Tin Khu Vực
Những quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch dùng chung không chỉ đặt ra yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh trong quá trình thực hiện hợp đồng mà còn là cơ sở để người tiêu dùng hiểu rõ quyền lợi của mình khi tham gia các giao dịch.
Các quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng năm 2023 là cơ sở để người tiêu dùng hiểu rõ quyền lợi của mình khi tham gia các giao dịch.
Các điều khoản không được phép đưa vào hợp đồng
Quy định đáng chú ý của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 là các điều khoản không được phép đưa vào hợp đồng giao kết với người tiêu dùng, hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung.
Cụ thể, tại Điều 25, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh không được quy định điều khoản hạn chế hoặc loại trừ trách nhiệm được pháp luật quy định của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng, trừ trường hợp pháp luật có liên quan quy định trách nhiệm đó được hạn chế hoặc loại trừ.
Luật cũng không cho phép quy định điều khoản hạn chế hoặc loại trừ quyền khiếu nại, khởi kiện của người tiêu dùng. Tổ chức, cá nhân kinh doanh không được đưa vào hợp đồng những nội dung cho phép mình đơn phương thay đổi quy định của hợp đồng đã giao kết với người tiêu dùng. Đối với điều kiện giao dịch chung, tổ chức, cá nhân kinh doanh không được đơn phương thay đổi điều kiện giao dịch chung mà không quy định quyền chấm dứt thực hiện hợp đồng cho người tiêu dùng.
Một số điều khoản khác cũng không được phép quy định, như cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh đơn phương xác định người tiêu dùng không thực hiện một hoặc một số trách nhiệm. Luật không cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh quy định hoặc thay đổi giá tại thời điểm giao sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đối với dịch vụ được cung cấp liên tục, tổ chức, cá nhân kinh doanh cũng không được thay đổi giá trong quá trình cung cấp dịch vụ mà không quy định quyền chấm dứt thực hiện hợp đồng cho người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh không được quy định điều khoản cho phép mình giải thích hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung trong trường hợp điều khoản của hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Luật cũng quy định không được loại trừ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong trường hợp bán sản phẩm, hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ thông qua bên thứ ba.
Ngoài ra, người tiêu dùng không bị bắt buộc phải tuân thủ trách nhiệm trong khi tổ chức, cá nhân kinh doanh không hoàn thành trách nhiệm của mình. Tổ chức, cá nhân kinh doanh cũng không được chuyển giao trách nhiệm cho bên thứ ba mà không được người tiêu dùng đồng ý, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Một nội dung đáng chú ý khác là việc quy định về chế tài theo hướng bất lợi hơn cho người tiêu dùng do vi phạm hoặc chấm dứt thực hiện hợp đồng cũng không được phép đưa vào hợp đồng giao kết với người tiêu dùng, hợp đồng theo mẫu hoặc điều kiện giao dịch chung. Luật cũng không cho phép tổ chức, cá nhân kinh doanh gia hạn hợp đồng đã thỏa thuận với người tiêu dùng mà không quy định trách nhiệm thông báo trước hoặc không có cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn gia hạn hoặc chấm dứt thực hiện hợp đồng.
Việc quy định người tiêu dùng phải đồng ý cho tổ chức, cá nhân kinh doanh thu thập, lưu trữ, sử dụng thông tin của mình như một điều kiện để giao kết hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch chung cũng không được phép, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Đồng thời, hợp đồng giao kết với người tiêu dùng, hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung không được có những quy định trái với nguyên tắc thiện chí theo quy định của pháp luật về dân sự, dẫn đến mất cân bằng về quyền và nghĩa vụ của các bên theo hướng bất lợi cho người tiêu dùng.
Công khai hợp đồng, bảo đảm quyền được biết của người tiêu dùng
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 còn đặt ra yêu cầu cụ thể đối với việc thực hiện hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung.
Cụ thể, theo Điều 26, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải dành thời gian hợp lý để người tiêu dùng nghiên cứu hợp đồng trước khi giao kết hợp đồng theo mẫu. Đây cũng là yêu cầu đối với việc sử dụng điều kiện giao dịch chung. Còn tại Điều 27, tổ chức, cá nhân kinh doanh sử dụng điều kiện giao dịch chung có trách nhiệm công khai và phải dành thời gian hợp lý để người tiêu dùng nghiên cứu điều kiện giao dịch chung trước khi giao dịch.
