Tin Khu Vực
khoảng cách vốn đầu tư với năng lực nội địa
Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1%. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 10 tháng đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%, trong đó, khu vực FDI, kể cả dầu thô, đóng góp 405,31 tỷ USD (chiếm 81,2%), khu vực kinh tế trong nước đạt 93,93 tỷ USD (chiếm 18,8%). Ở chiều ngược lại, nhập khẩu của khu vực FDI đạt 379,55 tỷ USD (tăng 43,2%).
Những con số thể hiện vai trò lớn của khu vực FDI trong hoạt động xuất nhập khẩu song chưa đủ để xác định giá trị gia tăng được tạo ra trong nước. Để đánh giá hiệu quả lan tỏa của dòng vốn này, cần làm rõ mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các khâu cung ứng nguyên liệu, linh kiện, thiết bị, dịch vụ kỹ thuật và khả năng tiếp nhận công nghệ.
Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã nhận diện những hạn chế trong liên kết với doanh nghiệp nội địa, tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao công nghệ. Nghị quyết xác định chuyển mạnh tư duy thu hút vốn sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia, lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng làm tiêu chí chủ yếu.
Đến năm 2030, Nghị quyết số 10 đặt mục tiêu: "Tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt từ 45-50%; phấn đấu có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó có khoảng từ 500-1.000 nhà cung ứng cấp I".
Công nhân sản xuất tại nhà máy Samsung Việt Nam
Đối chiếu với những mục tiêu này, năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước vẫn còn nhiều hạn chế. Tại hội thảo khoa học quốc gia "Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam" diễn ra ngày 30/9/2026, ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương cho biết, Việt Nam có khoảng 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 88%. Koảng 1.000 doanh nghiệp đủ năng lực cung ứng trực tiếp cho doanh nghiệp lắp ráp và các tập đoàn đa quốc gia, trong nhóm này, doanh nghiệp trong nước chiếm khoảng 30%.
Hạn chế còn thể hiện ở trình độ quản trị và ứng dụng công nghệ, khoảng 20% doanh nghiệp có chứng nhận ISO 9000, hơn 10% sử dụng thiết bị tự động hóa và chưa đến 10% ứng dụng robot trong dây chuyền sản xuất.
Trường hợp Samsung Việt Nam cho thấy rõ hơn vấn đề về chất lượng tham gia chuỗi cung ứng. Theo số liệu công bố tháng 10/2026, tập đoàn có 340 doanh nghiệp Việt Nam là nhà cung ứng cấp I và cấp II. Tuy nhiên, ông Phạm Văn Quân cho biết, phần lớn vẫn cung cấp vật tư tiêu hao, bao bì, in ấn và các linh kiện có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng chưa cao.
Mặc dù các thống kê có phạm vi khác nhau song những số liệu này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa để đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn FDI. Số lượng doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng là chỉ tiêu cần thiết nhưng chất lượng liên kết còn phải được đánh giá qua giá trị đơn hàng, tỷ lệ nội địa hóa và mức độ làm chủ công nghệ.
Khó khăn trong phát triển chuỗi cung ứng nội địa còn xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong tổ chức mạng lưới công nghiệp giữa các địa phương. Theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài, đến cuối năm 2025, cả nước có 478 khu công nghiệp được thành lập với khoảng 146.000 ha đất theo quy hoạch, trong đó, 324 khu đã đi vào hoạt động, tỷ lệ lấp đầy đạt khoảng 78,8%.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Phan Hữu Thắng - Chủ tịch Liên chi hội tài chính khu công nghiệp Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài nhận định, quy mô hạ tầng công nghiệp ngày càng mở rộng nhưng tỷ lệ lấp đầy chưa đủ để đánh giá hiệu quả liên kết sản xuất. Vấn đề đặt ra là các khu công nghiệp đã kết nối với nhau đến đâu, khả năng hình thành mạng lưới nhà cung ứng, dịch vụ kỹ thuật và các công đoạn sản xuất bổ trợ giữa các địa phương ra sao.
