TOD tái định hình lối sống, không gian đô thị tại TP. Hồ Chí Minh

TOD mở hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng

Ngày 28/8, tại TP. Hồ Chí Minh, Ban tổ chức Triển lãm Kiến trúc - Nội thất - Xây dựng VIBE 2026 tổ chức tọa đàm chuyên đề “TOD: Yếu tố tái định hình lối sống & không gian đô thị”.

Chương trình do Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA), Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TP. Hồ Chí Minh (SACA) phối hợp với Hội Kiến trúc sư TP. Hồ Chí Minh tổ chức. Đây là hoạt động trong khuôn khổ các chương trình trước thềm Triển lãm Nội thất & Xây dựng Việt Nam - VIBE 2026.

TOD (Transit-Oriented Development) là mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Tại Việt Nam, mô hình này đang ở giai đoạn khởi đầu. TP. Hồ Chí Minh là một trong những địa phương đi đầu trong triển khai.

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đẩy mạnh phát triển đường sắt đô thị, các tuyến vành đai và cơ chế thí điểm phát triển TOD, mô hình này đặt ra những yêu cầu mới đối với quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, nội thất và không gian sống.

Theo định hướng được trao đổi tại tọa đàm, đô thị phát triển dọc các hành lang giao thông cần có hệ thống tiện ích đồng bộ. Đây là điều kiện để giao thông công cộng gắn kết với nơi ở, việc làm, dịch vụ và các hoạt động đô thị.

TOD cũng đặt ra yêu cầu phối hợp giữa nhiều lĩnh vực. Quy hoạch giao thông cần được đặt trong mối liên hệ với quy hoạch sử dụng đất, phát triển đô thị, hạ tầng và các dịch vụ thiết yếu.

Với vị trí kết nối vùng kinh tế trọng điểm, TOD được kỳ vọng tạo thêm động lực liên kết giữa TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Mô hình này có thể kết nối khu vực trung tâm với các cực tăng trưởng mới, trong đó có đô thị sân bay Long Thành.

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch HAWA, Trưởng Ban tổ chức VIBE cho biết, năm 2026, VIBE bước sang mùa thứ ba. Triển lãm tiếp tục định hướng bám sát những chuyển dịch của thị trường.

Với chủ đề “Nhịp điệu tăng trưởng”, VIBE hướng tới tạo không gian kết nối và đối thoại giữa các bên trong hệ sinh thái xây dựng, nội thất và kiến trúc.

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, việc lựa chọn chủ đề năm nay xuất phát từ những chuyển động trong quá trình phát triển của TP. Hồ Chí Minh, trong đó có việc đẩy mạnh đường sắt đô thị, các tuyến vành đai và triển khai cơ chế thí điểm phát triển TOD gắn với Nghị quyết số 98.

VIBE được định hướng như một nền tảng kết nối hệ sinh thái. Doanh nghiệp có thể cập nhật thông tin thị trường, tìm kiếm cơ hội hợp tác và tiếp cận các dự án. Các đối tượng kết nối gồm chủ đầu tư, kiến trúc sư, nhà thiết kế, nhà thầu, đơn vị tư vấn, bộ phận thu mua của dự án và đối tác công nghệ.

Ông Phùng Quốc Mẫn kỳ vọng tọa đàm giúp cộng đồng doanh nghiệp nhận diện rõ hơn cơ hội từ quá trình phát triển đô thị. Qua đó, doanh nghiệp có thể xác định xu hướng, giải pháp và năng lực mà thị trường xây dựng, nội thất, kiến trúc sẽ cần trong thời gian tới.

Từ quy hoạch TOD đến hệ sinh thái đô thị

Tại tọa đàm, các chuyên gia tập trung vào yếu tố tái định hình lối sống và không gian đô thị. Các diễn giả chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu, thiết kế và triển khai TOD.

TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners cho rằng, phát triển TOD tại Việt Nam mới ở giai đoạn khởi đầu. Tuy nhiên, Việt Nam có lợi thế của một đô thị đi sau khi có thể tham khảo kinh nghiệm từ các thành phố đã triển khai mô hình này. Từ hơn 15 năm làm việc trong các dự án quốc tế, ông Ngô Viết Nam Sơn chia sẻ kinh nghiệm phát triển TOD tại nhiều đô thị, trong đó nhấn mạnh bài học từ Thượng Hải (Trung Quốc)

Theo TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Thượng Hải bắt đầu có tuyến Metro đầu tiên từ năm 1993. Sau đó, thành phố phát triển nhanh hệ thống giao thông công cộng gắn với đô thị. Thượng Hải cũng xây dựng cơ chế hợp tác công - tư và hệ sinh thái hỗ trợ giao thông công cộng. Đối với TP. Hồ Chí Minh, ông cho rằng, phát triển Metro cần được thực hiện đồng bộ với quy hoạch đô thị và khai thác hiệu quả quỹ đất.

Trước mắt, cần hoàn thiện hệ sinh thái TOD dọc tuyến Metro số 1. Trong phạm vi khoảng 15 phút đi bộ từ nhà ga, cần có việc làm, trường học, bệnh viện, dịch vụ thương mại, công viên và các tiện ích phù hợp với nhiều nhóm cư dân. Khi hệ sinh thái này hình thành, Metro sẽ có điều kiện thu hút người sử dụng thường xuyên. Đây cũng là cơ sở góp phần giảm phương tiện cá nhân.

TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, TOD không nên được nhìn nhận gắn với Metro. Mô hình có thể phát triển quanh xe buýt nhanh và các loại hình giao thông công cộng khác. TOD cũng có thể mở rộng tới các ga đường sắt, cụm cảng biển, khu đô thị ven sông, ven kênh và các dự án chỉnh trang đô thị.

Một yêu cầu quan trọng là quy hoạch tích hợp đa ngành trên nền tảng số hóa. Không gian trên mặt đất, không gian ngầm và trên cao cần được liên kết. Các sở, ngành cần phối hợp ngay từ giai đoạn xác định hướng tuyến và vị trí nhà ga, bởi TOD liên quan đến giao thông, quỹ đất, giải phóng mặt bằng, tài chính và tổ chức không gian đô thị.

TP. Hồ Chí Minh cũng cần sớm tạo các quỹ đất lớn tại những điểm kết nối với các tuyến vành đai. Quỹ đất này có thể được sử dụng để hình thành bãi đỗ xe.

Theo ông Ngô Viết Nam Sơn, người dân từ các khu vực lân cận có thể gửi phương tiện tại đây rồi chuyển sang giao thông công cộng. Việc chuẩn bị quỹ đất sớm sẽ có ý nghĩa khi mạng lưới Metro tiếp tục mở rộng.

Bên cạnh đó, ông đề xuất từng bước hình thành nền công nghiệp Metro trong nước. Các giải pháp gồm thống nhất tiêu chuẩn, tăng cường chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực xây dựng, sửa chữa, vận hành.

Cùng với đó là cơ chế hợp tác công - tư phù hợp. Mục tiêu là huy động nguồn lực xã hội và tạo nguồn tài chính lâu dài cho phát triển Metro gắn với đô thị.

Theo chuyên gia, việc triển khai TOD cần có tính linh hoạt. Quy hoạch, hướng tuyến và vị trí nhà ga có thể được nghiên cứu điều chỉnh khi cần để nâng cao hiệu quả đầu tư. Nhà đầu tư cũng cần được tham gia quá trình quy hoạch từ sớm. Việc này cần dựa trên nguyên tắc hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Ông Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh trọng tâm của TOD là hình thành hệ sinh thái đô thị gắn với giao thông công cộng. Nguồn lực từ quỹ đất, đầu tư công và hợp tác công - tư cần được huy động hiệu quả.

Kiến trúc, nội thất thay đổi theo lối sống TOD

TS.KTS. Vũ Việt Anh, Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, tiếp cận TOD từ góc độ người sử dụng.

Theo ông Vũ Việt Anh, kiến trúc, nội thất, cảnh quan và lối sống cần được tổ chức đồng bộ. Metro không đồng nghĩa với việc tự động giải quyết ùn tắc hay tạo ra chất lượng sống tốt hơn. Hiệu quả TOD phụ thuộc vào khả năng kết nối giữa giao thông công cộng với nơi ở, nơi làm việc, dịch vụ và không gian đô thị.

Với đặc thù lối sống gắn với xe máy tại Việt Nam, hệ thống TOD cần tạo ra lợi ích rõ ràng về thời gian, chi phí, tiện nghi, an toàn và khả năng tiếp cận. Đây là những yếu tố có thể tác động đến thói quen di chuyển của người dân.

TS.KTS. Vũ Việt Anh nhấn mạnh cốt lõi của TOD là người đi bộ. Bán kính đi bộ có thể khác nhau tùy khu vực. Khoảng cách khoảng 15 phút đi bộ là một cách tiếp cận phổ biến. Vì vậy, không gian đô thị cần thuận tiện cho người đi bộ. Các tuyến đi bộ cũng phải kết nối liền mạch với giao thông công cộng.

Về kiến trúc, TOD cần phát triển theo hướng đa tầng, đa lớp và đa dạng. Nhà ga, công trình, không gian ngầm, mặt đất và trên cao cần được liên kết. Các tuyến đi bộ, cầu kết nối, vườn trên mái và không gian công cộng có thể trở thành thành phần của hệ sinh thái TOD.

Đối với nội thất và cảnh quan, chuyên gia cho rằng cần tăng tính xuyên suốt. Người sử dụng cần dễ định hướng khi di chuyển. Không gian cũng cần giảm cảm giác tách biệt trong các khu vực ngầm.

Cảnh quan ngoài trời, cây xanh và không gian công cộng giữ vai trò quan trọng. Hành trình TOD bắt đầu từ việc đi bộ. Vì vậy, chất lượng không gian dành cho người đi bộ có ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm đô thị.

Theo TS.KTS. Vũ Việt Anh, lối sống TOD hướng tới sự kết nối giữa nhà ở, công việc, dịch vụ, giải trí và hoạt động cộng đồng. Qua đó, các khu vực quanh nhà ga có thể hình thành những nơi chốn đô thị mới.

Bước sang mùa thứ ba, VIBE 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 30/9 đến 3/10/2026 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC). Theo Ban tổ chức, triển lãm dự kiến có 750 gian hàng tiêu chuẩn, tăng hơn 30% so với kỳ trước. VIBE tiếp tục định hướng kết nối ba lĩnh vực kiến trúc, xây dựng và nội thất. Triển lãm tập trung vào bốn trụ cột gồm Smart, Style, Sustainability và Spirit. Từ câu chuyện TOD, VIBE 2026 đặt các lĩnh vực kiến trúc, xây dựng và nội thất trong một bối cảnh phát triển mới. Những thay đổi về giao thông và không gian đô thị sẽ kéo theo yêu cầu mới về thiết kế, vật liệu, công nghệ, dịch vụ và năng lực cung ứng.