Tin Khu Vực 
Hoàn thiện thể chế, tăng chế tài để nâng tính răn đe
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến ngày 25/3/2026, cả nước có 52.872 tàu cá từ 6 m trở lên tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT). Các địa phương đã chủ động rà soát, hướng dẫn ngư dân cài đặt và thực hiện quy trình xuất - nhập cảng trên hệ thống.
Đến ngày 25/3/2026, cả nước có 52.872 tàu cá từ 6 m trở lên tham gia hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT). Ảnh minh họa
Nhờ đó, trong 3 tháng đầu năm 2026, hơn 75.300 lượt tàu rời cảng và gần 66.800 lượt tàu cập cảng được kiểm soát theo quy định; sản lượng giám sát qua cảng đạt hơn 140.100 tấn. Đây là bước tiến quan trọng trong minh bạch hóa hoạt động khai thác, từng bước đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, việc áp dụng eCDT được triển khai đồng bộ theo Thông tư 81/2025/TT-BNNMT, chính thức từ ngày 1/3/2026. Hệ thống không chỉ hỗ trợ quản lý tàu cá ra, vào cảng mà còn là nền tảng số hóa toàn bộ quy trình xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác.
Tuy nhiên, sau một tháng triển khai bắt buộc, tỷ lệ tàu cá thực hiện đầy đủ quy định trên eCDT mới đạt khoảng 24,65%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ công tác tuyên truyền chưa đồng đều, việc kiểm tra, xử lý vi phạm chưa nghiêm, cùng với hạ tầng cảng cá ở một số địa phương chưa đáp ứng yêu cầu.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, trong tháng 3/2026, Đoàn thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu (EC) đã làm việc tại Việt Nam về chống khai thác IUU, đưa ra các khuyến nghị sơ bộ trên 4 nhóm vấn đề: hoàn thiện pháp lý, quản lý đội tàu, truy xuất nguồn gốc và thực thi pháp luật.
Đối với khung pháp lý, EC đề nghị bổ sung các chế tài mạnh như tước giấy phép khai thác, tịch thu tàu cá với hành vi vi phạm nghiêm trọng; coi việc tháo, vô hiệu hóa thiết bị giám sát hành trình (VMS) là vi phạm nghiêm trọng và cần xử phạt ở mức cao nhất.
Về quản lý tàu cá, yêu cầu đặt ra là tất cả tàu phải được đánh dấu, kẻ số đăng ký đúng quy định, kể cả khi neo đậu. Đồng thời, tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm tra, kiểm soát tàu xuất – nhập bến và hoạt động trên biển nhằm ngăn chặn vi phạm từ sớm.
Ở khâu truy xuất nguồn gốc, EC nhấn mạnh việc kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu từ cảng đến doanh nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt với các lô hàng vận chuyển bằng container; đồng thời tăng cường kiểm tra tại doanh nghiệp để phát hiện và xử lý hành vi sử dụng nguyên liệu bất hợp pháp.
Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã khẩn trương phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch khắc phục, phân nhóm nhiệm vụ theo lộ trình ngắn, trung và dài hạn, hướng tới hoàn thiện báo cáo gửi EC trước thời điểm công bố chính thức.
Song song với hoàn thiện chính sách, Bộ đang xây dựng nghị định mới thay thế quy định hiện hành theo hướng tăng mạnh mức xử phạt. Nhiều hành vi vi phạm được đề xuất nâng mức phạt lên hàng trăm triệu đồng, thậm chí tới 1 tỷ đồng, như tắt thiết bị VMS, vượt ranh giới khai thác, hay hợp thức hóa nguồn gốc thủy sản.
Không chỉ tập trung vào tàu cá, các hoạt động trong chuỗi hậu cần như thu gom, vận chuyển, mua bán thủy sản IUU cũng được đưa vào diện kiểm soát nghiêm ngặt, với chế tài lũy tiến theo khối lượng và hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động, tước giấy phép.
Đồng bộ giải pháp, hướng tới quản lý theo chuỗi
Thực tế triển khai cho thấy, bên cạnh kết quả đạt được, vẫn còn một số tồn tại như tàu vi phạm vùng biển nước ngoài, tàu mất tín hiệu chưa được xử lý kịp thời, hay số liệu giữa các cấp chưa thống nhất. Điều này đòi hỏi các giải pháp phải được thực hiện đồng bộ và quyết liệt hơn.
Việc mở rộng eCDT được đánh giá là nền tảng quan trọng để chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý số, nâng cao hiệu lực giám sát và giảm thiểu gian lận trong chuỗi khai thác. Ngày 2/4/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành công văn yêu cầu các địa phương tập trung triển khai eCDT, tăng cường tuyên truyền, bố trí nguồn lực, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp không tuân thủ.
Đồng thời, các địa phương được yêu cầu rà soát, nâng cấp hệ thống cảng cá theo quy hoạch, bảo đảm đáp ứng điều kiện kiểm soát tàu cá và sản lượng bốc dỡ. Việc đầu tư hạ tầng được xác định là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý.
Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, dù đã xóa hơn 3.100 tàu vi phạm và triển khai nhiều giải pháp giám sát, tình trạng vi phạm vẫn còn, đòi hỏi phải tiếp tục siết chặt kỷ cương và nâng cao hiệu lực thực thi.
Ở cấp điều hành, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu chuyển mạnh từ bị động sang chủ động giám sát, xử lý vi phạm ngay từ dữ liệu; hoàn thiện cơ sở dữ liệu nghề cá theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”; đồng thời gắn trách nhiệm của doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Đặc biệt, định hướng quản lý theo chuỗi từ khai thác, thu mua, chế biến đến xuất khẩu được xem là giải pháp căn cơ để kiểm soát nguồn gốc thủy sản, ngăn chặn vi phạm ngay từ đầu vào.
Trong bối cảnh xuất khẩu thủy sản sang thị trường EU đạt gần 1,2 tỷ USD năm 2025 và nhu cầu thị trường đang dần phục hồi, việc sớm gỡ “thẻ vàng” IUU không chỉ là yêu cầu cấp bách về quản lý, mà còn mở ra dư địa lớn cho tăng trưởng bền vững của ngành.
Với các giải pháp đang được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, tăng cường giám sát đến chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm các bên liên quan, ngành thủy sản được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và củng cố vị thế trên thị trường toàn cầu.
Những chuyển động đồng bộ từ Trung ương đến địa phương được kỳ vọng tạo bước đột phá trong hành trình gỡ “thẻ vàng” IUU.