"Mô hình khu công nghiệp chủ yếu dựa vào hạ tầng cơ bản và lợi thế chi phí nhân công cần chuyển sang phát triển hệ sinh thái sản xuất thông minh, xanh, gắn với chuỗi giá trị và nâng cao năng lực nội tại của nền kinh tế", ông nói và cho rằng, theo định hướng này, cần xác định rõ vai trò của từng khu công nghiệp trong mạng lưới sản xuất vùng, tăng cường kết nối giữa các trung tâm công nghệ cao với khu công nghiệp hỗ trợ, hệ thống logistics và dịch vụ kỹ thuật. Đây là cơ sở để hình thành chuỗi sản xuất đồng bộ, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI.
Về phía doanh nghiệp, khả năng tiếp cận thông tin thị trường và tìm kiếm đối tác vẫn là rào cản trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng FDI. Ông Nguyễn Hoàng - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) cho biết, nhiều doanh nghiệp cơ khí chế tạo và công nghiệp hỗ trợ phải tự tìm kiếm đối tác gia công do thiếu cơ sở dữ liệu kết nối và quy hoạch cụm ngành liên tỉnh.
Theo ông Nguyễn Hoàng, thiếu quy hoạch hành lang công nghiệp thống nhất khiến doanh nghiệp khó liên kết, tập hợp đủ quy mô sản xuất để tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI lớn. Tuy nhiên, khả năng kết nối mới là bước đầu, để trở thành nhà cung ứng, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm, tiến độ giao hàng, khả năng truy xuất nguồn gốc và cải tiến công nghệ. Dòng vốn FDI gia tăng mở ra cơ hội thị trường nhưng khả năng chuyển những cơ hội này thành hợp đồng sản xuất còn phụ thuộc vào năng lực thực tế của doanh nghiệp Việt Nam.
Đặt lại thước đo chất lượng đầu tư
Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu tổ chức không gian phát triển theo chức năng, tiềm năng, lợi thế và liên kết vùng. Nghị quyết xác định phát triển cụm liên kết ngành, hành lang kinh tế, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực và tăng cường liên kết giữa các trung tâm công nghiệp, dịch vụ, logistics. Các công trình hạ tầng lớn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tích lũy công nghệ, kinh nghiệm và năng lực tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Đặt cùng Nghị quyết số 10, định hướng này hình thành yêu cầu liên kết trực tiếp giữa thu hút FDI và phát triển công nghiệp nội địa.
Ngày 9/11/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 358/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 27. Chương trình đặt nhiệm vụ điều phối hoạt động xúc tiến, thu hút đầu tư nước ngoài theo vùng, gắn với ngành, lĩnh vực ưu tiên. Trong đó, Bộ Tài chính được giao xây dựng cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ thực hiện cam kết đầu tư và thu hồi ưu đãi, hỗ trợ nếu nhà đầu tư không thực hiện cam kết theo quy định.
Định hướng này đòi hỏi thay đổi cách đánh giá hiệu quả thu hút FDI, thay vì chỉ so sánh số dự án, số vốn đăng ký giữa các tỉnh, cần xác định dự án mới tạo thêm công đoạn sản xuất nào cho vùng, mua được bao nhiêu đầu vào từ doanh nghiệp Việt và hỗ trợ nhà cung ứng nâng cấp công nghệ ra sao?
Thực tế hợp tác giữa Bộ Công Thương và Samsung Việt Nam cung cấp trường hợp có thể kiểm chứng một phần tác động tại doanh nghiệp. Theo Cục Công nghiệp, ngày 28/10/2026, tại Bắc Ninh, Samsung Việt Nam phối hợp với Sở Công Thương tổ chức tổng kết hai dự án hỗ trợ phát triển nhà máy thông minh và tư vấn khuôn mẫu thông minh khu vực phía Bắc. Có 16 doanh nghiệp tham gia, gồm 10 doanh nghiệp phát triển nhà máy thông minh và 6 doanh nghiệp tư vấn khuôn mẫu.
Sau hỗ trợ, Công ty Cổ phần Điện tử G8 tăng năng suất công đoạn ép, dập 53,8%, đạt 1.000 sản phẩm trong 8 giờ thay vì 650 sản phẩm. Công ty Cổ phần Tạo hình cơ khí Việt Nam tăng năng suất đóng gói 20%. Công ty Cổ phần Chính xác TCI giảm số sản phẩm chờ tái gia công từ 19.000 xuống còn 6.000, tương đương 68,4%. Công ty Cổ phần Công nghiệp TCI ứng dụng công nghệ số, rút ngắn thời gian lập báo giá từ một ngày xuống không quá 1 giờ.
