TP. Hồ Chí Minh: Đánh thức kinh tế đêm bằng công nghiệp văn hóa

Nghị quyết số 80-NQ/TW mở ra định hướng mới cho công nghiệp văn hóa. Với TP. Hồ Chí Minh, đây là cơ hội để phát triển kinh tế đêm thành không gian sáng tạo, giàu bản sắc.

Khi các hoạt động dịch vụ, mua sắm và ẩm thực dần trở thành lựa chọn quen thuộc của đời sống đô thị về đêm, câu hỏi đặt ra đối với TP. Hồ Chí Minh không chỉ là kéo dài thời gian kinh doanh, mà là tạo ra điều gì đủ khác biệt để người dân và du khách muốn ở lại thành phố lâu hơn. Câu trả lời có thể nằm ở sự kết hợp giữa kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa. Trong bối cảnh Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt mục tiêu nâng tầm các ngành công nghiệp văn hóa, TP. Hồ Chí Minh có cơ hội biến đêm thành một không gian sáng tạo, tiêu dùng văn hóa và phát huy bản sắc đô thị.

Kinh tế đêm mở thêm thị trường cho ngành công nghiệp văn hóa

Kinh tế ban đêm thường được nhận diện qua khung thời gian từ 18 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau, với các hoạt động ăn uống, mua sắm, giải trí, thể thao, du lịch và sự kiện. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn ở góc độ dịch vụ kéo dài thời gian hoạt động, thành phố sẽ khó tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh lâu dài. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng kết nối hoạt động kinh tế với nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, lễ hội, triển lãm, trải nghiệm di sản và ẩm thực bản địa.

Tại TP. Hồ Chí Minh, kinh tế đêm có thể mở thêm thị trường cho các ngành công nghiệp văn hóa. Một chương trình biểu diễn không chỉ tạo doanh thu từ vé mà còn kéo theo nhu cầu ăn uống, lưu trú, vận chuyển, mua sắm và các sản phẩm lưu niệm. Một tour khám phá di sản vào buổi tối có thể kết nối hoạt động tham quan với nghệ thuật kể chuyện, trình diễn và ẩm thực địa phương. Khi các thành tố này được tổ chức thành chuỗi trải nghiệm, giá trị kinh tế không chỉ nằm ở từng dịch vụ riêng lẻ mà còn được tạo ra từ sự kết nối giữa chúng.

TP. Hồ Chí Minh đã hình thành nhiều điểm đến thu hút người dân, du khách vào buổi tối như phố đi bộ Nguyễn Huệ, phố đi bộ Bùi Viện, bến Bạch Đằng, không gian ven sông Sài Gòn.

TP. Hồ Chí Minh đã hình thành nhiều điểm đến thu hút người dân, du khách vào buổi tối như phố đi bộ Nguyễn Huệ, phố đi bộ Bùi Viện, bến Bạch Đằng, không gian ven sông Sài Gòn.

Khu vực trung tâm có thể phát huy lợi thế về nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc và văn hóa đô thị; Chợ Lớn có nguồn lực di sản và văn hóa cộng đồng; khu vực phía Đông có thể gắn các hoạt động sáng tạo với thể thao; trong khi Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu có những lợi thế riêng về làng nghề, không gian sáng tạo, biển, nghỉ dưỡng và lễ hội. Nếu được kết nối, các địa bàn này có thể hình thành mạng lưới sản phẩm ban đêm đa dạng, thay vì tập trung dòng khách vào một vài tuyến phố quen thuộc.

Theo các chuyên gia, phát triển kinh tế ban đêm gắn với công nghiệp văn hóa sẽ giúp kết nối các không gian biểu diễn, trải nghiệm di sản, nghệ thuật đường phố, ẩm thực bản địa, làng nghề và sản phẩm sáng tạo ứng dụng công nghệ số. Sự liên kết này vừa mở rộng thị trường cho nghệ sĩ, doanh nghiệp công nghiệp văn hóa, vừa góp phần kéo dài thời gian lưu trú và phân bổ lợi ích kinh tế giữa các địa bàn.

Cơ hội để tổ chức lại không gian đêm

Một cơ hội quan trọng đang mở ra từ Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Điểm b khoản 1 Điều 26 giao HĐND Thành phố quy định về tổ chức, hoạt động, cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển kinh tế ban đêm, đồng thời đề cập các khu phát triển thương mại, văn hóa, thể thao và trung tâm, cụm, khu, tổ hợp sáng tạo văn hóa. Đây là cơ sở pháp lý để TP. Hồ Chí Minh kết nối hai lĩnh vực vốn lâu nay được tiếp cận tương đối riêng rẽ: kinh tế ban đêm theo hướng dịch vụ - du lịch và công nghiệp văn hóa theo hướng phát triển ngành, không gian sáng tạo.

