Thương mại điện tử trở thành thước đo chuyển đổi số

Góp phần thúc đẩy chuyển đổi số

Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), thị trường bán lẻ hàng hóa hiện chiếm 75,4% tổng quy mô thị trường trong nước. Vì vậy, hoạt động thương mại điện tử được Bộ Công Thương xác định là một dư địa tăng trưởng quan trọng, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh.

Nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội, đã đưa thương mại điện tử vào bộ chỉ số đánh giá hiệu quả chuyển đổi số của thành phố. Điều này cho thấy hoạt động mua bán trực tuyến ngày càng gắn chặt với quá trình số hóa các hoạt động kinh tế và đời sống.

Trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% giao dịch thương mại điện tử thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, 100% giao dịch trên nền tảng thương mại điện tử sẽ có hóa đơn điện tử.

Khi đơn hàng, thanh toán và hóa đơn được số hóa, thương mại điện tử không chỉ thay đổi phương thức mua bán mà còn tạo ra dữ liệu phục vụ quản lý, đối soát và minh bạch hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy quá trình này đang diễn ra từ những hoạt động rất gần gũi. Cách đây hơn 30 năm, khi bắt đầu bán hàng tại chợ Mỹ Đình (phường Từ Liêm, Hà Nội), bà Đinh Thị Linh có lẽ không hình dung công việc của mình sẽ gắn với điện thoại, livestream và những đơn hàng được gửi tới khách hàng ở nhiều tỉnh, thành.

Hiện nay, phần lớn khách hàng của bà thanh toán bằng hình thức chuyển khoản thay vì tiền mặt. Bà Linh cho biết: “Giờ đây, người dân có thể mua bán trên mạng rất dễ dàng. Ví dụ lấy về mà không ưng thì có thể trả lại, không bị nói thách, không phải mặc cả, không bị mắng. Đó là những ưu việt của bán hàng online”.

Với người dân, chuyển đổi số có thể là một khái niệm mang tính vĩ mô, nhưng lại trở nên gần gũi qua từng đơn hàng mua trên sàn thương mại điện tử hay mỗi lần quét mã QR để thanh toán.

Theo định hướng của Hà Nội, 100% các sở, ban, ngành, UBND xã, phường đăng tải tài liệu, video hướng dẫn người dân, doanh nghiệp các kỹ năng số thiết yếu và tối thiểu; 90% người dân sẽ được tiếp cận thông tin, tuyên truyền về dịch vụ số và kỹ năng số.

Tại cơ sở, thương mại điện tử cũng được gắn với hoạt động quảng bá sản phẩm và hỗ trợ kinh doanh. Năm 2025, Hà Nội công bố đạt 74,7 điểm Chỉ số thương mại điện tử; 100% hồ sơ đăng ký kinh doanh của thành phố được thực hiện trực tuyến, hơn 99% doanh nghiệp sử dụng hóa đơn điện tử và nộp thuế điện tử. Những chỉ số này cho thấy, thương mại điện tử không còn chỉ được nhìn nhận ở hoạt động bán hàng trực tuyến mà đang kết nối với thanh toán, thuế, hóa đơn, logistics và nhiều hoạt động quản lý khác.

Đồng bộ dữ liệu để giảm chi phí

Một giao dịch trên môi trường số vì thế không chỉ tạo ra một đơn hàng mà còn kéo theo thanh toán số, hóa đơn điện tử, giao nhận và đối soát. Các mắt xích trong chuỗi cung ứng cũng phải thay đổi để đáp ứng tốc độ và yêu cầu của thương mại điện tử.

Từ góc độ phát triển thị trường, thương mại điện tử tăng trưởng thực chất cũng góp phần thực hiện mục tiêu đưa doanh số bán lẻ thương mại điện tử tương đương 20% tổng mức bán lẻ hàng hóa quốc gia vào năm 2030 theo Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia.

Tuy nhiên, quá trình số hóa cũng đặt ra yêu cầu đồng bộ dữ liệu giữa các chủ thể. Đặc biệt, khi địa chỉ hành chính thay đổi, thông tin liên quan đến đăng ký kinh doanh, thuế, logistics và các nền tảng thương mại điện tử cũng cần được cập nhật thống nhất.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Hữu Tuấn, Giám đốc Trung tâm Phát triển thương mại điện tử, Cục Thương mại điện tử, Bộ Công Thương cho biết, những thay đổi về địa chỉ có thể tác động đến công tác quản lý thị trường, thanh tra, kiểm tra, thuế và hậu kiểm, đồng thời ảnh hưởng đến toàn bộ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.

Theo ông Tuấn, việc địa chỉ thay đổi nhưng dữ liệu logistics chưa được cập nhật đồng bộ có thể tạo ra những chi phí không cần thiết. Các doanh nghiệp phải chuyển đổi dữ liệu, cập nhật thông tin, trong khi những sản phẩm và thương hiệu mang tính bản địa cũng có thể chịu tác động về lợi thế trên thị trường.

Giải pháp được ông Tuấn đề cập là xây dựng một hệ thống, nền tảng chung hỗ trợ thương mại điện tử, trong đó dữ liệu địa chỉ hành chính đóng vai trò quan trọng. Khi doanh nghiệp cập nhật địa chỉ để đăng ký kinh doanh trên một nền tảng chung, dữ liệu có thể được chia sẻ với các bên liên quan như cơ quan thuế, đơn vị logistics và các nền tảng thương mại điện tử. Theo cách này, doanh nghiệp chỉ cần cập nhật một lần nhưng thông tin có thể được đồng bộ trên nhiều hệ thống.

Từ những tiểu thương biết livestream đến một đơn hàng được thanh toán không dùng tiền mặt, vận chuyển và đối soát trên môi trường số, thương mại điện tử đang tạo ra những “điểm chạm” cụ thể giữa chuyển đổi số với hoạt động kinh tế và đời sống.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn cho rằng, thương mại điện tử là một trụ cột trong phát triển kinh tế số. Theo thống kê của Google, Temasek và Bain & Company được ông dẫn lại, thương mại điện tử trong những năm gần đây luôn chiếm khoảng 50% giá trị của nền kinh tế số.

“Do vậy, thúc đẩy thương mại điện tử là một giải pháp quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số. Và chuyển đổi số là một phần không thể tách rời”, ông Tuấn nhận định.

Việc đưa thương mại điện tử vào các chỉ số đánh giá chuyển đổi số vì thế gắn với những kết quả có thể đo đếm từ hoạt động thực tế: tỷ lệ thanh toán số, hóa đơn điện tử, giao dịch trực tuyến, logistics, dữ liệu doanh nghiệp và khả năng cung cấp dịch vụ số cho người dân. Khi các dữ liệu và quy trình được kết nối, một giao dịch thương mại điện tử không chỉ tạo ra doanh thu cho người bán mà còn thúc đẩy nhiều mắt xích khác trong nền kinh tế cùng chuyển đổi.

Theo định hướng đến năm 2030, thương mại điện tử sẽ tiếp tục được phát triển theo hướng thực chất, gắn với thanh toán không dùng tiền mặt, hóa đơn điện tử, quản lý dữ liệu và các dịch vụ số. Qua đó, những chuyển động trên thị trường thương mại điện tử có thể trở thành một trong những động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia.