Than đá của Nga đổ đi đâu trong xung đột với Ukraine?

Tuy nhiên, than đá đã trở thành mặt hàng xuất khẩu đầu tiên của Nga bị trừng phạt toàn diện, với lệnh cấm vận chuyển hoàn toàn vào ngày 1/8/2022.
Từ than đá đến khí đốt: Châu Âu ứng phó với khủng hoảng năng lượng

Ngày 5/12/2022, Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu cấm mua dầu từ Nga, đồng thời, G7, EU và Australia chính thức áp mức trần giá đối với dầu của Nga ở mức 60 USD/thùng đối với dầu thô xuất khẩu bằng đường biển.

Khoảng 1 tháng trước, hầu hết các quốc gia trên thế giới vẫn chưa tham gia lệnh trừng phạt của EU đối với Nga, và các biện pháp mà EU đưa ra đã phản tác dụng, giá năng lượng tiêu dùng ở châu Âu đã tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất trong lịch sử. Chính phủ các nước EU buộc phải thực hiện các chính sách trợ cấp cho các hộ gia đình, riêng Đức đã phân bổ hơn 83,3 tỷ euro cho các khoản trợ cấp này.

Ngành than của Nga đang chịu sự trừng phạt của EU
Ngành than của Nga đang chịu sự trừng phạt của EU

EU đang trừng phạt Nga hay tự trừng phạt mình?

Khía cạnh khó hiểu nhất trong chiến lược trừng phạt của EU đối với Nga là các biện pháp trừng phạt này được cho là nhằm vào Tổng thống Vladimir Putin và một số người chịu trách nhiệm về cuộc xung đột Nga - Ukraine, nhưng trên thực tế, các biện pháp này lại cản trở họ đạt được mục tiêu của mình.

Trong nhiều thập kỷ, Nga đã xuất khẩu các loại nhiên liệu hóa thạch khác nhau - chủ yếu là dầu mỏ, khí đốt và than đá sang châu Âu. Năm 2019, trước khi đại dịch Covid-19 làm suy giảm đáng kể nhu cầu năng lượng của châu Âu, EU đã nhập khẩu 254 triệu tấn dầu, 157 tỷ m3 khí tự nhiên và 50 triệu tấn than từ Nga, trị giá lần lượt là 71,75 tỷ euro, 36,73 tỷ euro và 4,93 tỷ euro.

Mặc dù các biện pháp trừng phạt của EU nhằm giảm thu nhập của Nga, nhưng châu Âu đã không áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với Gazprom - công ty xuất khẩu độc quyền của PJSC Gazprom. Hơn nữa, 72% -78% sản lượng dầu của Nga do nhà nước hoặc một vài cá nhân chi phối chính sách khống chế, do vậy, các biện pháp trừng phạt của EU đã nhiều lần bị trì hoãn.

Trái ngược với tình hình của hai loại nhiên liệu hóa thạch nói trên, hoạt động sản xuất than ở Nga gần như hoàn toàn thuộc sở hữu tư nhân và hầu như không có mối liên hệ nào với Điện Kremlin. Tuy nhiên, than đá đã trở thành mặt hàng xuất khẩu đầu tiên của Nga bị trừng phạt toàn diện, với lệnh cấm vận chuyển hoàn toàn vào ngày 1/8/2022. Ngành than chỉ chiếm 0,2% tổng thu ngân sách của Nga, ngành này được miễn loại thuế quan trọng nhất gọi là “thuế khai thác mỏ”, loại thuế này rất cao đối với các công ty dầu khí và đang tăng lên hàng năm.

Không giống như ngành dầu khí, ngành than của Nga đã bị các công ty tư nhân thống trị trong nhiều năm, vì hầu hết các mỏ than đều tuyên bố phá sản sau sự sụp đổ của Liên Xô hoặc ở trong tình trạng tài chính tồi tệ trong một thời gian dài. Chỉ trong mười năm 1988-1998, sản lượng than của Nga đã giảm từ 440 triệu tấn xuống còn 250 triệu tấn, giảm 43,1% và nhiều cơ sở khai thác than đã được bán đấu giá với giá cực thấp.

