Vay tiêu dùng tại điểm bán: Minh bạch để bảo vệ người vay

Thuận tiện nhưng tiềm ẩn rủi ro

Những năm gần đây, vay tiêu dùng ngày càng trở nên phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội. Không chỉ phục vụ nhu cầu mua sắm, hình thức tín dụng này còn được sử dụng để chi trả cho nhiều dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe hay các nhu cầu sinh hoạt khác.

Một xu hướng đáng chú ý của thị trường là việc các tổ chức tài chính liên kết với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ để đưa sản phẩm vay tiêu dùng đến tận điểm bán. Theo đó, ngay tại nơi cung cấp dịch vụ hoặc hàng hóa, người tiêu dùng có thể được tư vấn, đăng ký và hoàn tất các thủ tục vay vốn.

Từ góc độ quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương tại tọa đàm “Phát triển vay tiêu dùng gắn với tài chính xanh và trách nhiệm xã hội”, ngày 21/3, ông Phan Thế Thắng - Phó trưởng Ban Bảo vệ người tiêu dùng, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho rằng, mô hình này mang lại nhiều thuận lợi cho thị trường và người dân, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức trong công tác quản lý.

Theo ông Thắng, việc triển khai vay tiêu dùng tại điểm bán trước hết giúp tăng khả năng tiếp cận tín dụng một cách nhanh chóng và thuận tiện cho người tiêu dùng. Quy trình vay vốn được đơn giản hóa, giảm bớt thủ tục và tiết kiệm thời gian cho khách hàng. Đồng thời, hình thức này cũng góp phần thúc đẩy hoạt động mua sắm, tạo động lực cho sự phát triển của thị trường.

Ở góc độ rộng hơn, việc mở rộng các kênh vay tiêu dùng còn góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện, đặc biệt đối với nhóm khách hàng chưa có điều kiện tiếp cận hệ thống ngân hàng truyền thống. Tuy vậy, theo đại diện Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, bên cạnh những ưu điểm kể trên, mô hình vay tiêu dùng tại điểm bán cũng tiềm ẩn một số rủi ro đối với người tiêu dùng.

Một trong những vấn đề thường gặp là sự thiếu minh bạch về lãi suất thực tế, các khoản phí phạt và tổng chi phí của khoản vay. Người tiêu dùng đôi khi chỉ chú ý đến mức trả góp hàng tháng mà chưa nắm đầy đủ tổng chi phí phải thanh toán trong suốt thời gian vay.

Ngoài ra, tại điểm bán, quá trình tư vấn đôi khi có thể bị chi phối bởi mục tiêu bán hàng, dẫn đến việc khách hàng được khuyến khích đưa ra quyết định vay vốn nhanh chóng mà chưa có đủ thời gian cân nhắc kỹ lưỡng. Điều này có thể khiến một số người vay vượt quá khả năng trả nợ nếu việc thẩm định tài chính chưa được thực hiện đầy đủ.

Một rủi ro khác cũng được cơ quan quản lý lưu ý là nguy cơ lộ lọt hoặc chia sẻ trái phép dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng trong quá trình đăng ký vay. Đồng thời, khi xảy ra tranh chấp, việc xác định trách nhiệm giữa doanh nghiệp tại điểm bán và tổ chức tài chính đôi khi cũng gặp khó khăn.

Để phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người vay, ông Phan Thế Thắng cho biết: “Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia xác định cần tăng cường giám sát, theo dõi việc tuân thủ pháp luật ngay từ giai đoạn tiền hợp đồng, trong quá trình tư vấn ban đầu và truyền thông, quảng cáo tại điểm bán của tổ chức, cá nhân cho vay tiêu dùng nhằm phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng”.

Theo đó, cơ quan quản lý tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Đồng thời, khuyến nghị các doanh nghiệp chuẩn hóa nội dung tư vấn và quảng cáo theo nguyên tắc minh bạch, dễ hiểu và không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Doanh nghiệp cần công khai hợp đồng mẫu và điều kiện giao dịch chung theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Một giải pháp quan trọng khác là cung cấp bảng thông tin tóm tắt trước hợp đồng, trong đó thể hiện rõ lãi suất thực tế, tổng số tiền phải trả, các loại phí, mức phạt và nghĩa vụ trả nợ của người vay. Việc ứng dụng công nghệ để ghi nhận, lưu trữ quá trình tư vấn và xác nhận thông tin cho khách hàng cũng được khuyến khích triển khai. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm soát các thông điệp quảng cáo dễ gây hiểu nhầm như “0% lãi suất”, nhằm bảo đảm thông tin phản ánh đúng bản chất chi phí của khoản vay.

