Tin Khu Vực
Giấc mơ nhiên liệu sinh học và những "trụ cột" chưa sẵn sàng
Ngày 18/9/2007, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 177/2007/QĐ-TTg phê duyệt Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025. Văn bản này xác định nhiên liệu sinh học là nguồn năng lượng tái tạo mới, với mục tiêu đến năm 2025 đáp ứng khoảng 5% nhu cầu xăng dầu cả nước.
Đó là một tầm nhìn được đánh giá là cần thiết trong bối cảnh nhu cầu chuyển dịch năng lượng ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, ba nền tảng quan trọng nhất cho nhiên liệu sinh học gồm nguồn cung ethanol, hạ tầng phối trộn và tâm lý chấp nhận của người tiêu dùng đều chưa hình thành đầy đủ.
Việc chuyển sang xăng E10 được kỳ vọng góp phần thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học và giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông. Ảnh: Quỳnh Trang
Trong giai đoạn đầu triển khai, Việt Nam đầu tư xây dựng hàng loạt nhà máy ethanol tại Dung Quất, Phú Thọ, Bình Phước, Đắk Tô, Đồng Nai và Quảng Nam với tổng vốn lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Nhưng thực tế vận hành nhanh chóng bộc lộ nhiều hạn chế. Thiếu vùng nguyên liệu ổn định, giá thành sản xuất cao hơn ethanol nhập khẩu, trong khi thị trường tiêu thụ chưa hình thành rõ rệt khiến phần lớn các nhà máy hoạt động cầm chừng hoặc thua lỗ.
Đến tháng 12/2014, xăng E5 RON92 bắt đầu được bán thử nghiệm tại 7 địa phương gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ngãi, Đà Nẵng, TP.HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu và Cần Thơ. Đây được xem là bước đi mang tính thử nghiệm trước khi mở rộng quy mô toàn quốc.
Ngày 1/1/2018, xăng RON92 chính thức ngừng lưu hành, E5 RON92 trở thành loại xăng bắt buộc trên toàn quốc. Tuy nhiên, thị trường không diễn biến như kỳ vọng. Theo đại diện Bộ Công Thương tại họp báo thường kỳ quý IV/2024, một trong những nguyên nhân lớn khiến E5 không tạo được sức hút là mức chênh lệch giá với xăng khoáng quá nhỏ, không đủ tạo động lực để người tiêu dùng thay đổi thói quen sử dụng.
Cùng với đó, việc sử dụng xăng nền RON92 trong khi thị trường đã quen với RON95 khiến nhiều người tiêu dùng cảm nhận chất lượng nhiên liệu thấp hơn. Những lo ngại như xe nóng máy, hao nhiên liệu hay động cơ yếu dần lan rộng trên mạng xã hội, dù chưa có kết luận khoa học đầy đủ.
Khó khăn cũng xuất hiện ở khâu sản xuất ethanol khi giá sắn nguyên liệu biến động mạnh, cạnh tranh thu mua từ thị trường Trung Quốc gia tăng, nhiều đối tác nước ngoài rút vốn. Hệ quả là nhiều dự án ethanol rơi vào tình trạng dừng hoạt động kéo dài.
Từ bài học E5 đến bước chuyển sang E10
Giai đoạn 2019 - 2025 được xem là thời kỳ nhiều thách thức nhất của xăng sinh học Việt Nam. Trong khi chính sách vẫn tiếp tục được thúc đẩy, thị trường tiêu dùng lại phản ứng khá dè dặt. Nhiều dự án ethanol thuộc diện yếu kém phải tái cơ cấu kéo dài, trong đó có các nhà máy tại Dung Quất và Bình Phước (nay là tỉnh Đồng Nai). Nhà máy ethanol Phú Thọ dừng hoạt động hoàn toàn, còn số lượng nhà máy duy trì vận hành ổn định chỉ còn khoảng 2 - 3 cơ sở.
Những khó khăn kéo dài đã tạo ra áp lực buộc chính sách phải điều chỉnh theo hướng thực tế hơn. Ngày 7/11/2025, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 50/2025/TT-BCT quy định lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống. Theo đó, từ ngày 1/6/2026, xăng không chì trên toàn quốc sẽ phải phối trộn thành E10, trong khi E5 RON92 tiếp tục được kinh doanh đến hết ngày 31/12/2030.
Xăng E10 RON95-III sẽ được áp dụng trên toàn quốc từ ngày 1/6/2026 theo Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương. Ảnh: Quỳnh Trang
Điểm thay đổi lớn nhất của lộ trình mới là lựa chọn xăng nền RON95 thay cho RON92. Đây được xem là bài học quan trọng rút ra từ giai đoạn triển khai E5 trước đây. Nếu E5 từng bị đánh giá thấp do sử dụng nền RON92, thì E10 được định hướng sử dụng loại xăng nền tương đương mặt bằng tiêu dùng phổ biến trên thị trường hiện nay.
Không chỉ thay đổi về kỹ thuật phối trộn, quá trình chuẩn bị cho E10 cũng được triển khai theo hướng thận trọng hơn. Các doanh nghiệp đầu mối như Petrolimex và PVOil đã thực hiện thử nghiệm phân phối từ tháng 8/2025 trước khi mở rộng toàn quốc. Theo tài liệu, đến ngày 15/5/2026, Petrolimex đã hoàn tất độ phủ khoảng 80% số cửa hàng kinh doanh E10 và chuẩn bị gần 40.000 m³ ethanol tại các đầu cảng và điểm pha chế để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Song song với hạ tầng phân phối, các dự án ethanol cũng bắt đầu có tín hiệu phục hồi. Tháng 1/2026, Nhà máy nhiên liệu sinh học Dung Quất chính thức tái khởi động sau nhiều năm “đắp chiếu”. Đến tháng 2/2026, lô ethanol đầu tiên với sản lượng 462,7 m³ được xuất xưởng. Dù không lớn về quy mô, nhưng đây được xem là dấu hiệu cho thấy chuỗi cung ứng nhiên liệu sinh học trong nước đang từng bước được khôi phục.
Theo Bộ Công Thương, trong quá trình thử nghiệm phân phối E10 từ tháng 8/2025 tại một số địa phương và từ giữa tháng 5/2026 trên phạm vi rộng hơn, chưa ghi nhận khiếu nại chính thức nào liên quan đến chất lượng nhiên liệu hoặc tác động tiêu cực tới động cơ phương tiện.
Sau 19 năm, hành trình nhiên liệu sinh học tại Việt Nam cho thấy đây không đơn thuần là câu chuyện của một loại xăng mới. Những thất bại của E5, các dự án nghìn tỷ thua lỗ hay quá trình tái cấu trúc kéo dài đã trở thành bài học để điều chỉnh chính sách, đầu tư hạ tầng và xây dựng lại niềm tin thị trường. Trong bối cảnh E10 chuẩn bị được áp dụng toàn quốc, bài toán còn lại không chỉ nằm ở kỹ thuật phối trộn hay năng lực cung ứng, mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng sau một chặng đường nhiều biến động.