Các doanh nhân gia nhập ngành, bao gồm Andrey Melnichenko, người sau này đã hợp nhất SUEK - tập đoàn than lớn nhất của Nga, Iskander Makhmudov - chủ sở hữu của TGMK và Aleksander Abramov - người sáng lập EV-RAZ, người đã thành công trong các lĩnh vực khác nhau và mở rộng sang ngành than, một phần vì tài sản trong ngành đó cực kỳ rẻ vào thời điểm đó, và một phần vì hoạt động kinh doanh cốt lõi của họ (chẳng hạn như các doanh nghiệp gia công kim loại) phụ thuộc vào các nhà cung cấp than.

Ông Andrey Melnichenko, người hiện kiểm soát khoảng 1/4 sản lượng than của Nga, đã tham gia ngành than với tư cách là chủ ngân hàng trong giai đoạn cuối của quá trình tư nhân hóa và mua lại thành công các mỏ mắc nợ nhiều nhất, đang gặp khó khăn trong việc xoay chuyển tài chính.

Từ năm 2002-2021, năng lực sản xuất của các mỏ than do ông đứng tên tăng 3,5 lần. Những nỗ lực này, cùng với hiệu suất của các nhà sản xuất than khác, đã góp phần phục hồi ngành than của Nga, cuối cùng đưa sản lượng than của Nga trở lại mức khoảng 440 triệu tấn thời Liên Xô vào năm 2018 và 2019.

Tất cả các doanh nhân đã giúp vực dậy ngành than của Nga hiện đang phải chịu lệnh trừng phạt trực tiếp của EU và Anh, điều này không chỉ ngăn cản hoạt động xuất khẩu của họ sang châu Âu mà còn ảnh hưởng đến các giao dịch toàn cầu của họ, vì hầu hết các công ty này phụ thuộc rất nhiều vào thị trường quốc tế và bên ngoài nước Nga, ví dụ: SUEK là một công ty của Thụy Sĩ, EV-RAZ là một công ty của Anh.

Tác động thực tế từ lệnh cấm vận của châu Âu đối với nhiên liệu hóa thạch của Nga rất khác so với dự kiến. Một mặt, nguồn cung dầu của Nga cho EU và nguồn cung khí đốt tự nhiên cho đến trước tháng 6/2022 vẫn tăng trưởng mạnh mẽ. Ngay cả trong tháng 10/2022, người tiêu dùng châu Âu vẫn là những người mua dầu lớn nhất của Nga.

Mặt khác, giá đạt đỉnh vào cuối mùa hè, với hợp đồng tương lai khí đốt TTF của Hà Lan, giá đã tăng lên 3.200 USD/1.000 m3, gần gấp 12 lần giá một năm trước. Trong trường hợp này, nguồn cung cấp than có thể làm dịu cuộc khủng hoảng, nhưng người châu Âu đã có quan điểm cứng rắn và việc xuất khẩu than của Nga sang châu Âu đã bị dừng lại.

Than của Nga “chảy về phía Đông

Sau khi các biện pháp trừng phạt của phương Tây trở nên không thể đảo ngược, các nhà sản xuất Nga bắt đầu định hướng lại chuỗi cung ứng, gửi phần lớn nguồn cung sang phương Đông. Do những thay đổi mạnh mẽ mà ngành công nghiệp than của Nga trải qua, sự hiện diện của người mua Trung Quốc đã tăng lên đáng kể. Họ không chỉ giành chiến thắng khi tham gia vào thị trường than của Nga mà còn thu được những lợi ích kinh tế chưa từng có, vì Trung Quốc đã trở thành “người mua cuối cùng” của nhiều nhà sản xuất.

Bản thân Trung Quốc là nhà sản xuất than lớn nhất thế giới, sản xuất hơn 4,1 tỷ tấn than vào năm 2021, đồng thời tăng mua than của Nga, từ 16 triệu tấn năm 2015 lên 53 triệu tấn năm 2021. Đến năm 2022, sản lượng than của Nga vẫn gần bằng mức năm 2021, nhưng ngành công nghiệp trong nước và nhu cầu từ các nhà nhập khẩu châu Âu lại giảm mạnh.

