Tin Khu Vực
Đặt tiết kiệm năng lượng vào trung tâm an ninh năng lượng
Ngay trong phần quan điểm chỉ đạo, Nghị quyết số 70-NQ/TW yêu cầu khuyến khích đầu tư và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, giảm phát thải, coi đây vừa là quyền lợi vừa là trách nhiệm của toàn xã hội. Mục tiêu đến năm 2030 được lượng hóa: tỷ lệ tiết kiệm năng lượng trên tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường khoảng 8 - 10%. Cùng với đó là mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính từ hoạt động năng lượng so với kịch bản phát triển bình thường khoảng 15 - 35%.
Hệ thống điện mặt trời áp mái được lắp đặt đồng loạt trên các nhà xưởng sản xuất, giúp doanh nghiệp giảm chi phí điện năng và phát thải các-bon.
Điểm đáng chú ý là Nghị quyết yêu cầu thực hiện hiệu quả các chương trình quản lý nhu cầu điện và điều chỉnh phụ tải, giảm cường độ tiêu thụ và tổn thất điện năng bảo đảm cạnh tranh so với các quốc gia có cùng trình độ phát triển, tức chính là chương trình mà 5.979 khách hàng phía Nam đã ký.
Nghị quyết yêu cầu tập trung huy động mọi nguồn lực xã hội, khuyến khích mạnh mẽ khu vực tư nhân tham gia phát triển năng lượng. Theo đó, cần có cơ chế, chính sách đột phá để thu hút nguồn lực xã hội, bảo đảm vốn thực hiện các quy hoạch phát triển năng lượng, đặc biệt là Quy hoạch điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Nghị quyết cũng đề cập cơ chế dành nguồn tín dụng ưu đãi hoặc bảo lãnh Chính phủ cho các dự án năng lượng quan trọng quốc gia, trong đó ưu tiên các dự án cần đầu tư, kể cả dự án BOT điện quy mô lớn, quan trọng, cấp bách. Doanh nghiệp được khuyến khích tăng cường huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu trong và ngoài nước.
Về tiết kiệm năng lượng, Nghị quyết yêu cầu thực hiện hiệu quả các chương trình quản lý nhu cầu điện và điều chỉnh phụ tải; giảm cường độ tiêu thụ và tổn thất điện năng, bảo đảm sức cạnh tranh so với các quốc gia có cùng trình độ phát triển. Đồng thời, hiện đại hóa hệ thống điều độ điện, ứng dụng công nghệ giám sát, điều khiển kỹ thuật tự động, thông minh; nghiên cứu truyền tải siêu cao áp, truyền tải một chiều và truyền tải ngầm dưới biển.
Hệ thống giám sát lưới điện thông minh giúp ngành điện theo dõi phụ tải theo thời gian thực, tối ưu vận hành và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Một năm qua, các chủ trương lớn đã được cụ thể hóa từng bước. Luật số 77/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 quy định Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách. Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 yêu cầu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ năm 2026, tối thiểu 10% trong các tháng 4-7 và giảm công suất cao điểm ít nhất 3.000 MW. Tháng 5/2026, Bộ Công Thương nêu định hướng sửa Luật theo hướng đưa quy định tiết kiệm năng lượng thành điều khoản bắt buộc, đặc biệt với cơ sở trọng điểm.
Người dân và doanh nghiệp được xác định là trung tâm, là chủ thể phát triển năng lượng quốc gia. Vậy doanh nghiệp bắt đầu từ đâu? Cách thức tiết giảm chi phí là dịch chuyển phụ tải: xếp lại lịch chạy những thiết bị không cần vận hành đúng giờ cao điểm, như bơm nạp bể chứa, máy nén, kho lạnh hay lò sấy, mà không đổi dây chuyền. Nhưng muốn dời được thì phải biết từng phụ tải tiêu thụ bao nhiêu và vào giờ nào; một nhà máy chỉ có một đồng hồ đầu nguồn thì không biết tiền điện đi đâu.