Đối với hợp đồng theo mẫu đã được giao kết, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải lưu giữ hợp đồng cho đến khi hợp đồng hết hiệu lực. Trong trường hợp hợp đồng do người tiêu dùng giữ bị mất hoặc hư hỏng, trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu của người tiêu dùng, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm cung cấp bản sao hợp đồng.
Luật cũng quy định việc công khai hợp đồng theo mẫu. Theo đó, hợp đồng theo mẫu phải được tổ chức, cá nhân kinh doanh công khai bằng hình thức niêm yết ở vị trí dễ nhìn thấy tại trụ sở, địa điểm kinh doanh và đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng nếu có. Việc công khai nhằm để người tiêu dùng biết về nội dung của hợp đồng trước khi giao kết hợp đồng hoặc trước khi thực hiện hoạt động đặt cọc, thanh toán trước khi hợp đồng được giao kết.
Đối với điều kiện giao dịch chung, Luật quy định điều kiện này phải xác định rõ thời điểm áp dụng. Điều kiện giao dịch chung cũng phải được tổ chức, cá nhân kinh doanh công khai bằng hình thức niêm yết ở vị trí dễ nhìn thấy tại trụ sở, địa điểm kinh doanh và đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng nếu có để người tiêu dùng biết về nội dung.
Bên cạnh đó, theo quy định, điều kiện giao dịch chung chỉ có hiệu lực đối với người tiêu dùng trong trường hợp điều kiện giao dịch chung đã được công khai để người tiêu dùng biết về điều kiện đó trước khi giao dịch.
Một nội dung khác liên quan đến hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung là việc kiểm soát các loại hợp đồng và điều kiện này. Theo Điều 28, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có số lượng lớn người tiêu dùng mua, sử dụng thường xuyên, liên tục và có tác động trực tiếp, lâu dài đến người tiêu dùng phải đăng ký hợp đồng theo mẫu,điều kiện giao dịch chung với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước khi sử dụng để giao kết với người tiêu dùng.
Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong từng thời kỳ, Thủ tướng Chính phủ ban hành, sửa đổi Danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung theo quy định.
Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có thể tự mình hoặc theo đề nghị của người tiêu dùng, hoặc của tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong trường hợp được người tiêu dùng ủy quyền, yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh hủy bỏ hoặc sửa đổi hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung khi phát hiện các nội dung này vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng.
Theo Điều 405, Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng theo mẫu là hợp đồng gồm những điều khoản do một bên đưa ra theo mẫu để bên kia trả lời trong một thời gian hợp lý; nếu bên được đề nghị trả lời chấp nhận thì coi như chấp nhận toàn bộ nội dung hợp đồng theo mẫu mà bên đề nghị đã đưa ra. Còn tại Điều 406, Bộ luật Dân sự 2015, điều kiện giao dịch chung là những điều khoản ổn định do một bên công bố để áp dụng chung cho bên được đề nghị giao kết hợp đồng; nếu bên được đề nghị chấp nhận giao kết hợp đồng thì coi như chấp nhận các điều khoản này.
Sau hơn 12 năm thực thi, kế thừa và phát huy các giá trị tích cực mà Luật Bảo về quyền lợi người tiêu dùng 2010 mang lại, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 có những điểm mới nổi bật trong kiểm soát hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung nhằm hoàn thiện hơn nữa chế định này trong tương lai. Trong đó, về khái niệm hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã bỏ hai khái niệm hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung để áp dụng theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 nhằm đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Việc nắm rõ các quy định về hình thức, nội dung hợp đồng, nguyên tắc giải thích, những điều khoản không được phép quy định, trách nhiệm công khai hợp đồng và điều kiện giao dịch chung, cũng như trách nhiệm cung cấp bằng chứng giao dịch là cơ sở để các bên thực hiện giao dịch theo đúng quy định của pháp luật và bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.