Kể từ năm 2021, xuất khẩu than của Nga tập trung vào Trung Quốc, Bắc Kinh đã mua 53,6 triệu tấn than vào năm 2021, trong khi tất cả các nước thành viên EU mua 50,4 triệu tấn. Vào năm 2022, Trung Quốc có thể mua lượng than từ Nga gấp đôi so với châu Âu mua từ Nga.

Trung Quốc đang là nước nhập khẩu than lớn nhất của Nga
Trung Quốc đang là nước nhập khẩu than lớn nhất của Nga

Thị trường Trung Quốc sẽ càng trở nên quan trọng hơn, một mặt là do lượng mua ở thị trường châu Âu giảm mạnh, mặt khác, hoạt động vận chuyển than xuất khẩu của Nga ban đầu phụ thuộc rất nhiều vào các công ty châu Âu - 65% đến 80% tổng số tàu vận chuyển than của Nga vào năm 2021 được đăng ký tại EU, các công ty này hiện đã ngừng hoạt động do lệnh trừng phạt chống lại Nga.

Do đó, Trung Quốc hiện không chỉ là người mua than lớn nhất của Nga mà còn là người mua dễ vận chuyển nhất, vì phần lớn nguồn cung có thể được vận chuyển qua các cảng của Nga ở Thái Bình Dương hoặc trực tiếp bằng đường sắt.

Việc “quay về phía Đông” của thương mại than Nga đã dẫn đến những thay đổi đáng kể về thuế quan và điều kiện cung cấp than. Một trong những lý do chính khiến than Nga được bán rộng rãi ở châu Âu và châu Á trước khi bắt đầu xung đột Nga - Ukraine là chính sách trợ cấp chi phí vận chuyển than của ngành đường sắt Nga, vì chính phủ coi ngành than là yếu tố sống còn để thúc đẩy việc làm và toàn bộ nền kinh tế Nga.

Vào năm 2021, than đá sẽ chiếm 28% khối lượng vận chuyển hàng hóa nhưng tạo ra chưa đến 9% doanh thu cho công ty. Điều đó đã thay đổi với sự bùng nổ của cuộc xung đột Nga - Ukraine, với việc các nhà khai thác đường sắt bắt đầu tăng giá cước - cả đối với dịch vụ vận tải và cho thuê toa xe. Do đó, giá cước đã tăng trung bình khoảng 27%-34%, trong khi giá cước của đường sắt phía Đông phục vụ Đông Siberia và Viễn Đông đã tăng 43% vào tháng 9/2022 so với tháng 1/2021.

Vào tháng 9/2022, tất cả các loại than được vận chuyển từ bể than lớn nhất của Nga ở Kemerovo, Novosibirsk và Cộng hòa Yakutia chỉ có thể được duy trì nếu chúng được vận chuyển đến Trung Quốc bằng đường bộ hoặc các cảng ở Thái Bình Dương. Trung Quốc hiện là điểm đến duy nhất mang lại lợi nhuận kinh tế cho than Nga, trong khi các chuyến hàng đến các điểm đến khác ngoài châu Âu lại chịu tổn thất đáng kể.

Điều này sẽ làm tăng xuất khẩu than sang Trung Quốc và tổng sản lượng than của Nga sẽ giảm, xu hướng này dự kiến ​​sẽ tiếp tục ít nhất cho đến năm 2024. Tổng sản lượng của Nga sẽ giảm khoảng 80 triệu tấn, tương đương với 20% sản lượng trung bình hàng năm từ năm 2019 - 2021.

Quyết định của các nhà hoạch định chính sách phương Tây nhằm vào nguồn cung cấp than của Nga, đánh vào một số công ty tư nhân định hướng thị trường của Nga là điều hết sức khó hiểu. Có lẽ, lý do chính là các lô hàng than của Nga tương đối nhỏ và rất có thể sẽ bị thay thế bởi các quốc gia khác bên ngoài châu Âu hoặc được bù đắp bằng việc gia tăng các lô hàng từ bên trong EU (chủ yếu từ Ba Lan, Đức và Cộng hòa Séc).

