Xung đột Trung Đông: Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản chủ động ứng phó

Doanh nghiệp tạm dừng xuất khẩu, chi phí logistics tăng

Xung đột tại Trung Đông đang tạo ra những tác động bước đầu đối với hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp cho biết đã phải chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh, thậm chí tạm dừng giao hàng sang khu vực này để tránh rủi ro.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khối kinh doanh hàng hóa, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) cho biết, trước mắt doanh nghiệp đã tạm ngưng xuất khẩu sang thị trường Trung Đông và chờ đến khi tình hình chiến sự kết thúc, môi trường chính trị khu vực ổn định trở lại.

Về mức độ ảnh hưởng đối với từng mặt hàng, ông Sơn cho biết cà phê chịu tác động không quá lớn do lượng xuất khẩu sang thị trường Trung Đông chỉ chiếm khoảng 8% tổng kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp. Đối với toàn ngành cà phê Việt Nam, thị trường này cũng chỉ chiếm khoảng 4–5% tổng lượng xuất khẩu.

Tuy nhiên, với hồ tiêu, tác động được đánh giá rõ rệt hơn. Khu vực Trung Đông hiện tiêu thụ khoảng 18% tổng sản lượng hồ tiêu xuất khẩu của Simexco Daklak và chiếm tới 17,5% tổng lượng hồ tiêu xuất khẩu của Việt Nam.

Một doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu và gia vị khác cho biết, các lô hàng dự kiến xuất khẩu sang Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) hiện phải tìm hướng đi khác do tình hình bất ổn tại khu vực. Theo doanh nghiệp này, khoảng 20% sản lượng hàng hóa được xuất khẩu sang Trung Đông, vì vậy khi xung đột xảy ra, hoạt động xuất khẩu lập tức bị ảnh hưởng.

Ở lĩnh vực rau quả, tác động cũng đã bắt đầu xuất hiện tại các vùng sản xuất. Tại vùng trồng thanh long của tỉnh Lâm Đồng, nông dân đang nỗ lực duy trì sản xuất trên hơn 400 ha thanh long, trong bối cảnh đơn hàng sụt giảm. Nếu như trước đây, vào dịp Tết, thanh long vỏ vàng có thể bán với giá gần 90.000 đồng/kg, thì hiện nay giá đã giảm hơn một nửa.

Các doanh nghiệp cho biết vẫn duy trì xuất khẩu sang Trung Quốc và một số trung tâm trung chuyển như Dubai. Tuy nhiên, nhiều đơn hàng sang Trung Đông đang bị tạm dừng hoặc trì hoãn do những rủi ro từ tình hình địa chính trị.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho hay nhóm hàng nông sản tươi sống chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi thời gian bảo quản ngắn. Trong trường hợp phải chuyển hướng sang thị trường khác, doanh nghiệp sẽ phải điều chỉnh quy cách đóng gói và tiêu chuẩn kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường.

Chuỗi cung ứng chịu sức ép, doanh nghiệp tăng cường ứng phó

Không chỉ nông sản, nhiều ngành xuất khẩu khác của Việt Nam cũng đang theo dõi sát tình hình và đánh giá tác động từ xung đột tại Trung Đông. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Hữu Hậu, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) cho biết, căng thẳng tại khu vực này đang gây ra nhiều tác động đối với hoạt động logistics và chuỗi cung ứng quốc tế, từ đó ảnh hưởng nhất định đến ngành điều Việt Nam.

Theo ông Hậu, trước hết là tác động về giao thông và vận tải. Nhiều chuyến bay và hoạt động di chuyển qua khu vực Trung Đông bị gián đoạn, thậm chí có trường hợp doanh nhân và lao động Việt Nam bị mắc kẹt tại các điểm trung chuyển như Dubai. Điều này khiến việc đi lại của nhân sự, tổ chức giao dịch thương mại và hoạt động kinh doanh gặp nhiều khó khăn.

Ngoài ra, xung đột tại Trung Đông cũng ảnh hưởng đến các tuyến vận tải biển quốc tế, đặc biệt là những tuyến kết nối châu Á với châu Âu. Khi tình hình an ninh trở nên phức tạp, nhiều tàu hàng buộc phải thay đổi lộ trình, đi vòng xuống Nam châu Phi thay vì qua các tuyến ngắn như kênh đào Suez. Việc thay đổi lộ trình khiến thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí logistics tăng lên.

Không chỉ xuất khẩu, xung đột còn có thể ảnh hưởng đến việc nhập khẩu điều thô từ châu Phi, nguồn nguyên liệu quan trọng của ngành chế biến điều Việt Nam. Phần lớn điều thô từ châu Phi được vận chuyển bằng đường biển và đi qua các tuyến hàng hải gần khu vực Trung Đông.

Tuy nhiên, theo đánh giá của VINACAS, tác động thực tế hiện chưa quá lớn do yếu tố mùa vụ. Thời điểm đầu năm thường không phải giai đoạn cao điểm xuất khẩu của ngành điều, trong khi vụ thu hoạch mới tại Việt Nam và các nước cung ứng nguyên liệu đang bắt đầu.

Ở góc độ ngành gỗ, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho rằng, hiện vẫn còn sớm để lượng hóa mức độ thiệt hại của xung đột Trung Đông đối với ngành gỗ.

Theo ông Hoài, sản phẩm gỗ thường có kích thước lớn, chiếm nhiều container và phụ thuộc chủ yếu vào vận tải biển, do đó chi phí logistics trong cơ cấu giá thành vốn đã khá cao. Nếu các tuyến hàng hải qua khu vực vùng Vịnh bị hạn chế hoặc tàu phải đi vòng xa hơn, thời gian vận chuyển có thể kéo dài thêm 10–15 ngày, kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm tăng lên. Ngoài tác động trực tiếp, xung đột kéo dài còn có thể ảnh hưởng đến sức mua của thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu, từ đó tác động gián tiếp đến hoạt động xuất khẩu.

Mặc dù chịu tác động từ những biến động địa chính trị, Trung Đông vẫn được đánh giá là thị trường đầy tiềm năng đối với nông sản và thực phẩm của Việt Nam. Theo số liệu của Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản sang Trung Đông đạt khoảng 1,5 tỷ USD, tăng 22,1% so với năm 2024. Ba mặt hàng có kim ngạch lớn nhất là hạt điều, thủy sản và hồ tiêu, lần lượt chiếm 32%, 22% và 12% tổng kim ngạch.

Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông vẫn còn hiện hữu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong việc chủ động thích ứng, đa dạng hóa thị trường và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.

Kết luận tại cuộc họp Hội đồng Tư vấn chính sách, thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội tháng 2, hai tháng năm 2026, các diễn biến mới trên thế giới tác động tới Việt Nam, các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới diễn ra chiều 7/3, Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng đã nhấn mạnh yêu cầu mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác và chuỗi cung ứng nhằm nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các biến động toàn cầu.

Trước đó, Bộ Công Thương cũng đã khuyến nghị doanh nghiệp chủ động tìm kiếm các thị trường thay thế có nhu cầu tương tự, đồng thời chú trọng các điều khoản về logistics, vận chuyển và bảo hiểm khi ký kết hợp đồng để hạn chế rủi ro. Các doanh nghiệp cũng cần thường xuyên cập nhật thông tin từ các cơ quan quản lý, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để nắm bắt tình hình thị trường, tìm kiếm đơn hàng mới và xây dựng phương án ứng phó kịp thời.

Dù tác động chưa đồng đều giữa các ngành hàng, song chi phí logistics gia tăng, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và biến động thị trường đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa thị trường và chủ động ứng phó rủi ro.