Doanh nghiệp tăng minh bạch để giảm rủi ro cho khách hàng

Ở góc độ doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, vay tiêu dùng cũng đang trở thành một công cụ hỗ trợ khách hàng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Theo bác sĩ Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch Hệ thống nha khoa Shinbi, trong thực tiễn hoạt động của ngành y nói chung và lĩnh vực nha khoa nói riêng, mô hình cung cấp dịch vụ hiện nay thường liên quan đến ba chủ thể chính, gồm cơ sở y tế, tổ chức cung cấp tín dụng và khách hàng.

Theo ông, khó khăn lớn nhất đối với nhiều khách hàng khi tiếp cận các dịch vụ y tế chuyên sâu vẫn là chi phí tài chính. Không ít trường hợp phải chi trả một khoản tiền khá lớn trong một lần, điều này tạo áp lực đáng kể đối với người bệnh. Chính vì vậy, nhu cầu được chia nhỏ chi phí điều trị thành nhiều giai đoạn thanh toán đang trở nên phổ biến hơn.

Xuất phát từ thực tế đó, Hệ thống nha khoa Shinbi đã hợp tác với một số tổ chức tín dụng để xây dựng các gói tài chính phù hợp với từng dịch vụ điều trị. Tuy nhiên, theo bác sĩ Hòa, trước khi đề xuất bất kỳ giải pháp tài chính nào, cơ sở y tế luôn phải thực hiện đầy đủ quy trình khám, phân tích và đưa ra chỉ định điều trị theo đúng chuyên môn.

Chỉ sau khi có phác đồ điều trị rõ ràng, khách hàng nếu có nhu cầu vay tiêu dùng mới được tư vấn các phương án tài chính phù hợp. Đồng thời, người vay cũng phải đáp ứng một số điều kiện cơ bản như có căn cước công dân hợp lệ và không có nợ xấu.

Một nguyên tắc quan trọng trong quá trình tư vấn, theo bác sĩ Hòa, là không khuyến khích khách hàng vay vượt quá khả năng chi trả. Trong lĩnh vực y tế, uy tín của bác sĩ và cơ sở khám chữa bệnh được xem là yếu tố quan trọng hàng đầu. Nếu khách hàng gặp khó khăn trong việc trả nợ, không chỉ tổ chức tài chính chịu rủi ro mà uy tín của cơ sở y tế cũng bị ảnh hưởng. Do đó, các giao dịch tài chính đều được thực hiện minh bạch thông qua tài khoản doanh nghiệp, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý và cơ quan thuế.

Bên cạnh đó, trong quá trình tư vấn vay tiêu dùng, khách hàng cũng được giải thích cụ thể về các chi phí có thể phát sinh như phí hồ sơ, phí bảo hiểm, phí tất toán trước hạn hoặc các khoản phí liên quan. Đáng chú ý, trong khuôn khổ các chương trình tài chính thông minh và tài chính xanh, mô hình tại Shinbi lựa chọn cách chia sẻ một phần lợi nhuận với khách hàng để giảm áp lực chi phí.

Bác sĩ Hoà khẳng định: "Trong trường hợp khách hàng gặp khó khăn về tài chính, Nha khoa Shinbi cũng sẵn sàng hỗ trợ, đồng hành cùng khách hàng để tìm giải pháp phù hợp, nhằm tránh phát sinh những rủi ro không đáng có trong quá trình điều trị cũng như trong quan hệ tín dụng tiêu dùng".

Vay tiêu dùng tại điểm bán đang mở rộng nhanh, mang lại thêm lựa chọn tài chính cho người dân khi chi trả các dịch vụ thiết yếu. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, việc minh bạch thông tin, tư vấn đầy đủ trước hợp đồng và xác định rõ trách nhiệm giữa các bên là yếu tố quan trọng. Khi cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp cùng nâng cao trách nhiệm trong cung cấp thông tin và bảo vệ người vay, thị trường vay tiêu dùng sẽ phát triển ổn định và bền vững hơn.