Tin Khu Vực 
Ngày 21/3, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm với chủ đề “Phát triển vay tiêu dùng gắn với tài chính xanh và trách nhiệm xã hội”, nhằm phân tích thực tiễn vận hành của thị trường, nhận diện những vấn đề cần hoàn thiện và đề xuất các giải pháp chính sách.
Tại tọa đàm, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương, để làm rõ vai trò quản lý nhà nước cũng như các khuyến nghị nhằm bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy thị trường phát triển lành mạnh.
Ông Phan Thế Thắng - Phó Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương.
- Trong thực tiễn thị trường, vay tiêu dùng đang được “đưa đến tận điểm bán” thông qua liên kết giữa doanh nghiệp dịch vụ với tổ chức tài chính. Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ông đánh giá như thế nào mô hình này?
Ông Phan Thế Thắng: Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chúng tôi nhận thấy mô hình vay tiêu dùng tại điểm bán có nhiều ưu điểm rõ rệt, góp phần tạo thuận lợi cho người dân trong tiếp cận tín dụng.
Trước hết, mô hình này giúp người tiêu dùng tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng, thuận tiện, giảm bớt thủ tục, tiết kiệm thời gian, qua đó thúc đẩy tiêu dùng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, đây cũng là một kênh quan trọng góp phần mở rộng tài chính toàn diện, đặc biệt đối với các nhóm khách hàng khó tiếp cận hệ thống ngân hàng truyền thống.
Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng tồn tại không ít rủi ro. Một số trường hợp thiếu minh bạch về lãi suất thực, các loại phí và tổng chi phí vay, khiến người tiêu dùng dễ hiểu nhầm khi ký hợp đồng. Hoạt động tư vấn tại điểm bán đôi khi mang tính thúc đẩy giao dịch nhanh, dẫn đến quyết định vội vàng.
Ngoài ra, còn có nguy cơ người tiêu dùng vay vượt quá khả năng trả nợ, rủi ro về dữ liệu cá nhân bị thu thập và sử dụng không đúng quy định, cũng như khó khăn trong việc xác định trách nhiệm giữa bên bán hàng và tổ chức tín dụng khi xảy ra tranh chấp.
Về phía cơ quan quản lý, chúng tôi cũng đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất là khó khăn trong việc giám sát đầy đủ hoạt động tư vấn, quảng cáo và ký kết hợp đồng tại điểm bán do hạn chế về nguồn lực.
Thứ hai là yêu cầu chuẩn hóa thông tin về lãi suất, phí nhằm đảm bảo người tiêu dùng hiểu đúng và đầy đủ.
Thứ ba là vấn đề phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý tài chính, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cuối cùng là việc thiết lập cơ chế giải quyết khiếu nại hiệu quả, giúp người tiêu dùng được bảo vệ một cách nhanh chóng và kịp thời khi xảy ra tranh chấp.
- Trước thực tế các tranh chấp vay tiêu dùng thường phát sinh sau khi hợp đồng đã ký kết, Ủy ban Cạnh tranh quốc gia có định hướng gì để tăng cường giám sát hoạt động tư vấn ban đầu và truyền thông, quảng cáo tại điểm bán của tổ chức, cá nhân cho vay tiêu dùng? Bên cạnh đó, đâu là những giải pháp trọng tâm khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng mà không làm gia tăng gánh nặng thủ tục?
Ông Phan Thế Thắng: Thực tế cho thấy nhiều rủi ro và tranh chấp phát sinh ngay từ giai đoạn tiền hợp đồng - khi người tiêu dùng được tư vấn và tiếp cận thông tin ban đầu. Do đó, chúng tôi xác định việc kiểm soát hoạt động cung cấp thông tin, tư vấn và quảng cáo ở giai đoạn này là trọng tâm.
Trước hết, cơ quan quản lý sẽ tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng của người tiêu dùng trong lĩnh vực tín dụng tiêu dùng, giúp họ chủ động phòng tránh rủi ro.
Đối với doanh nghiệp, chúng tôi khuyến nghị cần chuẩn hóa nội dung tư vấn và quảng cáo theo nguyên tắc minh bạch, dễ hiểu, không gây nhầm lẫn. Pháp luật hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, đồng thời nghiêm cấm hành vi cung cấp thông tin sai lệch, gây hiểu nhầm hoặc lừa dối người tiêu dùng.