Đo được rồi còn phải chứng minh được. Hóa đơn tháng này thấp hơn tháng trước có thể vì thiết bị mới tiết kiệm thật, cũng có thể vì nhà máy ít đơn hàng hơn. Không tách được hai nguyên nhân thì khó thuyết phục ngân hàng hay công ty đối tác dịch vụ. Giao thức đo lường và kiểm chứng hiệu quả quốc tế (IPMVP) ra đời năm 1997 và tiêu chuẩn ISO 50015:2014, nguyên tắc cốt lõi là chốt năm cơ sở, xác định các biến điều chỉnh như: sản lượng, nhiệt độ, và ghi số liệu đều đặn.
Trong khi đó, Cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon (CBAM) của Liên minh châu Âu đã vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026, giá chứng chỉ quý II/2026 là 75,28 euro/tấn CO2. Trong nước, sàn giao dịch các-bon khai trương ngày 29/6/2026, giai đoạn thí điểm phân bổ hạn ngạch cho 110 cơ sở nhiệt điện, sắt thép, xi măng. Với doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp trong diện phân bổ hạn ngạch, mỗi đơn vị năng lượng tiết kiệm hôm nay là một phần chi phí các-bon giảm được ngày mai.
Đo, dời và chứng minh là những việc doanh nghiệp tự làm được. Tuy nhiên, để tới bước thay thiết bị, phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ vấp phải cùng lúc hai rào cản: thiếu vốn và thiếu người đủ chuyên môn.
Đặt đúng vai trò của công ty dịch vụ năng lượng
Công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) được ví như “bác sĩ năng lượng”: đánh giá mức tiêu thụ, đầu tư thiết bị, vận hành hệ thống và thu hồi vốn từ chính phần năng lượng tiết kiệm được, nên doanh nghiệp giảm được chi phí vận hành mà không phải bỏ vốn ban đầu. Mô hình này thường đi kèm hợp đồng hiệu quả năng lượng (EPC), trong đó lợi nhuận của ESCO đến từ việc chứng minh được lượng năng lượng tiết kiệm sau khi triển khai giải pháp.
Đặt vào bối cảnh phía Nam, vai trò của ESCO rõ ở bốn điểm. Một là, khoản đầu tư thiết bị chuyển từ doanh nghiệp sản xuất sang công ty dịch vụ. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ tiêu thụ dưới 1 triệu kWh mỗi năm mà ngành điện đang vận động. Hai là, khi thu nhập của ESCO gắn với mức tiết kiệm thực tế, rủi ro kỹ thuật, tức thiết bị không đạt hiệu quả như chào hàng, được chia sẻ sang bên có chuyên môn. Ba là, một nhà máy dệt hay chế biến thực phẩm không cần đội kỹ sư năng lượng cho từng hệ thống lạnh, khí nén, lò hơi. Bốn là, vì được trả tiền theo phần tiết kiệm, ESCO buộc phải đo trước và đo sau theo phương pháp hai bên chấp nhận. Chính thực tế ấy tạo ra chuỗi số liệu mà doanh nghiệp cần cho báo cáo sử dụng năng lượng, cho hồ sơ vay vốn và cho yêu cầu phát thải của khách hàng nước ngoài.
Nhân viên ngành điện hỗ trợ khách hàng trong công tác đấu nối điện mặt trời mái nhà vào hệ thống điện quốc gia.
Khung pháp lý cho vai trò ấy đã được mở. Luật số 77/2025/QH15 đã quy định thực hiện hợp đồng hiệu quả năng lượng là một dịch vụ năng lượng. Nghị định 30/2026/NĐ-CP quy định các tổ chức dịch vụ năng lượng được hưởng hỗ trợ của Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nghị quyết 70 cũng yêu cầu thúc đẩy xã hội hóa dịch vụ năng lượng và khẩn trương hoàn thiện pháp luật về thực thi hợp đồng, giải quyết tranh chấp, hai điều kiện then chốt với những hợp đồng kéo dài nhiều năm như EPC.
Dù vậy, thị trường vẫn ở giai đoạn đầu, các dự án ESCO tại Việt Nam còn khiêm tốn. Phần lớn công ty dịch vụ năng lượng trong nước tập trung vào tư vấn; rào cản nằm ở quy mô vốn của doanh nghiệp dịch vụ, khả năng tiếp cận tài chính cũng như tâm lý dè dặt từ phía các tổ chức tín dụng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy ESCO phát triển mạnh khi có quỹ công đi kèm: Thái Lan lập Quỹ ENCON từ năm 1992, còn Trung Quốc, thị trường ESCO lớn nhất thế giới với hơn 6.000 công ty, hỗ trợ trực tiếp theo lượng năng lượng tiết kiệm tính bằng tấn dầu tương đương.
