hiệu quả sử dụng nước và tài nguyên, quản lý chất thải hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, đo lường dấu chân carbon và đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA).

Thông qua hội thảo, ITPC kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp ngành lương thực, thực phẩm TP. Hồ Chí Minh và các địa phương liên kết sẽ kịp thời nắm bắt quy định mới của thị trường châu Âu. Từ đó, doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quy trình sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn, khai thác hiệu quả cơ hội từ EVFTA và gia tăng giá trị xuất khẩu trong thời gian tới.

Thanh Minh