Cùng với đó, cần tăng cường hậu kiểm đối với hợp đồng mẫu và điều kiện giao dịch chung, yêu cầu công khai thông tin tại vị trí dễ tiếp cận. Doanh nghiệp cũng nên ứng dụng công nghệ để ghi nhận, lưu trữ quá trình tư vấn nhằm tạo cơ sở giải quyết tranh chấp khi cần thiết.
Một vấn đề cần đặc biệt lưu ý là việc quảng cáo “lãi suất 0%”. Trong nhiều trường hợp, người tiêu dùng vẫn phải chịu các chi phí khác, nên nếu không được công bố rõ ràng, đây có thể bị coi là gây nhầm lẫn.
Chúng tôi sẽ tiếp tục tăng cường kiểm soát theo phương thức quản lý rủi ro, tập trung vào các đơn vị có nhiều phản ánh từ người tiêu dùng, qua đó nâng cao hiệu quả giám sát mà không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.
- Khi xu hướng tài chính xanh được lồng ghép vào các sản phẩm vay tiêu dùng, theo ông, cơ quan quản lý cần đặt ra những nguyên tắc nào để bảo đảm người tiêu dùng hiểu đúng bản chất giá trị xanh và không bị dẫn dắt bởi thông tin quảng bá?
Ông Phan Thế Thắng:Tài chính xanh là xu hướng mới, song vẫn còn tương đối mới mẻ về khái niệm và cách hiểu tại Việt Nam. Vì vậy, để bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng, cần đặt ra một số nguyên tắc quan trọng.
Thứ nhất là nguyên tắc minh bạch và chính xác: mọi tuyên bố về “xanh” hoặc “thân thiện môi trường” phải có tiêu chí cụ thể, tránh sử dụng các khái niệm chung chung gây hiểu nhầm.
Thứ hai là nguyên tắc có căn cứ và khả năng kiểm chứng: các giá trị môi trường cần dựa trên tiêu chuẩn, chứng nhận hoặc hệ thống phân loại rõ ràng.
Thứ ba là nguyên tắc tách bạch thông tin môi trường và nghĩa vụ tài chính: không được sử dụng thông điệp “xanh” để che lấp các nghĩa vụ về lãi suất, phí và tổng chi phí vay.
Thứ tư là công bố đầy đủ điều kiện ưu đãi, bao gồm phạm vi áp dụng, thời hạn và điều kiện hưởng ưu đãi.
Thứ năm phải kiểm soát chặt chẽ hoạt động quảng cáo nhằm ngăn chặn hiện tượng “greenwashing” (tẩy xanh), tức là quảng bá sai lệch về lợi ích môi trường. Cuối cùng là thiết lập cơ chế giám sát và xử lý vi phạm hiệu quả, qua đó bảo vệ người tiêu dùng và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp.
Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng tiêu dùng, xu hướng tài chính xanh đang từng bước định hình cách tiếp cận mới đối với các sản phẩm vay, đây là cơ hội nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong việc xây dựng nguyên tắc minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
- Từ góc độ quản lý nhà nước, ông có khuyến nghị gì tới doanh nghiệp và người tiêu dùng nhằm vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa thúc đẩy thị trường vay tiêu dùng phát triển lành mạnh?
Ông Phan Thế Thắng: Đối với doanh nghiệp, trước hết cần bảo đảm minh bạch tuyệt đối về lãi suất thực, tổng chi phí vay, các loại phí và điều kiện hợp đồng. Đồng thời, cần thực hiện nghiêm túc việc thẩm định khả năng trả nợ, tránh chạy theo tăng trưởng tín dụng mà bỏ qua rủi ro.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình tư vấn tại điểm bán và trên nền tảng số; tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng; đổi mới sản phẩm theo hướng đơn giản, dễ hiểu và chủ động xây dựng cơ chế giải quyết khiếu nại nhanh chóng, hiệu quả, phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý.
Đối với người tiêu dùng, cần chủ động tìm hiểu kỹ các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là lãi suất và nghĩa vụ trả nợ, so sánh các sản phẩm trước khi quyết định vay, lựa chọn khoản vay phù hợp với khả năng tài chính.
Khi phát sinh tranh chấp, người tiêu dùng cần biết cách sử dụng các kênh khiếu nại, từ doanh nghiệp đến các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng và cơ quan quản lý nhà nước. Quan trọng hơn, mỗi người cần nâng cao kiến thức pháp luật và kỹ năng tiêu dùng.
Chúng tôi kỳ vọng rằng với sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng, cơ quan quản lý và các tổ chức xã hội, thị trường tín dụng tiêu dùng sẽ phát triển theo hướng minh bạch, lành mạnh và bền vững.
Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!