Vì thế, thiết kế của Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sẽ quyết định nhiều tới tốc độ của thị trường này. Thủ tướng đã yêu cầu hoàn thành việc xây dựng, trình Quỹ trong năm 2026 theo hướng xã hội hóa, bảo đảm độc lập về tài chính…
Tại hội thảo tham vấn ngày 13/8/2026 do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công thuộc Bộ Công Thương tổ chức, Quỹ được định hướng là công cụ tài chính chính sách có vai trò xúc tác thị trường, không thay thế các kênh tài chính thương mại mà hướng tới chia sẻ rủi ro, với mô hình đa công cụ, trong đó có cho vay ưu đãi.
Điện mặt trời mái nhà góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.
Trả lời phóng viên Báo Công Thương, ông Hoàng Thanh Quang, Giám đốc Công ty TNHH Năng lượng Nam Thịnh cho biết, doanh nghiệp đang tập trung cung cấp các giải pháp điện mặt trời cho nhóm khách hàng sử dụng nhiều năng lượng. Tùy đặc điểm và nhu cầu, giải pháp được thiết kế phù hợp với khả năng sử dụng điện và đầu tư của từng nhóm khách hàng. Với các nhà máy sử dụng nhiều điện, doanh nghiệp thường kết hợp với quỹ đầu tư nước ngoài để lắp đặt hệ thống điện mặt trời, đáp ứng khoảng 30 - 40% nhu cầu điện, qua đó thay thế một phần điện mua từ lưới. Do đặc điểm phụ tải sản xuất, hệ thống bám tải thường được ưu tiên và chưa nhất thiết phải đầu tư lưu trữ. Khi nhu cầu sử dụng cao hơn, doanh nghiệp có thể đầu tư thêm hệ thống lưu trữ để tăng tỷ lệ sử dụng điện mặt trời.
Đối với nhóm kinh doanh như nhà hàng, khách sạn, siêu thị, nơi có nhu cầu sử dụng điện cao vào giờ cao điểm, giải pháp là tận dụng tối đa diện tích mái, kết hợp hệ thống lưu trữ. Điện được sạc vào giờ thấp điểm và xả vào giờ cao điểm nhằm giảm chi phí tiền điện. Với hộ gia đình có hóa đơn điện khoảng 2 triệu đồng/tháng, chi phí đầu tư hệ thống dao động 90 - 110 triệu đồng, thời gian hoàn vốn 3 - 4 năm, tùy đặc điểm sử dụng điện. Những hộ sử dụng điện ban đêm nhiều sẽ cần hệ thống lưu trữ lớn hơn, kéo theo chi phí đầu tư cao hơn.
Theo ông Quang, doanh nghiệp triển khai điện mặt trời từ năm 2019 - 2020, khi cơ chế mua bán điện dư còn thuận lợi. Sau đó, doanh nghiệp chuyển sang hệ thống “zero export” để kiểm soát lượng điện phát lên lưới. Trong khi đó, giá thiết bị giảm mạnh giúp việc đầu tư trở nên hấp dẫn hơn. Khu vực phía Nam có điều kiện bức xạ tốt, doanh nghiệp quan tâm và tìm hiểu nhiều, song quyết định đầu tư vẫn phụ thuộc vào ban lãnh đạo từng đơn vị.
Về nguồn vốn, doanh nghiệp có thể vay ngân hàng, trong đó tài sản hình thành từ hệ thống có thể được sử dụng làm tài sản thế chấp theo thỏa thuận. Tuy nhiên, ngân hàng vẫn thực hiện đánh giá năng lực tài chính trước khi cho vay.
Liên quan đề xuất thành lập quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, ông Hoàng Thanh Quang cho rằng nguồn vốn ưu đãi sẽ tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp triển khai dự án. Nếu quỹ có các gói vay ưu đãi với thủ tục đơn giản, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quy trình vay vốn ngân hàng.
Một hướng khác là quỹ tham gia đầu tư trực tiếp. Theo ông Quang, mô hình này có thể tương tự cách các quỹ đầu tư nước ngoài đang tham gia dự án điện mặt trời tại nhà máy. Nhà đầu tư bỏ vốn lắp đặt hệ thống trên mái nhà máy, sau đó bán điện cho doanh nghiệp sử dụng với mức giá thấp hơn giá điện doanh nghiệp phải trả trong một số trường hợp.