Hơn nữa, EU đã áp dụng cách tiếp cận này vì chương trình nghị sự về năng lượng ở châu Âu phần lớn bị ảnh hưởng bởi các bên “xanh” khác nhau và than được coi là nguồn năng lượng “bẩn nhất” và nên được loại bỏ trước tiên.

Trong quá trình của trò chơi này, người châu Âu đã giáng một đòn mạnh vào các công ty tư nhân của Nga không có quan hệ với Điện Kremlin. Các biện pháp trừng phạt không chỉ nhắm vào các công ty chính, chẳng hạn như SUEK và EV-RAZ, mà còn cả những chủ sở hữu hưởng lợi của họ, chẳng hạn như Melnichenko và Abramov, đồng thời làm gián đoạn một phần quan trọng hoạt động kinh doanh toàn cầu của họ, buộc các doanh nhân này phải rời khỏi quê hương của họ ở châu Âu, nơi nhiều người trong số họ đã sống trong thập kỷ qua hoặc lâu hơn.

Người tiêu dùng Trung Quốc giờ đây sẽ được hưởng một vị trí thị trường độc nhất, vì xuất khẩu than của Nga sẽ tập trung nhiều hơn vào Trung Quốc vào năm 2023. Hiện tại, chi phí cộng với giá vận chuyển than của Nga đến các cảng Trung Quốc thường thấp hơn từ 12% đến 21% so với các cảng ở Ấn Độ Dương.

Bình Nguyên
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★
Bài viết cùng chủ đề: Chiến sự Nga - Ukraine

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

ASEAN-EU ưu tiên tập trung làm sâu sắc quan hệ kinh tế trong năm 2023

ASEAN-EU ưu tiên tập trung làm sâu sắc quan hệ kinh tế trong năm 2023

Tăng cường kết nối giữa EU-ASEAN và làm sâu sắc hơn quan hệ kinh tế giữa hai khu vực là một trong những ưu tiên của liên minh gồm 27 thành viên năm nay.
Thực thi RCEP trong năm 2023 được khởi động với nhiều hy vọng

Thực thi RCEP trong năm 2023 được khởi động với nhiều hy vọng

Hiệp định RCEP thỏa thuận thương mại lớn gồm quốc gia Đông Nam Á và Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và New Zealand vừa tròn 10 năm.
Việt Nam - Singapore nối tiếp đà phát triển tích cực

Việt Nam - Singapore nối tiếp đà phát triển tích cực

Năm 2023 đánh dấu 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược giữa hai nước Việt Nam - Singapore.
Việt Nam - Hoa Kỳ hướng tới một tương lai sôi động và thú vị

Việt Nam - Hoa Kỳ hướng tới một tương lai sôi động và thú vị

Nhân dịp chào đón năm mới, chúng tôi - Phái đoàn Ngoại giao Hoa Kỳ tại Việt Nam xin chúc người dân Việt Nam mọi niềm vui và hạnh phúc.
Longform | Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam: Phát triển bền vững là trụ cột hợp tác Việt Nam–Thuỵ Điển

Longform | Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam: Phát triển bền vững là trụ cột hợp tác Việt Nam–Thuỵ Điển

Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Ann Måwe: Đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững sẽ là trụ cột trong hợp tác Việt Nam – Thuỵ Điển.

