Tài chính xanh: Cần quảng cáo trung thực, tránh gây hiểu nhầm cho khách hàng

Ngày 21/3, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm “Phát triển vay tiêu dùng gắn với tài chính xanh và trách nhiệm xã hội”, tập trung phân tích thực tiễn thị trường và đề xuất giải pháp chính sách.

Trong khuôn khổ tọa đàm, phóng viên đã có cuộc trao đổi với Luật sư Hoàng Trọng Giáp - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Sa, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội về trách nhiệm pháp lý trong mô hình vay tiêu dùng tại điểm bán, cũng như những khuyến nghị nhằm hoàn thiện khung khổ pháp luật, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy thị trường phát triển minh bạch, bền vững.

- Thưa luật sư, trong mô hình vay tiêu dùng được triển khai ngay tại điểm bán dịch vụ, người tiêu dùng thường ký kết hợp đồng với tổ chức tài chính thông qua sự giới thiệu của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Từ góc độ pháp lý, ông đánh giá như thế nào về trách nhiệm của các bên trong mô hình này, đặc biệt là trách nhiệm minh bạch thông tin về khoản vay, lãi suất, phí và điều kiện hợp đồng trước khi người tiêu dùng ký kết?

Với góc độ pháp lý, theo quy định về việc cho vay tiêu dùng tại điểm bán, pháp luật hiện hành đã hình thành ba chủ thể quan trọng, trong đó có bên cho vay là tổ chức tín dụng, bên vay là người tiêu dùng và bên bán hàng là đơn vị bán hàng. Quyền và trách nhiệm của ba chủ thể này đã được quy định khá cụ thể, đặc biệt là việc minh bạch thông tin theo Thông tư số 43/2016/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN.

Quy định về trách nhiệm minh bạch thông tin của tổ chức tín dụng là phải công khai mọi thông tin về sản phẩm tín dụng, bao gồm lãi suất, các thông tin về phạt vi phạm, quá hạn hoặc tất toán trước hạn.

Đối với đơn vị bán hàng là bên trung gian, ngoài trách nhiệm thông tin trung thực về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hiện nay cơ chế về trách nhiệm minh bạch thông tin liên quan đến tổ chức tín dụng của bên bán hàng chưa được đề cập cụ thể trong quy định pháp luật.

Do đó, đơn vị bán hàng cần giới thiệu trung thực về tổ chức tài chính để người tiêu dùng có thể tự tìm hiểu về mức độ uy tín và các vấn đề liên quan. Trách nhiệm lớn nhất trong việc công khai, minh bạch thông tin vẫn thuộc về tổ chức tín dụng.

 - Thưa luật sư, trong mô hình vay tiêu dùng được triển khai ngay tại điểm bán dịch vụ, người tiêu dùng thường ký kết hợp đồng với tổ chức tài chính thông qua sự giới thiệu của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ. Từ góc độ pháp lý, ông đánh giá như thế nào về trách  nhiệm của các bên trong mô hình này, đặc biệt là trách nhiệm minh bạch thông tin về khoản vay, lãi suất, phí và điều kiện hợp đồng trước khi người tiêu dùng ký kết?

Trên thực tế, khách hàng vay tiêu dùng đa số là cá nhân, ít va chạm pháp luật, ít kinh nghiệm xã hội và hiểu biết pháp luật chuyên ngành còn hạn chế. Do đó, họ thường không nghiên cứu kỹ hoặc không đọc kỹ giao dịch của mình, dẫn đến phát sinh những hậu quả như cho rằng quyền lợi bị ảnh hưởng, cảm thấy bị lừa dối hoặc bị lấp liếm trong quá trình tư vấn từ bên bán hàng hoặc công ty tài chính.

Thứ nhất, người tiêu dùng cần lưu ý trong hợp đồng, dù hợp đồng rất dài nhưng cần chú ý những phần quan trọng như lãi suất trong hạn, lãi suất quá hạn, các khoản phí dịch vụ và các khoản phí khác.

Thực tế, ngoài lãi suất, một số trường hợp tư vấn chỉ nêu số tiền phải trả gồm gốc và lãi, còn các khoản phí khác được tư vấn qua loa do tâm lý lo ngại người tiêu dùng không vay nữa. Do đó, người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ, đọc kỹ các điều khoản trong hợp đồng, kể cả những nội dung ở vị trí khó nhìn thấy.