Nhân lên cách làm tốt của doanh nghiệp, địa phương
Bài toán của các doanh nghiệp tại địa bàn kinh tế trọng điểm phía Nam hôm nay là có doanh nghiệp làm rất tốt, nhưng cách làm ấy không tự lan sang doanh nghiệp cùng ngành. Muốn doanh nghiệp điển hình thành chuẩn chung, trước hết cần thước đo theo ngành. Nền móng đã có: định mức tiêu hao năng lượng ngành bia, đồ uống không cồn và ngành nhựa được làm mới năm 2024 còn định mức ngành thép quy định tới hết năm 2025, nên bộ định mức nối tiếp có ý nghĩa trực tiếp với xuất khẩu khi thép thuộc diện CBAM.
Cùng với thước đo là sàng lọc từ khâu đầu vào, cụ thể hóa yêu cầu từng bước loại bỏ thiết bị hiệu suất thấp của Nghị quyết 70. Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến dự thảo sửa đổi Quyết định 29/2023/QĐ-TTg về xác định dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, với tiêu chí như tiêu hao năng lượng vượt quá 15% so với thiết kế.
TP. Hồ Chí Minh đã nêu rõ không kêu gọi đầu tư dự án công nghệ lạc hậu, thâm hụt năng lượng. Một chuẩn kỹ thuật chung cấp quốc gia, áp dụng như nhau cho mọi nhà đầu tư, sẽ giúp các địa phương cách làm thống nhất.
Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), EVNSPC đã ký cam kết tiết kiệm điện với hơn 261.900 khách hàng thuộc các nhóm chiếu sáng công cộng, hành chính sự nghiệp, thương mại, dịch vụ và sản xuất công nghiệp.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) cho biết, EVNSPC đã ký thỏa thuận điều chỉnh phụ tải với 5.979 khách hàng có sản lượng tiêu thụ từ 500.000 kWh/năm trở lên. Tiềm năng điều chỉnh phụ tải đạt 271,2 MW với loại thông báo trước 2 giờ và 590,7 MW với loại thông báo trước 24 giờ lên hệ thống quản lý DRMS để theo dõi và điều hành. Mức 590,7 MW tương đương phần lớn công suất nhà máy điện khí Nhơn Trạch 2 (750 MW), mà không cần một đồng đầu tư nguồn. Cùng với đó, các công ty điện lực thành viên đã rà soát 4.152 khách hàng có khả năng tham gia chương trình dịch chuyển phụ tải với tổng công suất khoảng 401,47 MW.
Theo ông Bùi Quốc Hoan, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện, EVNSPC đã ký cam kết tiết kiệm điện với hơn 261.900 khách hàng thuộc các nhóm chiếu sáng công cộng, hành chính sự nghiệp, thương mại, dịch vụ và sản xuất công nghiệp.
Từ danh sách 1.435 cơ sở trọng điểm phải thực hiện nghĩa vụ tiết kiệm năng lượng tại 3 địa bàn TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồng Nai đến hơn 10.000 khách hàng tại TP. Hồ Chí Minh và thuộc EVNSPC đã tự nguyện ký cam kết điều chỉnh phụ tải với ngành điện cho thấy có sự thay đổi lớn trong chiến lược, kế hoạch sử dụng năng lượng của doanh nghiệp. Khoảng cách giữa hai danh sách ấy là dư địa để hiện thực hóa mục tiêu tiết kiệm 8 - 10% mà Nghị quyết 70 đặt ra. Khi có đối tác đủ chuyên môn để song hành cùng doanh nghiệp, cùng đầu tư, Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đi vào hoạt động sẽ thực sự trở thành một phần của năng lực cạnh tranh.
Đẩy mạnh thực hiện Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn đến năm 2030 và Chương trình quản lý nhu cầu điện quốc gia. Cơ cấu lại, khuyến khích phát triển các ngành sử dụng hiệu quả năng lượng, đem lại lợi ích cao nhất về kinh tế - xã hội. Quy định cụ thể các chỉ tiêu bắt buộc về tiết kiệm năng lượng cho từng ngành, lĩnh vực và địa phương.
Trích Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.