Tuy nhiên, cơ hội thể chế chỉ trở thành kết quả khi được cụ thể hóa bằng cơ chế thực thi. Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Thái, cán bộ công tác tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, chỉ ra một khoảng trống đáng lưu ý: kinh tế ban đêm được xác định theo khung giờ, còn các khu, cụm, tổ hợp sáng tạo văn hóa lại được xác định theo không gian. Vì vậy, một thiết chế sáng tạo có thể chưa khai thác hoạt động vào buổi tối, trong khi một khu kinh tế đêm lại có thể thiếu nội dung sáng tạo văn hóa.

Theo các chuyên gia, phát triển kinh tế ban đêm gắn với công nghiệp văn hóa sẽ giúp kết nối các không gian biểu diễn, trải nghiệm di sản, nghệ thuật đường phố, ẩm thực bản địa.

Theo các chuyên gia, phát triển kinh tế ban đêm gắn với công nghiệp văn hóa sẽ giúp kết nối các không gian biểu diễn, trải nghiệm di sản, nghệ thuật đường phố, ẩm thực bản địa.

Nếu không giải quyết được điểm nghẽn này, kinh tế đêm rất dễ tiếp tục phát triển theo lối quen thuộc: tập trung ăn uống, mua sắm, dịch vụ giải trí, còn hoạt động nghệ thuật và trải nghiệm văn hóa chỉ đóng vai trò bổ trợ. Chuyên gia của Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đề xuất đưa tiêu chí “hàm lượng văn hóa” vào việc công nhận khu, tuyến, điểm kinh tế ban đêm; ưu tiên những nơi có chương trình văn hóa, nghệ thuật định kỳ và sản phẩm công nghiệp văn hóa địa phương. Đây là cách để phân biệt một không gian kinh doanh ban đêm thông thường với một không gian có khả năng tạo giá trị văn hóa và bản sắc.

Một thách thức khác là tiếng ồn và xung đột giữa hoạt động kinh doanh với đời sống dân cư. Theo TS. Võ Trung Tín, giảng viên Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, việc kiểm soát tiếng ồn cần được tính ngay từ khâu quy hoạch, lựa chọn địa điểm và tổ chức không gian, thay vì chỉ kiểm tra, xử phạt khi vi phạm đã phát sinh. Thành phố nghiên cứu quy chuẩn kỹ thuật địa phương về tiếng ồn phù hợp đặc điểm kinh tế ban đêm; phân loại khu vực để áp dụng biện pháp quản lý tương ứng; tăng cường thiết bị đo, quan trắc và quy trình tiếp nhận phản ánh.

Kinh tế đêm vì thế không thể được đánh giá chỉ bằng mức chi tiêu hay số lượng khách. Một không gian hoạt động sôi động nhưng gây ảnh hưởng kéo dài đến cư dân sẽ khó duy trì; ngược lại, quản lý quá cứng nhắc cũng có thể làm mất cơ hội phát triển các hoạt động sáng tạo. Điều cần thiết là phân vùng phù hợp, quy định rõ trách nhiệm và thí điểm có kiểm soát trước khi nhân rộng.

Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra mục tiêu lớn cho văn hóa Việt Nam. Với TP. Hồ Chí Minh, phát triển kinh tế ban đêm gắn với công nghiệp văn hóa là một hướng cụ thể để đưa mục tiêu ấy vào đời sống đô thị. Khi nghệ thuật, di sản và sáng tạo trở thành nội dung cốt lõi, ban đêm không chỉ là khoảng thời gian tiêu dùng kéo dài, mà có thể trở thành một phần bản sắc của thành phố – nơi văn hóa tạo ra giá trị kinh tế, còn phát triển kinh tế mở rộng cơ hội để văn hóa đến gần hơn với công chúng. 

Theo các chuyên gia, kinh tế ban đêm ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của kinh tế đô thị, không chỉ bao gồm các hoạt động ăn uống, mua sắm và giải trí mà còn mở rộng sang nghệ thuật biểu diễn, âm nhạc, lễ hội và trải nghiệm văn hóa. Việc kết hợp kinh tế ban đêm với công nghiệp văn hóa góp phần gia tăng giá trị tài nguyên văn hóa, mở rộng thị trường cho các sản phẩm sáng tạo, tạo việc làm và nâng cao sức hấp dẫn của đô thị.

Quang Anh

Có thể bạn quan tâm