Tin cùng chuyên mục

Ukraine nguy cấp khi Mỹ, Đức vượt “lằn ranh đỏ” của Nga

Ukraine nguy cấp khi Mỹ, Đức vượt “lằn ranh đỏ” của Nga

Ngày 25/1 là một dấu mốc mới trong cuộc xung đột Nga-Ukraine, khi Mỹ và Đức vượt qua “lằn ranh đỏ” của Nga để cung cấp xe tăng cho Ukraine, điều gì sẽ xảy ra?
Chiến sự Nga-Ukraine 28/1: Mỹ có thể nhanh chóng chấm dứt xung đột ở Ukraine nếu muốn

Chiến sự Nga-Ukraine 28/1: Mỹ có thể nhanh chóng chấm dứt xung đột ở Ukraine nếu muốn

Một số thông tin chiến sự Nga-Ukraine: Mỹ có thể chấm dứt xung đột ở Ukraine nếu muốn; Nga sắp đưa vào Ukraine vũ khí khắc tinh với xe tăng phương Tây.
Việt Nam và Pháp hợp tác để cùng nhau trở nên mạnh mẽ hơn

Việt Nam và Pháp hợp tác để cùng nhau trở nên mạnh mẽ hơn

Pháp và Việt Nam chia sẻ nhiều nguyên tắc và giá trị, sẽ cùng nhau trở nên mạnh mẽ hơn để đối mặt với nhiều thách thức, khó khăn phía trước.
Chiến sự Nga-Ukraine ngày 23/1: Kiev thừa nhận xe tăng phương Tây không giúp xoay chuyển chiến trường

Chiến sự Nga-Ukraine ngày 23/1: Kiev thừa nhận xe tăng phương Tây không giúp xoay chuyển chiến trường

Một số thông tin chiến sự Nga-Ukraine ngày 23/1: Kiev thừa nhận xe tăng phương Tây không giúp xoay chuyển chiến trường.
Chiến sự Nga-Ukraine 23/1: Quan chức Nga cảnh báo “thảm họa toàn cầu”, Ukraine thừa nhận khó khăn ở miền Đông

Chiến sự Nga-Ukraine 23/1: Quan chức Nga cảnh báo “thảm họa toàn cầu”, Ukraine thừa nhận khó khăn ở miền Đông

Một số thông tin chiến sự Nga-Ukraine: Quan chức Nga cảnh báo “thảm họa toàn cầu”; Ukraine thừa nhận khó khăn ở miền Đông.
Chiến sự Nga-Ukraine 22/1: Nga mở cuộc tấn công mới vào Zaporizhia, tướng Mỹ thừa nhận khó khăn của Ukraine

Chiến sự Nga-Ukraine 22/1: Nga mở cuộc tấn công mới vào Zaporizhia, tướng Mỹ thừa nhận khó khăn của Ukraine

Một số thông tin chiến sự Nga - Ukraine: Nga mở cuộc tấn công mới nhằm vào Zaporizhia, tướng Mỹ thừa nhận khó khăn của Ukraine.
Hiệp định Thương mại tự do: Đưa Việt Nam ra thế giới và thế giới về Việt Nam

Hiệp định Thương mại tự do: Đưa Việt Nam ra thế giới và thế giới về Việt Nam

Các Hiệp định Thương mại tự do được đánh giá là “nhịp cầu nối” quan trọng đưa Việt Nam ra thế giới và thế giới về Việt Nam.
Tại Davos 2023: Ukraine huy động nguồn lực để tái thiết

Tại Davos 2023: Ukraine huy động nguồn lực để tái thiết

Trong thời gian diễn ra Diễn đàn Kinh tế thế giới 2023 tại Davos, Thụy Sỹ từ ngày 16-20/1, khi Ukraine cố gắng giành được vũ khí hiện đại hơn từ các đồng minh.
Nền kinh tế Nga đang bắt đầu “ngấm đòn” các lệnh trừng phạt

Nền kinh tế Nga đang bắt đầu “ngấm đòn” các lệnh trừng phạt

Khi các cường quốc lớn trên thế giới cắt đứt quan hệ, có vẻ như nền kinh tế Nga cuối cùng cũng cảm nhận được gánh nặng của các biện pháp trừng phạt.
ASEAN 2023 tận dụng lợi thế để hiện thực hóa các mục tiêu

ASEAN 2023 tận dụng lợi thế để hiện thực hóa các mục tiêu

Các nền kinh tế của ASEAN đã đạt được mức tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2022 nhờ tận dụng lợi thế các hoạt động gia tăng sau COVID-19.
Chiến sự Nga - Ukraine 20/1: Nga cảnh báo nguy cơ khơi mào chiến tranh hạt nhân

