Thúc đẩy xuất khẩu gỗ sang EU: Cách nào hiệu quả?

Thị trường rộng mở, cạnh tranh ngày càng lớn

Liên minh châu Âu (EU) là một trong những thị trường xuất khẩu lớn của ngành gỗ Việt Nam. Thông tin tại Hội nghị giao ban Xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tháng 10/2026, bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hà Lan thông tin, trong 9 tháng năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam sang thị trường này đạt 138 triệu USD, tăng 86% so với cùng kỳ năm trước. Đây là một trong những nhóm hàng có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao của Việt Nam tại Hà Lan.

Việt Nam hiện là một trong những nguồn cung gỗ và sản phẩm gỗ quan trọng của Hà Lan, đứng sau Trung Quốc. Tuy nhiên, cạnh tranh không chỉ đến từ các nhà cung cấp châu Á mà còn từ những quốc gia châu Âu có ngành sản xuất và phân phối phát triển.

Đáng chú ý, nhu cầu tại Hà Lan đang tạo cơ hội cho những sản phẩm có thiết kế đơn giản, đa chức năng, tiết kiệm diện tích, độ bền cao và nguồn gốc hợp pháp. Trong khi phân khúc giá thấp chịu sức ép cạnh tranh gay gắt, phân khúc trung và cao cấp có dư địa cho sản phẩm thiết kế riêng, tay nghề chế tác tốt và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Các nhóm hàng Việt Nam có thể tập trung khai thác gồm nội thất phòng khách, phòng ngủ, phòng ăn, bàn ghế ngoài trời, đồ gỗ gấp gọn, sản phẩm kết hợp gỗ với mây tre và hàng trang trí gia dụng. Đây cũng là những nhóm hàng có khả năng phát huy lợi thế về năng lực sản xuất và sự đa dạng vật liệu của doanh nghiệp Việt Nam.

Tại Tây Ban Nha, triển vọng xuất khẩu cũng được ghi nhận qua mức tăng nhập khẩu từ Việt Nam. Ông Lưu Vạn Khang, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Tây Ban Nha cho hay, trong 7 tháng năm 2026, Tây Ban Nha nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ thuộc nhóm hàng HS 44 từ Việt Nam đạt 9,38 triệu USD, tăng 138% so với cùng kỳ năm 2025. Trước đó, giá trị nhập khẩu đạt 1,8 triệu USD trong 7 tháng năm 2024 và 3,94 triệu USD trong cùng kỳ năm 2025.

Dù quy mô nhập khẩu còn khiêm tốn so với những thị trường lớn, diễn biến này cho thấy hàng gỗ Việt Nam đang có thêm cơ hội tiếp cận thị trường Tây Ban Nha. Tuy nhiên, mức độ cạnh tranh tại đây không nhỏ khi Trung Quốc chiếm tỷ trọng đáng kể trong nguồn cung nội thất nhập khẩu.

Theo đánh giá của đại diện Thương vụ Việt Nam tại Tây Ban Nha, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào những phân khúc có khả năng tạo khác biệt, thay vì chỉ cạnh tranh về giá. Bên cạnh nội thất gia đình và nội thất ngoài trời, sản phẩm kết hợp gỗ, mây tre và vật liệu tự nhiên có thể hướng đến các dự án khách sạn, nhà hàng và công trình.

Đặc thù của phân khúc dự án là quyết định mua hàng không chỉ phụ thuộc vào nhà nhập khẩu mà còn liên quan đến kiến trúc sư, nhà thiết kế nội thất và đơn vị phát triển dự án. Vì vậy, năng lực cung ứng cần đi cùng khả năng thiết kế, chất lượng ổn định, sản xuất linh hoạt theo yêu cầu và bảo đảm tiến độ giao hàng.

Từ thực tế được đại diện Thương vụ Việt Nam tại Hà Lan và Tây Ban Nha đã nêu, có thể thấy, cơ hội xuất khẩu không chỉ nằm ở nhu cầu nhập khẩu mà còn phụ thuộc vào khả năng lựa chọn đúng phân khúc, đúng khách hàng và xây dựng phương thức tiếp cận phù hợp. Nếu chỉ dựa vào đơn hàng gia công hoặc lợi thế giá, doanh nghiệp sẽ khó tạo dựng vị thế bền vững trong chuỗi cung ứng EU.

Đáp ứng quy định xanh, đổi mới cách tiếp cận người mua

Bên cạnh cạnh tranh thương mại, yêu cầu về môi trường, nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng đang trở thành điều kiện quan trọng để sản phẩm gỗ, nội thất tiếp cận thị trường EU.

