Xuất khẩu nông sản cần chủ động thích ứng quy định SPS mới của EU, Anh

SPS trở thành 'tấm vé thông hành' vào thị trường EU và Anh

Ngày 24/7, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ireland (UKVFTA).

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Ngô Hồng Phong, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, việc tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTAs) đã mở ra cơ hội lớn để nông sản, thực phẩm Việt Nam mở rộng thị trường, đặc biệt tại các thị trường có giá trị cao như Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm thách thức. Theo đó, cùng với ưu đãi thuế quan, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu khắt khe về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, bao bì, quản lý vùng nguyên liệu và cơ sở chế biến.

"Đáp ứng các quy định SPS hiện không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để duy trì thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành nông nghiệp", ông Ngô Hồng Phong nhấn mạnh.

Theo ông Phong, xu hướng thương mại nông sản toàn cầu đang chuyển mạnh sang các tiêu chuẩn minh bạch, chuẩn hóa và kiểm soát chất lượng trên toàn chuỗi giá trị. Do đó, việc thực thi hiệu quả các cam kết trong EVFTA và UKVFTA không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan mà còn đòi hỏi phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc và các tiêu chí phát triển bền vững.

Hiện EU và Vương quốc Anh là hai thị trường xuất khẩu quan trọng của nông, lâm, thủy sản Việt Nam. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang EU đạt khoảng 9,28 tỷ USD, chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, đứng thứ ba sau Trung Quốc và Hoa Kỳ. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng thị trường, các quy định về SPS, đặc biệt là giới hạn dư lượng tối đa (MRL), kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động, thực vật và các yêu cầu mới như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), liên tục được cập nhật.

Ông Ngô Hồng Phong cho rằng, yêu cầu của thị trường EU hiện không chỉ dừng ở các tiêu chuẩn SPS truyền thống mà đã mở rộng sang chuyển đổi số, minh bạch dữ liệu và phát triển bền vững. Nếu doanh nghiệp không chủ động theo dõi, cập nhật và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ trong toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến và xuất khẩu, nguy cơ mất thị trường hoặc gián đoạn xuất khẩu là rất lớn.

Chủ động kiểm soát chất lượng dể giữ thị trường xuất khẩu

Thông tin tại hội nghị, TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, EU đã ban hành 74 thông báo SPS, tăng so với 65 thông báo cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, Vương quốc Anh chỉ ban hành 15 thông báo, giảm từ 22 thông báo của 6 tháng đầu năm 2025. Điểm đáng chú ý là EU tiếp tục xu hướng hạ mức dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời bổ sung thêm các đối tượng kiểm dịch thực vật và tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm. Ngược lại, Vương quốc Anh lại có xu hướng nới lỏng giới hạn dư lượng đối với một số hoạt chất.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể áp dụng chung một tiêu chuẩn cho cả hai thị trường. "Doanh nghiệp không thể mặc định rằng sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn EU thì sẽ đáp ứng tiêu chuẩn của Anh và ngược lại. Mỗi thị trường có quy định riêng, thậm chí ngay trong EU cũng bắt đầu xuất hiện sự khác biệt giữa các quốc gia thành viên", TS. Ngô Xuân Nam lưu ý.

Thời gian gần đây, một số quốc gia như Pháp và Đức đã ban hành thêm các quy định riêng về kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật với yêu cầu cao hơn quy định chung của EU. Điều này khiến hàng hóa được phép nhập khẩu vào EU nhưng vẫn có thể gặp khó khăn khi lưu thông tại một số quốc gia thành viên. Đáng chú ý, EU đang lấy ý kiến dự thảo siết chặt mức dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất sử dụng trên cà chua, xoài, trái cây có múi, dâu tây, chè và nhiều loại nông sản khác. Nhiều hoạt chất hiện vẫn được phép sử dụng tại Việt Nam nhưng EU dự kiến giảm mức dư lượng xuống chỉ còn 0,01-0,05 ppm, thấp hơn rất nhiều so với quy định hiện hành.

"Doanh nghiệp vẫn còn thời gian chuẩn bị do hầu hết các quy định mới đều có lộ trình áp dụng sau khoảng 6 tháng kể từ khi công bố. Đây là khoảng thời gian quan trọng để điều chỉnh quy trình sản xuất, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu", ông Ngô Xuân Nam nhấn mạnh.

Theo thống kê của Văn phòng SPS Việt Nam, hiện EU tiếp tục áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường đối với 4 mặt hàng nông sản của Việt Nam gồm sầu riêng, thanh long, ớt và đậu bắp. Trong đó, sầu riêng được kiểm tra tại cửa khẩu với tần suất 20%; thanh long 30%; còn ớt và đậu bắp bị kiểm tra 50% và phải kèm chứng thư phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. So với trước đây số mặt hàng bị kiểm soát đã giảm từ 7 xuống còn 4, cho thấy chất lượng nông sản Việt Nam đã có nhiều cải thiện. "Thanh long của Việt Nam nhiều tháng liên tiếp không phát sinh lô hàng vi phạm. Văn phòng SPS Việt Nam đã kiến nghị phía EU xem xét giảm tần suất kiểm tra đối với mặt hàng này", ông Nam cho biết.

Bên cạnh dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, EU cũng liên tục cập nhật danh mục sinh vật gây hại thuộc diện kiểm dịch. Đáng chú ý, một đối tượng kiểm dịch mới đã được ghi nhận trên cây có múi tại Đồng bằng sông Cửu Long, đòi hỏi các địa phương tăng cường giám sát vùng trồng và chủ động kiểm soát. Đối với nhóm thực phẩm chế biến, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý các quy định về ghi nhãn, thành phần phối trộn, chất gây dị ứng, vật liệu bao bì tiếp xúc với thực phẩm cũng như nguyên liệu có nguồn gốc động vật.

TS. Ngô Xuân Nam dẫn chứng, trong 6 tháng đầu năm 2026 đã có doanh nghiệp Việt Nam bị EU thu hồi và tiêu hủy sản phẩm do sử dụng trứng trong thực phẩm xuất khẩu, trong khi EU chưa mở cửa nhập khẩu trứng gia cầm từ Việt Nam. Một số doanh nghiệp khác cũng bị cảnh báo do bao bì không đáp ứng quy định an toàn thực phẩm.

Các quy định SPS của EU hiện đã chuyển từ kiểm soát tại cửa khẩu sang quản lý toàn bộ chuỗi sản xuất theo phương pháp đánh giá rủi ro. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải kiểm soát chất lượng ngay từ vùng nguyên liệu, chủ động kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu, tuân thủ nghiêm quy định về ghi nhãn, phụ gia thực phẩm và kiểm soát sinh vật gây hại. Ngoài ra, từ năm 2028, EU sẽ triển khai hệ thống điện tử mới trong xử lý hồ sơ nhập khẩu, yêu cầu toàn bộ chứng từ được số hóa. Văn phòng SPS Việt Nam sẽ tiếp tục cập nhật lộ trình, hướng dẫn doanh nghiệp chuẩn bị và thích ứng với quy định mới.

"Doanh nghiệp cần chủ động thích ứng với những thay đổi của thị trường thay vì chờ quy định có hiệu lực. Đáp ứng tốt các yêu cầu SPS không chỉ giúp duy trì thị trường EU và Vương quốc Anh mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên các thị trường cao cấp", TS. Ngô Xuân Nam nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia trong ngành, EU liên tục siết chặt quy định SPS và cập nhật EUDR, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam chủ động kiểm soát chất lượng, đáp ứng tiêu chuẩn để giữ vững thị trường xuất khẩu.