Thứ hai, cần xem kỹ vấn đề liên quan đến thời hạn vay và trách nhiệm khi không trả nợ đúng hạn, tức là nếu không trả được thì sẽ phải chịu những khoản gì để cân đối tài chính.

Thứ ba, cần tìm hiểu kỹ thông tin của tổ chức tín dụng cho vay, xem tổ chức đó có uy tín hay không, có vướng mắc pháp lý gì không. Việc tìm hiểu này cũng giúp tạo thông tin, bằng chứng để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.

Khi xảy ra tranh chấp, người tiêu dùng có thể tự bảo vệ mình thông qua khiếu nại, tố cáo, khởi kiện đối với hành vi sai phạm của đơn vị cho vay hoặc bán hàng; cơ quan có thẩm quyền sẽ tiếp nhận. Trường hợp không đủ khả năng, có thể thông qua Hội bảo vệ người tiêu dùng để được tư vấn hoặc hỗ trợ thực hiện các thủ tục khởi kiện. Ngoài ra, người tiêu dùng cũng có thể được miễn tạm ứng án phí trong một số trường hợp.

- Hiện nay, nhiều sản phẩm tín dụng bắt đầu gắn với yếu tố tài chính xanh hoặc trách nhiệm xã hội. Theo luật sư cần có những tiêu chí hay nguyên tắc nào để bảo đảm rằng các sản phẩm vay tiêu dùng gắn với yếu tố “xanh” được truyền thông đúng bản chất, tránh tình trạng quảng bá quá mức hoặc gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng?

Hiện nay, tiếp cận xu hướng các sản phẩm tài chính có yếu tố xanh, trách nhiệm xã hội ngày càng phổ biến. Để đảm bảo truyền thông không gây hiểu nhầm, không quảng bá quá mức thì cần các tiêu chí như sau.

Thứ nhất, minh bạch theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tức là thông tin về “xanh”, về thân thiện môi trường phải được công khai rõ ràng, không được nói quá.

Thứ hai, theo Luật Quảng cáo, việc quảng cáo phải trung thực, không gian dối, không gây hiểu nhầm cho khách hàng. Tức là nói thật, làm thật, không thể quảng cáo chất lượng cao nhưng thực tế không đáp ứng.

Thứ ba, theo quy định tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ các dự án xanh phải đáp ứng các tiêu chí cụ thể về môi trường, về xây dựng và đề án.

- Từ kinh nghiệm tư vấn và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng, theo luật sư hiện nay đâu là những khoảng trống pháp lý hoặc những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện trong hệ thống quy định liên quan đến vay tiêu dùng, để vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vừa tạo điều kiện cho thị trường phát triển minh bạch và bền vững?

Mô hình cho vay tiêu dùng là một giải pháp tiên tiến, không phải là mô hình xấu và người tiêu dùng cũng cần nắm vững kiến thức về giải pháp tài chính này. Tuy nhiên, cơ chế pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện để thị trường phát triển minh bạch.

Thứ nhất, cần quy định rõ trong hợp đồng mẫu đối với khoản vay tiêu dùng các nội dung như lãi suất, các khoản phí, quy định về phạt vi phạm, để người tiêu dùng dễ nhận biết và tìm hiểu.

Thứ hai, cần làm rõ hơn trách nhiệm của các bên cho vay và bên bán hàng. Hiện nay mới có quy định cụ thể về trách nhiệm của tổ chức tín dụng tại Thông tư số 43/2016/TT-NHNN và Thông tư 39/2016/TT-NHNN, trong khi trách nhiệm của bên bán hàng chưa có quy định chuyên ngành riêng, chủ yếu dừng ở quy định chung trong Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thứ ba, cần nâng cao giáo dục tài chính cá nhân, giúp người dân hiểu rõ tình hình tài chính của mình, khả năng chi trả khi vay và các nghĩa vụ khi phát sinh vi phạm. Khi đó, người tiêu dùng sẽ chủ động hơn trong việc vay và trả nợ, góp phần phát triển thị trường tài chính tiêu dùng minh bạch và bền vững.

- Xin cảm ơn những chia sẻ của luật sư!