Đối với ngành gỗ, Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) là một yêu cầu doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm. Các sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh phải đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc hợp pháp, có khả năng truy xuất và không liên quan đến tình trạng phá rừng sau ngày 31/12/2020. Doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát thông tin vùng nguyên liệu, hồ sơ nguồn gốc và dữ liệu phục vụ truy xuất ngay từ khâu thu mua, tổ chức sản xuất.

Ngoài EUDR, hàng hóa còn phải đáp ứng những quy định liên quan như Quy định về an toàn sản phẩm chung (GPSR), yêu cầu hạn chế hóa chất theo REACH và các quy định về bao bì, chất thải bao bì. Các chứng nhận tự nguyện như tiêu chuẩn toàn cầu về quản lý rừng bền vững, truy xuất nguồn gốc sản phẩm từ rừng (FSC) có thể hỗ trợ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và nâng mức độ tin cậy với khách hàng, nhưng không thay thế nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.

Đây không chỉ là yêu cầu hoàn thiện hồ sơ để thông quan. Khi người mua ngày càng chú trọng trách nhiệm môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng, năng lực truy xuất trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp không kiểm soát được nguồn nguyên liệu hoặc không cung cấp đủ thông tin có thể gặp khó khăn trong quá trình thẩm định nhà cung cấp, ngay cả khi sản phẩm có giá thành hấp dẫn.

Vì vậy, chuẩn bị đáp ứng quy định EU cần được thực hiện từ sớm, thay vì chờ đến khi có đơn hàng mới hoàn thiện hồ sơ. Doanh nghiệp cũng cần cập nhật quy định áp dụng tại thời điểm xuất khẩu, xác định rõ phạm vi điều chỉnh đối với từng mặt hàng và phân định trách nhiệm giữa nhà sản xuất, nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, bà Võ Thị Ngọc Diệp khuyến nghị thường xuyên cập nhật thông tin thị trường, chính sách và kênh phân phối; đồng thời tăng cường kết nối với nhà nhập khẩu, nhà bán buôn, hệ thống bán lẻ và các nền tảng trực tuyến. Thương vụ cũng đang phối hợp với Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), Hiệp hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) cùng doanh nghiệp xây dựng hồ sơ số về ngành gỗ Việt Nam, phục vụ quảng bá năng lực cung ứng tới đối tác quốc tế.

Việc tham gia hội chợ chuyên ngành cũng cần được tổ chức theo hướng thực chất hơn. Các sự kiện như ShowUP và Design District tại Hà Lan có thể giúp doanh nghiệp cập nhật xu hướng, tiếp cận đối tác và tìm hiểu nhu cầu thiết kế tại châu Âu. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ nằm ở việc trưng bày sản phẩm mà còn ở khả năng chuẩn bị trước danh sách khách hàng mục tiêu, bố trí cuộc gặp và duy trì kết nối sau hội chợ.

Tại Tây Ban Nha, ông Lưu Vạn Khang đề xuất chuyển từ hình thức doanh nghiệp tham gia xúc tiến riêng lẻ sang xây dựng khu trưng bày chung của Việt Nam tại các hội chợ. Theo đó, Thương vụ phối hợp với VIFOREST, HAWA và các bên liên quan lựa chọn doanh nghiệp có năng lực, sản phẩm phù hợp, nguồn nguyên liệu rõ ràng và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

Mô hình này hướng tới quảng bá không chỉ sản phẩm của từng doanh nghiệp mà còn cả năng lực ngành gỗ, nội thất Việt Nam. Không gian trưng bày chung có thể kết hợp giới thiệu sản phẩm, kết nối doanh nghiệp và các cuộc gặp đã được chuẩn bị trước với người mua tiềm năng.

Tại hội nghị, đại diện các thương vụ Việt Nam tại nước ngoài cũng đề xuất công tác xúc tiến thương mại cho ngành hàng này chuyển sang cách tiếp cận lấy người mua làm trung tâm, xác định khách hàng mục tiêu, lựa chọn đối tác phù hợp, tổ chức kết nối và theo dõi sau giao dịch. Thay vì đưa doanh nghiệp đi hội chợ rồi mới tìm kiếm khách hàng, các hoạt động cần được chuẩn bị dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường. Doanh nghiệp cũng cần tăng cường hợp tác với nhà thiết kế, thương hiệu nội thất và đơn vị phát triển dự án để tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển sản phẩm, nâng giá trị gia tăng thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá thành.