Tin Khu Vực
Thuế quan giảm, yêu cầu minh bạch tăng
Xu hướng chuyển đổi số và tiêu dùng bền vững đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao trên các thị trường, trong đó khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm được các nước phát triển đặt lên hàng đầu. Hàng hóa Việt Nam khi xuất khẩu phải tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn của nước nhập khẩu đồng thời cần tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng trong nước.
Ngày 11/11 tại Hà Nội, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) tổ chức Tọa đàm kết nối doanh nghiệp với chủ đề "Truy xuất nguồn gốc và hộ chiếu sản phẩm số: Từ yêu cầu thị trường đến cơ hội cho ngành công nghệ thông tin". Phát biểu tại toạ đàm, ông Nguyễn Đức Trung, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, đặt vấn đề về giải pháp giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế đồng thời củng cố niềm tin của người tiêu dùng trong nước.
Ông Nguyễn Đức Trung, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phát biểu tại toạ đàm.
"Hộ chiếu sản phẩm số, tức hệ thống thông tin của doanh nghiệp gắn với từng sản phẩm đang ngày càng định hình và đưa ra những chuẩn mực mới", ông Nguyễn Đức Trung cho biết.
Cùng quan điểm, bà Sita Zimpel, Giám đốc Dự án ASEAN Success, Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) Việt Nam cho rằng, ưu đãi thuế quan không còn là điều kiện duy nhất khi doanh nghiệp muốn tiếp cận thị trường và khách hàng mới.
"Ngoài rào cản thuế quan, hiện có nhiều yêu cầu mới mang tính cốt lõi. Doanh nghiệp cần có dữ liệu để chứng minh niềm tin và khả năng truy xuất nguồn gốc", bà Sita Zimpel nhấn mạnh.
Theo bà Sita Zimpel, Việt Nam có vị thế thuận lợi nhờ mạng lưới rộng các hiệp định thương mại tự do, trong đó Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Liên minh châu Âu được thực thi từ năm 2020 đã tạo ra tăng trưởng mạnh mẽ. Dư địa khai thác còn lớn, song nằm chủ yếu ở khả năng tuân thủ các yêu cầu mới của thị trường. Định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và mục tiêu đưa doanh nghiệp nhỏ và vừa hội nhập hiệu quả vào chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đại diện GIZ cho biết, việc miễn giảm thuế quan đã được thực hiện trong khu vực ASEAN và với một số đối tác như Liên minh châu Âu, trong khi các tiêu chuẩn về quản lý dữ liệu và ghi nhãn sản phẩm ngày càng chặt chẽ. Các quy định này xuất phát từ nhu cầu của người tiêu dùng, khi họ muốn biết sản phẩm có nguồn gốc từ đâu, được sản xuất như thế nào và ai tham gia vào quá trình sản xuất. Truy xuất nguồn gốc vì vậy trở thành phương thức bảo đảm các tuyên bố về sản phẩm có thể kiểm chứng, qua đó xây dựng niềm tin với chi phí thấp và tạo môi trường cạnh tranh công bằng.
Yêu cầu từ Liên minh châu Âu, thị trường mà Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất trong ASEAN, đang được cụ thể hóa bằng nhiều quy định. Quy định về bao bì triển khai từ tháng 8/2026 yêu cầu làm rõ hàm lượng tái chế. Quy định về thiết kế sinh thái áp dụng cho nhiều nhóm sản phẩm, trong đó có dệt may. Bên cạnh đó còn có quy định chống mất rừng. Mỗi quy định có khung thời gian và hình thức yêu cầu khác nhau.
Ngoài châu Âu, theo bà Sita Zimpel, thị trường Trung Quốc và nhiều thị trường khác cũng ngày càng quan tâm đến các yêu cầu này. "Hiệu ứng Brussels" khiến quy định ban hành tại Liên minh châu Âu lan rộng ra chuỗi giá trị bên ngoài khối, trong đó có ASEAN và Việt Nam.
Trong ASEAN, Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN vừa được nâng cấp với các điều khoản mới về thương mại bền vững, thương mại sản phẩm tái chế và truy xuất nguồn gốc. Ở trong nước, Việt Nam được đánh giá đi đầu trong khu vực về hoàn thiện thể chế, với nhiều quy định mới về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, chất lượng sản phẩm và bảo vệ người tiêu dùng.
Thực tế này cho thấy doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đứng trước khối lượng yêu cầu ngày càng lớn. Nhiều bên cùng đặt câu hỏi, đòi hỏi những nguồn dữ liệu, định dạng khác nhau, từ chứng minh hàm lượng tái chế, vận hành hộ chiếu sản phẩm số đến bảo đảm sản phẩm không phải hàng giả và đúng xuất xứ đã công bố.
Liên thông dữ liệu, giảm gánh nặng tuân thủ
Bà Sita Zimpel cho hay, yêu cầu dữ liệu tuy nhiều nhưng có thể được hợp lý hóa. Các câu hỏi về sản phẩm, dù với hàng điện tử, dệt may hay thực phẩm, đều xoay quanh 5 nội dung: thành phần, nơi sản xuất và xuất xứ, mức độ an toàn, tính bền vững và khả năng kiểm chứng các tuyên bố về sản phẩm.
Những vấn đề trên có thể được xử lý đồng bộ qua các hệ thống có khả năng liên kết, tương tác với nhau, giúp dữ liệu được thu thập một lần nhưng sử dụng nhiều lần, đáp ứng các định dạng khác nhau và giảm nhẹ gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp. Đây cũng là dư địa để ngành công nghệ thông tin phát triển giải pháp số phù hợp với năng lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bà Sita Zimpel, Giám đốc Dự án ASEAN Success, Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ) Việt Nam.
Về phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Đức Trung cho biết, Bộ Tài chính, trực tiếp là Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể đang xây dựng dữ liệu về từng doanh nghiệp, bao gồm thông tin trong quá trình sản xuất, kinh doanh và các chứng nhận, chứng chỉ doanh nghiệp đạt được khi xuất khẩu.
"Thông tin dữ liệu cần ngày càng minh bạch, chuẩn hóa và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, để khi xuất khẩu, doanh nghiệp Việt Nam cắt giảm được thời gian tham gia vào các thị trường trên thế giới", ông Nguyễn Đức Trung chia sẻ.
Ở góc độ hợp tác phát triển, bà Sita Zimpel cho rằng, chuyển đổi số đóng vai trò phương tiện giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng yêu cầu mới về minh bạch và truy xuất nguồn gốc tại những thị trường muốn vươn tới. Bên cạnh quy định chính sách và các dự án hợp tác phát triển, theo bà, cần chú trọng triển khai thực tế, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ thông tin vào các giải pháp cụ thể vì lợi ích của doanh nghiệp.
Khi thuế quan không còn là lợi thế quyết định, dữ liệu minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc trở thành nền tảng của năng lực cạnh tranh. Với hệ thống dữ liệu doanh nghiệp được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế và cách tiếp cận "thu thập một lần, sử dụng nhiều lần", doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm điều kiện đáp ứng yêu cầu mới, qua đó khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do và mở rộng thị trường bền vững.