Đề xuất cơ chế ưu đãi vượt trội để khơi thông nguồn lực kinh tế biển

Chiều 9/7, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù vượt trội nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững ở Việt Nam. Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy nhanh quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (thay thế) để trình Quốc hội vào cuối năm nay. Đây được xem là một trong những đạo luật có ý nghĩa chiến lược đối với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển.

Kinh tế biển cần một hành lang pháp lý mới

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung hoàn thiện ba đạo luật lớn gồm Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi) và Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (thay thế).

Trong đó, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo có tính chất đặc biệt quan trọng vì phải xây dựng lại hồ sơ chính sách trong thời gian rất ngắn, đồng thời xử lý nhiều vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn như năng lượng tái tạo ngoài khơi, phát triển kinh tế biển xanh và quản lý không gian biển đa mục tiêu.

Theo ông Toản, ngày 8/7, Chính phủ đã thông qua nghị quyết về hồ sơ chính sách của dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, tạo cơ sở để các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 9 tới. “Đây là dự thảo luật rất khó bởi không gian biển Việt Nam rộng lớn, đa tầng và chịu sự điều chỉnh của nhiều luật khác như Luật Dầu khí, Luật Địa chất và Khoáng sản, Luật Hàng hải, Luật Thủy sản. Luật mới phải giải quyết được các vấn đề phát triển kinh tế biển trong bối cảnh mới và bám sát các chủ trương chiến lược của Trung ương”, ông Toản nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2026, kinh tế biển tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng chung của đất nước, đặc biệt tại 28 tỉnh, thành phố ven biển. Tuy nhiên, hành lang pháp lý hiện nay vẫn còn nhiều khoảng trống, chưa tạo được động lực đủ mạnh để khai thác hiệu quả tiềm năng biển.

Đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo chủ động tham vấn doanh nghiệp ngay từ giai đoạn thiết kế chính sách. Đây là cách tiếp cận thực tế, giúp các quy định pháp luật sau khi ban hành có thể đi vào hoạt động kinh doanh thay vì chỉ dừng ở các quy định kỹ thuật.

Mặc dù Việt Nam có hơn 3.200 km bờ biển và lợi thế lớn về phát triển kinh tế biển, song theo ông Tuấn, chúng ta vẫn chưa “giàu từ biển” như kỳ vọng. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu một “lực đẩy” đủ mạnh để khơi thông các nguồn vốn đầu tư. Đặc biệt, các nhà đầu tư trong lĩnh vực điện gió ngoài khơi đang gặp nhiều vướng mắc pháp lý liên quan đến quyền sử dụng khu vực biển. “Doanh nghiệp đang đặt câu hỏi rất cụ thể: quyền sử dụng khu vực biển có được coi là tài sản hay không, có được thế chấp để vay vốn hay không. Nếu chưa xác lập rõ quyền tài sản thì rất khó huy động nguồn vốn lớn cho các dự án trên biển”, ông Tuấn nêu.

Theo ông Tuấn, đầu tư trên biển có đặc thù khác hoàn toàn đầu tư trên đất liền: vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi kéo dài 20-30 năm và rủi ro cao từ thiên tai, biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, nhiều cơ chế hiện hành vẫn được thiết kế theo tư duy quản lý đất liền, chưa phản ánh đúng đặc thù của môi trường biển. Cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng luật mới sẽ tạo ra các ưu đãi vượt trội, rõ ràng và có tính dự báo dài hạn; xác lập đầy đủ quyền tài sản trên biển; đồng thời cắt giảm mạnh thủ tục hành chính và tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành.

Đề xuất ưu đãi cao nhất cho điện gió ngoài khơi, nuôi biển và logistics

Làm rõ thêm định hướng sửa đổi luật, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, cho biết sau 10 năm thi hành, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 đã bộc lộ nhiều hạn chế. “Luật mới không chỉ dừng ở quản lý tổng hợp mà phải trở thành công cụ khơi thông nguồn lực, đưa biển và hải đảo trở thành không gian phát triển mới, một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của đất nước”, ông Tùng nói.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển gần như chỉ có quyền sử dụng, thiếu các quyền cơ bản như chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn hoặc thế chấp. Để khắc phục, dự thảo luật đề xuất chuyển sang ba hình thức: giao biển, cho thuê biển và đăng ký sử dụng biển. Đối với vùng nội thủy và lãnh hải, nhà đầu tư khi được giao hoặc thuê biển sẽ được xác lập quyền tài sản rõ ràng, bao gồm quyền thế chấp và chuyển nhượng. Đây được xem là bước thay đổi quan trọng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn và linh hoạt hơn trong hoạt động đầu tư.

Theo cơ quan soạn thảo, nhóm chính sách đặc thù đang được thiết kế để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng lớn như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao và logistics biển. Quan điểm của dự thảo là áp dụng mức ưu đãi cao nhất tương đương với các ngành nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư hoặc địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Nhiều đề xuất cải cách thủ tục hành chính cũng được đưa ra như kéo dài thời hạn dự án lên 70 năm; áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt; cho phép chấp thuận nhà đầu tư không qua đấu giá trong một số trường hợp; và thực hiện cơ chế “liên thông một đầu mối”. Đáng chú ý, Nhà nước dự kiến hình thành các “quỹ không gian biển” với ranh giới và mục đích sử dụng được xác định rõ ràng, tương tự “mặt bằng sạch” trên đất liền, nhằm hỗ trợ nhà đầu tư tiếp cận không gian biển minh bạch hơn. Tuy nhiên, ông Nguyễn Thanh Tùng nhấn mạnh mọi ưu đãi phải gắn với trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái biển và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Các đại biểu tại hội thảo đều cho rằng, phát triển kinh tế biển không chỉ là câu chuyện khai thác tài nguyên mà còn là quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả không gian biển. Việc hoàn thiện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo theo hướng minh bạch quyền tài sản, mở rộng ưu đãi đầu tư và cải cách thủ tục hành chính được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý ổn định, giúp thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn vào các lĩnh vực kinh tế biển.

VCCI cam kết tiếp tục làm cầu nối giữa cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý để tập hợp các ý kiến thực tiễn, góp phần hoàn thiện dự thảo luật trước khi trình Quốc hội xem xét. “Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc, bám sát thực tiễn Việt Nam, tạo động lực để kinh tế biển phát triển mạnh mẽ và bền vững trong giai đoạn tới”, ông Đậu Anh Tuấn khẳng định.

Cơ quan soạn thảo khẳng định tinh thần cầu thị, mong muốn lắng nghe và tiếp thu tối đa ý kiến từ cộng đồng doanh nghiệp - đối tượng trực tiếp thực thi và thụ hưởng chính sách. Việc xây dựng luật không chỉ đơn thuần là để hoàn thành nhiệm vụ pháp lý mà còn hướng tới mục tiêu để các chính sách kinh tế có thể "hấp thụ" được vào thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.