Tại cuộc làm việc ngày 8/10/2026, Cục trưởng Cục Công nghiệp Trần Việt Hòa đề nghị Samsung tăng cường chia sẻ nhu cầu mua hàng và tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng, gắn hoạt động hỗ trợ với yêu cầu thực tế của chuỗi sản xuất. Đây là hướng tiếp cận cần nhân rộng ở cấp vùng, kèm cơ chế theo dõi kết quả sau hỗ trợ.
Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) làm việc với Samsung Việt Nam.
TS. Đỗ Nguyên Hưng - Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu tận dụng các dự án đầu tư lớn để phát triển năng lực thiết kế, điều khiển, tích hợp hệ thống, phần mềm và quản lý vận hành cho doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, các công trình đường sắt, năng lượng, cảng biển và hạ tầng số phải gắn với phát triển ngành công nghiệp nội địa. Nếu những công đoạn công nghệ quan trọng tiếp tục phụ thuộc đối tác bên ngoài, quy mô đầu tư có thể tăng nhưng năng lực công nghệ nội sinh chưa chắc phát triển tương ứng.
Ông cảnh báo quy mô đầu tư có thể tăng nhưng năng lực công nghệ nội sinh chưa tăng tương ứng nếu các công đoạn giá trị cao vẫn phụ thuộc đối tác bên ngoài. Vấn đề này vượt ra ngoài phạm vi một hợp đồng gia công. Doanh nghiệp có thể nhận thêm đơn hàng nhưng vẫn khó nâng vị trí trong chuỗi giá trị nếu chưa tự thiết kế, thử nghiệm, kiểm soát chất lượng và cải tiến sản phẩm. Hiệu quả chuyển giao công nghệ phải được kiểm chứng bằng những năng lực doanh nghiệp thực sự tiếp nhận và duy trì sau dự án.
Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa bình quân một số ngành chủ lực đạt 40-45%. Trong đó, điện tử phấn đấu đạt 25-30%, cơ khí chế tạo 40%, ô tô 22-30% và công nghiệp công nghệ cao 15%. Chương trình dự kiến hỗ trợ khoảng 600 doanh nghiệp về quản trị và quản lý sản xuất, khoảng 80 doanh nghiệp về nghiên cứu, phát triển, đổi mới và tiếp nhận công nghệ.
Theo TS. Phan Hữu Thắng, muốn tạo hiệu quả, nguồn lực hỗ trợ cần hướng vào những chuỗi sản xuất cụ thể cùng các yêu cầu mua hàng được xác nhận từ doanh nghiệp dẫn dắt. Trước hết, cần xây dựng cơ sở dữ liệu nhà cung ứng liên thông giữa các địa phương, ghi rõ sản phẩm, công nghệ, tiêu chuẩn, năng lực cung cấp và lịch sử đáp ứng đơn hàng. Cơ quan điều phối vùng có thể dựa vào đó để kết nối nhà máy FDI với doanh nghiệp trong nước, đồng thời xác định những công đoạn thiếu nhà cung cấp đủ chuẩn.
Tiếp đó, cần theo dõi đồng thời số nhà cung ứng Việt Nam được chấp nhận, giá trị đơn hàng, tỷ lệ đầu vào do doanh nghiệp trong nước tạo ra và kết quả tiếp nhận công nghệ. Phải phân biệt hàng mua tại Việt Nam với hàng do doanh nghiệp Việt sản xuất, tránh đánh đồng hoạt động mua bán nội địa với mức độ làm chủ chuỗi cung ứng.
Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục gia tăng là tín hiệu tích cực nhưng hiệu quả thu hút FDI cần được đánh giá bằng năng lực sản xuất, khả năng tham gia chuỗi cung ứng và trình độ công nghệ của doanh nghiệp trong nước. Số nhà cung ứng Việt Nam được lựa chọn, giá trị gia tăng được giữ lại và công nghệ được tiếp nhận, làm chủ mới là những thước đo quan trọng về chất lượng và sức lan tỏa của dòng vốn FDI.