Chiến sự Nga - Ukraine 20/1: Nga cảnh báo nguy cơ khơi mào chiến tranh hạt nhân

Một số thông tin tình hình chiến sự Nga - Ukraine: Nga cảnh báo nguy cơ khơi mào chiến tranh hạt nhân; Lực lượng Wagner nói tiến sát Bakhmut.
Thép cuộn cán nguội của Việt Nam “đương đầu” với 2 vụ rà soát thuế chống bán phá giá tại Malaysia

Thép cuộn cán nguội của Việt Nam “đương đầu” với 2 vụ rà soát thuế chống bán phá giá tại Malaysia

Bộ Công nghiệp và thương mại quốc tế Malaysia đã khởi xướng rà soát thuế chống bán phá giá với sản phẩm thép cuộn cán nguội/thép không hợp kim của Việt Nam.
Chiến sự Nga-Ukraine 19/1: Nga nêu thời điểm xung đột ở Ukraine có thể kết thúc

Chiến sự Nga-Ukraine 19/1: Nga nêu thời điểm xung đột ở Ukraine có thể kết thúc

Một số thông tin tình hình chiến sự Nga - Ukraine: Nga nêu thời điểm xung đột ở Ukraine có thể kết thúc; Ông Putin tuyên bố về chiến thắng tất yếu của Nga.
Thương mại song phương Việt Nam – Ấn Độ đạt mức kỷ lục 15 tỷ USD

Thương mại song phương Việt Nam – Ấn Độ đạt mức kỷ lục 15 tỷ USD

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam, Trong năm 2022, tổng giá trị thương mại Việt Nam - Ấn Độ đạt 15,05 tỷ USD tăng 13,6% so với năm 2021.
Chiến sự Nga-Ukraine 17/1: Nga tuyên bố xe tăng phương Tây xuất hiện tại Ukraine sẽ bị bắn cháy

Chiến sự Nga-Ukraine 17/1: Nga tuyên bố xe tăng phương Tây xuất hiện tại Ukraine sẽ bị bắn cháy

Một số thông tin về chiến sự Nga-Ukraine 17/1: Nga đưa ra tuyên bố cứng rắn, bất kỳ xe tăng phương Tây nào xuất hiện tại Ukraine sẽ bị bắn cháy.
Kỷ niệm 50 năm Ngày ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam

Kỷ niệm 50 năm Ngày ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam

Ngày 17/1, tại Hà Nội, đã diễn ra Lễ kỷ niệm 50 năm ngày ký kết Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.
Chiến sự Nga-Ukraine 17/1: Nga đưa nhiều tàu chiến mang tên lửa áp sát Ukraine

Chiến sự Nga-Ukraine 17/1: Nga đưa nhiều tàu chiến mang tên lửa áp sát Ukraine

Một số thông tin chiến sự Nga - Ukraine: Nga đưa nhiều tàu chiến mang tên lửa áp sát Ukraine; Quân đội Nga tiếp tục tấn công theo hướng Donetsk.
Nhận diện, đối phó 3 thách thức kinh tế 2023

Nhận diện, đối phó 3 thách thức kinh tế 2023

Sau một năm 2022 đầy biến động thì kinh tế thế giới năm 2023 được dự báo sẽ còn khó khăn hơn.
Thụy Sĩ cam kết hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn

Thụy Sĩ cam kết hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn

Thụy Sĩ hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn; kinh tế số và chuyển đổi số theo xu hướng xanh hóa, Bộ trưởng Guy Parmelin khẳng định.
Tái hiện Tết Việt Nam tại siêu thị tại Carrefour, nước Pháp

Tái hiện Tết Việt Nam tại siêu thị tại Carrefour, nước Pháp

Thương vụ Việt Nam tại Pháp đã phối hợp với nhà nhập khẩu và tập đoàn bán lẻ Carrefour tổ chức Tuần hàng Tết Việt Nam năm 2023, từ ngày 13/1 - 19/1/2023.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động